రెండవ తాలుని శ్రీపూండి తామ్ర శాసనం

విష్ణువర్ధనుడు అని కూడా పిలిచే రెండవ తాలుడి దానపత్రాలలో తెలిసినది ఈ రేకులు మాత్రమే.¹² ఆయన బాడపుడి తమ్ముడు, వేంగి తూర్పు చాళుక్యుల కనిష్ఠ శాఖకు చెందిన రెండవ యుద్ధమల్లుడి కొడుకు.¹²

1928లో కె. వి. లక్ష్మణరావు (K. V. Lakshmana Rao) బాడపుని ఆరుంబాక తామ్ర శాసనంతో కలిపి ఈ రేకులను సంపాదకత్వం వహించారు. అవి సంబంధించిన గ్రామం బాడపుడు దానం చేసిన ఆరుంబాక గ్రామానికి కొంచెం దక్షిణాన ఉండేది.³⁴

కనుగొనడం, వర్ణన

1908–09 నాటి మద్రాసు శాసన నివేదికలో అనుబంధం A నం. 5గా రేకులను నమోదు చేశారు.⁵² 1908లో గుంటూరు కలెక్టర్ నుంచి అవి అందాయి. అదే నివేదికలో వాటిని ప్రస్తావించారు.⁵²

కాలిన్ మెకంజీ (Colin Mackenzie) వ్రాతప్రతుల సేకరణ కోసం సుమారు 1800లోనే వాటిని పరిశీలించి నకలు తీశారని లక్ష్మణరావు ఎత్తిచూపారు.⁵ సుమారు పదిహేను సంవత్సరాల ముందు శ్రీపూండి గ్రామ కరణాలు రేకులను భూమిలో పాతిపెట్టి ఉండగా కనుగొన్నారని ఒక నకలు చెబుతుంది.⁵ విష్ణువర్ధనుడు అనే రాజు వాటిని కొందరు క్షత్రియులకు (క్షత్రాజులకు) ఇచ్చాడనే గ్రామ సంప్రదాయాన్ని కూడా అది నమోదు చేస్తుంది.⁵

వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) Topographical List (స్థల జాబితా) రెండు మెకంజీ నకళ్లను, రేకులను మూడు వేర్వేరు దానాలుగా నమోదు చేసిందని లక్ష్మణరావు గుర్తించారు.⁵ కానీ అన్నీ ఒకే శాసనానికి నకళ్లు.⁵

ఎత్తైన అంచులు గల ఐదు రేకులు ఉన్నాయి. మొదటి, చివరి రేకులపై లోపలి వైపు మాత్రమే చెక్కి ఉంది.⁵⁶ అవి సుమారు 4 అంగుళాల వ్యాసం గల రాగి ఉంగరానికి వేలాడుతున్నాయి.⁵⁶ దాని కొనలను అనేక రేకులు గల ఒక పువ్వుపై ఉన్న గుండ్రని ముద్రలో అతికించారు.⁵⁶

ముద్రపై విప్పారిన తామరపువ్వు, శ్రీ-త్రిభువనసింహ అనే అక్షరాలు ఉన్నాయి.⁵⁶ ఎడమ వైపు చూస్తూ నిలబడిన వరాహం, అడ్డంగా ఉంచిన అంకుశం, చుక్కతో ఉన్న చంద్రవంక కూడా దానిపై ఉన్నాయి. ఆ చుక్క బహుశా సూర్యుడికి గుర్తు.⁵⁶

రేకులు శాసన నిపుణుడి కార్యాలయానికి చేరకముందే ఉంగరాన్ని కోశారు.⁶ రేకులు సంపూర్ణంగా నిలిచి ఉన్నాయని, “అత్యంత జాగ్రత్తగా” చెక్కారని లక్ష్మణరావు కనుగొన్నారు.⁶ అప్పుడు అవి మద్రాసు మ్యూజియంలో ఉన్నాయి.⁶

భాష

భాష సంస్కృత వచనం, “చాలా అజాగ్రత్తగా రాసినది”.⁷ సరిహద్దులను తెలుగు మాటలలో ఇచ్చారు. వాటిలో కొన్ని మాట్లాడే భాషలో వాడుకలో లేవు, నిఘంటువులలో కూడా లేవు.⁷ లక్ష్మణరావు వాటిని విస్తృతంగా చర్చించారు.⁷ వాటిలో కోడ-మడువు ఉంది, దాన్ని ఆయన రాతి కట్టడపు పై అంచు గల చెరువు తూముగా భావించారు. గోగురేవు కూడా ఉంది, అది జనపనార పండించిన చెలక.⁷

ఆరుంబాక రేకులలో కూడా ఆయన కనుగొన్న తమిళ ళ అక్షరం ఇక్కడ తాల అనే పేరులో కనిపిస్తుంది.⁸

వంశావళి

దానపత్రం సత్యాశ్రయ-వల్లభేంద్రుడి (రెండవ పులకేశి) తమ్ముడు కుబ్జ-విష్ణువర్ధనుడి నుంచి దాత వరకు రాజులను జాబితా చేస్తుంది.⁶ ఇతర చాళుక్య దానపత్రాలలా కాకుండా, అది పాలనా కాలాలను ఇవ్వదు.⁶

దాని వంశవృక్షం ఆరుంబాక రేకులు, ఇతర ప్రచురిత దానపత్రాలలోని వంశవృక్షం నుంచి చాలా భిన్నంగా ఉందని లక్ష్మణరావు కనుగొన్నారు.⁶ జయసింహ-వల్లభుడు, మంగి-యువరాజు మధ్య అది మామూలు రెండు తరాలకు బదులు ఐదు తరాలను ఉంచుతుంది.⁶ విజయాదిత్య-భట్టారకుడి నుంచి మొదటి అమ్మరాజు వరకు అది సరిగా ఉంది.⁶

ఆయన అనువాదంలో, జాబితా మొదటి అమ్మరాజు నుంచి ఇలా సాగుతుంది: “ఆయన తర్వాత, విక్రమాదిత్యుడు; ఆయన తర్వాత, భీముడి తమ్ముడు తాలభూపాలుడు”.¹ తర్వాత “ఆయన కొడుకు శ్రీ యుద్ధమల్లుడు”, “ఆయన కొడుకు మహారాజాధిరాజ పరమేశ్వర బాడపుడు” వస్తారు.¹ చివరిగా “ఆయన తమ్ముడు విష్ణువర్ధన తాలభూపాలుడు”.¹

కాబట్టి ఆ శాసనం మొదటి అమ్మరాజు ఇద్దరు కొడుకులు బేత-ఐదవ విజయాదిత్యుడు, మూడవ భీముడి స్వల్ప పాలనలను వదిలేస్తుంది.⁶ అది రెండవ విక్రమాదిత్యుడిని మొదటి తాలుడి (తాడపుడి) కంటే ముందు ఉంచుతుంది, ఇది మామూలు క్రమానికి వ్యతిరేకం.⁶

రెండవ విక్రమాదిత్యుడి తర్వాత మొదటి తాలుడి నుంచి రెండవ తాలుడి వరకు కనిష్ఠ శాఖ అవిచ్ఛిన్న వారసత్వాన్ని చూపించాలని రచయిత ఉద్దేశించాడని లక్ష్మణరావు భావించారు.⁶ ఇది “ఇతర చోట్ల చెప్పిన దానికి పూర్తిగా విరుద్ధం”.⁶ అందుకే పాలనా కాలాలను వదిలేశారని ఆయన సూచించారు.⁶

ఇక్కడ తాలుడిని భీముడి, అంటే మొదటి చాళుక్య-భీముడి, తమ్ముడు అని పిలిచారని 1908–09 నివేదిక అప్పటికే గమనించింది.² తాలుడిని రెండవ విక్రమాదిత్యుడి వారసుడిగా చేశారని కూడా అది గమనించింది.² (ఇక్కడ రాజుల సంఖ్యలు జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet), ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) ఇచ్చినట్లు ఉన్నాయి; సంచికలోని “మొదటి తాలుడు” 925లో ఒక నెల పాలించిన తాడపుడు.)

దానం

రెండవ తాలుడు, “తన పాలనా కాలంలో” (స్వరాజ్యం), వేలనాడు జిల్లా రాష్ట్రకూటుల నాయకత్వంలోని కుటుంబాల పెద్దలను సంబోధిస్తాడు.¹

దానగ్రహీత కలివర్మ మనవడు, పల్లవమల్ల కుటుంబానికి చెందిన కుప్పనయ్య.⁶¹ ఆయన “మా కోసం కష్టపడి, మరణించిన” మకరియరాజు కొడుకు.⁶¹ ఆయన మహా సామంతుడు, మంత్రి (మహాసామంత-అమాత్య) హోదాలో ఉన్నాడు.⁶¹ విధేయత, నిస్వార్థత, ఇంద్రియ నిగ్రహం, ధైర్యం అనే నాలుగు పరీక్షలలో ఆయన నెగ్గాడు.⁶¹

సరిహద్దులను చెట్లు, చెరువులు, కట్టలు, ఆదూరు అనే గ్రామ సరిహద్దు ద్వారా జాబితా చేశారు.¹ దానపత్రం ఇలా ముగుస్తుంది: “ఈ సరిహద్దు లోపల ఆదూరు అనే చిన్న గ్రామాన్ని అన్ని పన్నుల నుంచి మినహాయించి మాన్యంగా నీకు ఇచ్చాను”.¹ రవివర్మాచార్యుడు దానపత్రాన్ని రాశాడు.¹

పాఠం దానాన్ని మొదట శ్రీపూండి అనే చిన్న గ్రామం అని, తర్వాత ఆదూరు అనే కుగ్రామం అని పిలుస్తుందని లక్ష్మణరావు గుర్తించారు.⁴ రాసినవాడు పొరపాటు చేశాడని ఆయన భావించారు.⁴ ఆయన దృష్టిలో, దానం కోసం శ్రీపూండి లేదా ఆదూరు నుంచి ఒక కొత్త కుగ్రామాన్ని వేరు చేశారు, ఎందుకంటే దాని సరిహద్దులు దక్షిణాన ఆదూరును మాత్రమే తాకాయి.⁴

ఆయన శ్రీపూండిని గుంటూరు జిల్లా రేపల్లె తాలూకాలో ఇప్పటికీ ఆరుంబాకకు దక్షిణాన ఉన్న అదే పేరు గల గ్రామంగా గుర్తించారు.⁴ ఆదూరు కనిపించలేదు, బహుశా మూల గ్రామంలో కలిసిపోయి ఉండవచ్చు.⁴ రేకులు భూమిని రెండు వాగుల మధ్య ఉంచుతాయి, దీన్ని ఆయన ఒక చిన్న డెల్టాగా అర్థం చేసుకున్నారు.⁴ ఆరుంబాక పేజీ చూడండి.

దానగ్రహీత కుటుంబ పేరు ఇద్దరు సంపాదకులనూ తికమకపెట్టింది. అది “కంచికి చెందిన చివరి గొప్ప పల్లవ సార్వభౌముడు” పల్లవ రాజు నందివర్మ ఇంటిపేరు కావడం “విచిత్రం” అని 1908–09 నివేదిక భావించింది.²⁹ రెండవ అమ్మరాజు రెండవ అమ్మరాజు వండ్రం తామ్ర శాసనంలో దానగ్రహీత అయిన కుప్పనయ్య, లేదా కుప్పనామాత్యుడితో అది పోల్చింది.²⁹

పల్లవుల పతనం తర్వాత పల్లవ కుటుంబంలోని కొందరు సభ్యులు తెలుగు దేశంలో స్థిరపడ్డారని లక్ష్మణరావు భావించారు.⁶ తాతల పేర్లు వేరుగా ఉన్నందున ఆయన ఇద్దరు కుప్పనయ్యలను ఒకరిగా గుర్తించలేదు.⁶

తాలుడి స్థానం, తేదీ

దానపత్రానికి తేదీ లేదు.⁴ ఇతర శాసనాల నుంచి తెలిసిన, అది పేర్కొనే చివరి రాజు రెండవ అమ్మరాజు పాలన తర్వాత లక్ష్మణరావు దాన్ని ఉంచారు.⁴ జ్యేష్ఠ శాఖ పునరుద్ధరణకు ముందు ఆయన దాన్ని ఉంచారు.⁴ తాలుడి స్థానం గురించి రెండు పఠనాలు వచ్చాయి:

• 1908–09 నివేదిక ముద్ర నుంచి “రెండవ తాలుడు తూర్పు చాళుక్య సింహాసనం నుంచి పాలించలేదు” అని ఊహించింది.⁹ ఆయన అలా పాలించి ఉంటే, త్రిభువనసింహ, “మూడు లోకాల సింహం”, కాకుండా కుటుంబ నినాదం త్రిభువనాంకుశను వాడి ఉండేవాడని అది వాదించింది.⁹ ఆ కాలం “కల్లోలమైనది”, నమ్మకమైన మంత్రులు అరుదు అని అది భావించింది.⁹
• కె. వి. లక్ష్మణరావు (1928) తాలుడు తన అన్న నుంచి స్వతంత్రంగా పాలించలేదని సంభావ్యమని భావించారు.⁴¹⁰ ఆయన ముద్రను, బిరుదులను చూపించారు.⁴¹⁰ బాడపుడిని మాత్రమే మహారాజాధిరాజ పరమేశ్వర అని పిలుస్తారు. తాలుడిని ఒకసారి తాలభూపాల అని, ఒకసారి మహారాజాధిరాజ అని పిలుస్తారు, కానీ ఎప్పుడూ పరమేశ్వర అని పిలవరు.⁴¹⁰ బాడపుడు సర్వోన్నత పాలకుడు, తాలుడు ఆయనకు అధీనుడు అని ఆయన నిర్ధారించారు.⁴¹⁰ ఆయన దృష్టిలో, స్వరాజ్యం అంటే కనిష్ఠ శాఖ రాజ్యాన్ని పట్టుకున్న కాలం. వారి సొంత దృష్టిలో అది న్యాయంగా వారిదే.⁴¹⁰

బాడపుడిలాగే రెండవ తాలుడు కూడా వేలనాడు జిల్లాలో తన దానం చేశాడని మాత్రమే 1921 నివేదిక గుర్తించింది.¹¹ Epigraphia Indica XXXI (1960లో ప్రచురితం)లో రెండవ అమ్మరాజు మంగల్లు దానపత్రాన్ని సంపాదకత్వం వహించిన వి. రంగాచార్య, 933–34లో తమ తండ్రి పతనం తర్వాత ఇద్దరు సోదరులూ రాష్ట్రకూట ఆస్థానానికి పారిపోయారని భావించారు.¹²

1918 నాటి మద్రాసు మ్యూజియం జాబితా దానపత్రాన్ని 925లో ఒక నెల పాలించిన మొదటి తాలుడికి ఆపాదించిందని లక్ష్మణరావు గుర్తించారు.⁶ రేకులే స్వయంగా రెండవ తాలుడిని దాతగా పేర్కొంటాయి కాబట్టి ఆయన దాన్ని తిరస్కరించారు.⁶

Footnotes

1. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 154, translation (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

2. H. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1908–09 (1909), Part II, para. 61, p. 108 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 140 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

4. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 151 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

5. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 148 and note 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

6. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 149 and note 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³ ↩²⁴ ↩²⁵ ↩²⁶

7. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 150 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

8. K. V. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions of Eastern Chalukya Princes”, Epigraphia Indica XIX (1927–28), p. 139 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy for 1908–09 (1909), Part II, para. 61, p. 109 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

10. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 152 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

11. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1920–21 (1921), Part II, para. 14, p. 91 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

12. V. Rangacharya, “Mangallu Grant of Amma II”, Epigraphia Indica XXXI (1955–56, publ. 1960), p. 39 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩