బాడపుని ఆరుంబాక తామ్ర శాసనం

ఈ రేకులు తూర్పు చాళుక్యుల చిన్న శాఖకు చెందిన రాకుమారుడు, రెండవ యుద్ధమల్లుని కుమారుడు బాడపుని దానపత్రం.¹ 1928లో కె. వి. లక్ష్మణరావు బాడపుని తమ్ముడు రెండవ తాలుని శ్రీపూండి తామ్రశాసనంతో కలిపి వాటిని సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు.¹ ఇద్దరు రాకుమారులూ అంతకుముందు తెలియరని ఆయన రాశారు.¹

వాటి ప్రాముఖ్యం ఒక దావాలో ఉంది.²³ రాష్ట్రకూటుల సహాయంతో బాడపుడు పాలిస్తున్న రాజు రెండవ అమ్మరాజును దేశం నుండి వెళ్లగొట్టాడని దానపత్రం చెప్పుకుంటుంది.²³

కనుగొనడం, వర్ణన

లక్ష్మణరావు ప్రకారం, 1921లో పొలమూరులో ఒక కుండలో భూమి లోపల పాతిపెట్టి ఆ రేకులు దొరికాయి.¹⁴ పొలమూరు అప్పటి కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లా తణుకు తాలూకాలో ఉంది.¹⁴ ఆయన ఆ గ్రామపు ఒక పెద్దమనిషి నుండి రేకులను పొంది, మద్రాసులోని శాసన విభాగ సహాయ పురావస్తు సూపరింటెండెంట్‌కు పంపారు.¹⁴ 1920–21 శాసన నివేదికలో అనుబంధం A నం. 16గా అవి నమోదు చేయబడ్డాయి.¹⁴

ఐదు రేకులు ఉన్నాయి. అవి 4½ అంగుళాల ఎత్తు, 9 అంగుళాల వెడల్పు ఉన్నాయి.¹⁴ అవి 5 అంగుళాల వ్యాసం ఉన్న ఉంగరానికి వేలాడుతున్నాయి. రేకులను మొదట సంపాదకునికి పంపినప్పుడు దానిని కత్తిరించలేదు.¹⁴ ఉంగరానికి ఒక భారీ ముద్ర బిగించబడింది.¹⁴

1921 నివేదిక ముద్రను వర్ణిస్తుంది.¹⁴ దాని పైన ఒక చంద్రవంక, దాని కింద అడ్డంగా ఉంచిన అంకుశం ఉన్నాయి.¹⁴ తర్వాత రెండు పంక్తుల్లో శ్రీ-త్రిభువనాంకుశ అనే అక్షరాలు ఉన్నాయి.¹⁴ దాని కింద ఒక పద్మంపై నిలబడిన వరాహం, వరాహం తల దగ్గర సూర్యుడు ఉన్నారు.¹⁴

భాష, పేరు

భాష సంస్కృతం.² తమిళ ళ అనే ఒక ద్రావిడ అక్షరాన్ని లక్ష్మణరావు గుర్తించారు.² యుద్ధమల్లుని బెజవాడ స్తంభ శాసనం తొలి తెలుగులో ఈ అక్షరం ఉన్నట్లు మొదట చూపించింది.²

అదే అక్షరాన్ని తాల అనే పేరులో వాడారు. ఆ కుటుంబపు దానపత్రాలు ఆ పేరును అనేక విధాలుగా రాస్తాయి.² తెలుగు దేశంలో ఆ ధ్వని డకు, కన్నడ దేశంలో ళకు దారి ఇచ్చిందనడానికి ఆయన ఈ తేడాను సూచనగా తీసుకున్నారు.² శాసన నివేదికల్లో మూర్ధన్య డ ఉన్న చోట ఆయన దాత పేరును దంత్య దతో, బాదపుడు అని చదివారు.¹

విషయం

చాళుక్య కుటుంబపు సాధారణ ప్రశంస తర్వాత దానపత్రం కుబ్జ విష్ణువర్ధనుని నుండి రెండవ చాళుక్య భీముని వరకు రాజులను వారి పాలనా కాలాలతో జాబితా చేస్తుంది.² ఇవి ఆ కుటుంబపు ఇతర దానపత్రాల్లోని వాటితో సరిపోతాయని లక్ష్మణరావు గుర్తించారు.²

ఆయన అనువాదంలో జాబితా కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు (18 సంవత్సరాలు) నుండి గుణగ విజయాదిత్యుడు (44 సంవత్సరాలు), మొదటి చాళుక్య భీముడు (30 సంవత్సరాలు) గుండా సాగుతుంది.⁵ అది కొల్లభిగండ విజయాదిత్యుడు (6 నెలలు), మొదటి అమ్మరాజు (7 సంవత్సరాలు) వరకు కొనసాగుతుంది.⁵ తర్వాత వీరు వస్తారు:⁵

• మొదటి అమ్మరాజు కుమారుడు, “బాలుడైన” విజయాదిత్యుని సింహాసనం నుండి దించి ఒక నెల పాలించిన తాలపుడు⁵
• పదకొండు నెలలు పాలించిన చాళుక్య భీముని కుమారుడు విక్రమాదిత్యుడు⁵
• ఏడు సంవత్సరాలు పాలించిన తాలపరాజు కుమారుడు యుద్ధమల్లుడు⁵
• అతనిని జయించి పన్నెండు సంవత్సరాలు పాలించిన కొల్లభిగండ విజయాదిత్యుని కుమారుడు భీమరాజు⁵

తర్వాత లోకమహాదేవి ద్వారా భీముని కుమారుడైన రెండవ అమ్మరాజును దానపత్రం పొగుడుతుంది. అతను “త్రికళింగతో కలిసి వేంగి దేశాన్ని బాగా పాలించాడు”.²⁵ అది అతని పాలనా కాలాన్ని ఇవ్వదు.²⁵

లక్ష్మణరావు అనువాదంలో తర్వాతి శ్లోకం ఇలా చెబుతుంది: “కర్ణరాజు అనే వల్లభ (రాజు) సహాయంతో బాడపుడు అమ్మరాజు అనే సమృద్ధమైన (రాజు) ను దేశం నుండి వెళ్లగొట్టాడు”.⁵ “వేంగి ప్రభువు, రాజు యుద్ధమల్లుని కుమారుడు” బాడపుడు తన దాయాదులను (దాయాదులు, బంధువులు) ఓడించాడని చెబుతారు.⁵ అతను మనువు ధర్మాల ప్రకారం భూమిని పాలిస్తున్నాడని చెబుతారు.⁵ అతను సమస్తభువనాశ్రయ, విజయాదిత్య, మహారాజాధిరాజ, పరమేశ్వర, పరమమాహేశ్వర బిరుదులు తీసుకుంటాడు. అతనిని అధిరాజ అని కూడా పిలుస్తారు.²⁵

బాడపుడు వెలనాండు జిల్లా (విషయం) కు చెందిన “రాష్ట్రకూటులు అధిపతులుగా ఉన్న కుటుంబాల నాయకులందరినీ” ఉద్దేశిస్తాడు.⁵ అతను వెలనాండులోని ఆరుంబాక గ్రామాన్ని అన్ని పన్నుల నుండి మినహాయించి, భాస్కరుడు అనే పేరున్న గండనారాయణునికి ఇస్తాడు.⁶⁷ గండనారాయణుడు తిరిగి దానిని తన తల్లి చెల్లెలు సామకాంబ కుమారుడు చందేనునికి ఇస్తాడు.⁶⁷

సరిహద్దులు తూర్పున చెరకుంబల్లి, దక్షిణాన శ్రీపూండి, పడమరన కావూరు, ఉత్తరాన గోమడువు.⁸⁷ అమలుదారు (ఆజ్ఞప్తి) కటక-నృపుడు, కవి అయ్యన-భట్టు, రాసినవాడు భట్టదేవుడు.⁸⁷

లక్ష్మణరావు ఆరుంబాకను గుంటూరు జిల్లా రేపల్లె తాలూకాలోని అదే పేరున్న గ్రామంగా గుర్తించారు.⁸ మిగతా గ్రామాలను ఆయన దానికి నాలుగు మైళ్ల లోపల కనుగొన్నారు.⁸ శ్రీపూండిని శ్రీపూడిగా, చెరకుంబల్లిని చెరుకుమిల్లిగా భావించి, కావూరును దాని పాత పేరుతోనే కనుగొన్నారు.⁸

గోమడువు తెనాలి తాలూకాలో మూడు మైళ్లు ఉత్తరాన ఉన్న గోవాడ అని ఆయనకు చెప్పారు.⁸ దక్షిణ సరిహద్దు అయిన శ్రీపూండి శ్రీపూండి తామ్రశాసనాల్లో బాడపుని సోదరుడు దానం చేసిన గ్రామం.⁸ 1921 నివేదిక కూడా ఆరుంబాకను అలాగే గుర్తించింది.³ ఆరుంబాక చూడండి.

దానం పొందిన వ్యక్తి కుటుంబం

ముప్పైకి పైగా పంక్తులు దానగ్రహీతను, అతని పూర్వీకులను పొగుడుతాయి.⁸ అతని తాతను రేకుల్లో నిపుణుడైన విలుకానిగా పేర్కొన్నారు.²⁹ తాతకు నృపకాముడు అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. అతనిని కార్ముక-అర్జున (“విల్లుతో అర్జునుడు”), సత్య-బల్లట, సరోనాథ, “సరస్సు ప్రభువు” అని పిలిచారు.²⁹ నృపకాముని భార్య నయమాంబ. వారి కుమారుడు గండనారాయణుడు.²⁹

లక్ష్మణరావు నృపకాముని ఒక చిన్న నాయకునిగా, బహుశా కొల్లేరు సరస్సు ప్రాంతానికి చెందినవానిగా భావించారు.⁶ 1921 నివేదిక తాత పేరును చోళాదిత్యుడు అని చదివింది.³ “సరస్సు ప్రభువు” అంటే కొలను ప్రభువు అని అది సూచించింది.³ అది ఆ కుటుంబాన్ని తర్వాతి కొలను నాయకులతో, కీల్‌హార్న్ జాబితా ద్వారా ఒక చోళ కుటుంబంతో ముడిపెట్టింది.³

లక్ష్మణరావు నృపకాముని, నయమాంబను గుండుగొలను తామ్రశాసనాల్లో పేర్కొన్న రెండవ అమ్మరాజు మామగారు, అత్తగారుగా గుర్తించారు.⁶ దీనితో గండనారాయణుడు బాడపుడు వెళ్లగొట్టానని చెప్పుకున్న రాజుకే బావమరిది అయ్యాడు.⁶ బాడపుడు అతనిని ఆదరించడం “చాలా విచిత్రం” అని ఆయన భావించారు.⁶ రాజకీయ సాహసికులు తరచుగా పక్షాలు మార్చేవారని, రెండవ అమ్మరాజును పడగొట్టడంలో గండనారాయణుడు సహాయం చేసి ఉండవచ్చని ఆయన సూచించారు.⁶

1930లో రాస్తూ బి. వి. కృష్ణారావు కూడా రెండవ అమ్మరాజు మామగారు, అత్తగారు, బావమరిది రాజుకు వ్యతిరేకంగా తిరిగారని భావించారు.¹⁰ ఆయన అభిప్రాయంలో భాస్కరుడు బాడపుని వైపు వెళ్లిపోయాడు.¹⁰

కర్ణరాజ-వల్లభుడు ఎవరు?

“వల్లభ అనే విశేషణం స్పష్టంగా సూచించినట్లు” కర్ణరాజ-వల్లభుడు ఒక రాష్ట్రకూట రాజు అని లక్ష్మణరావు భావించారు.⁸ తాను 939–968 నాటివానిగా చెప్పిన రెండవ అమ్మరాజుకు సమకాలికుడైన కన్న లేదా మూడవ కృష్ణునిగా ఆయన అతనిని గుర్తించారు.⁸ కన్న కృష్ణ యొక్క ప్రాకృత రూపం అయినప్పటికీ, కవి ఆ పేరును కర్ణ యొక్క రూపంగా పొరపడ్డాడని ఆయన భావించారు.⁸

1921 నివేదిక ఆ పేరును “వల్లభ (అంటే, రాష్ట్రకూట) కృష్ణరాజు” అని చదివింది.³ అది కూడా ఆ మిత్రుని మూడవ కృష్ణునిగా గుర్తించింది.³

తేదీ, పాలకుడు లేని సంవత్సరాలు

రేకులకు తేదీ లేదు. బాడపుని దావా నుండి సంపాదకులు వేర్వేరు నిర్ణయాలకు వచ్చారు:

• 1921 శాసన నివేదిక దానపత్రాన్ని 956 తర్వాతి సంవత్సరాలకు ఆపాదించింది.⁴³ పదకొండు సంవత్సరాల తర్వాత రెండవ అమ్మరాజు ఉత్తరానికి వెళ్లాడని చెప్పే మంగల్లు దానపత్రంపై అది ఆధారపడింది.⁴³ అమ్మరాజు పేరు మీద దానార్ణవుడు పడమరన నతవాడి జిల్లాను పాలించాడని అది తేల్చింది.⁴³ ఈలోగా సింహాసనం కోరిన బాడపుడు తూర్పున వెలనాండు జిల్లాను “బహుశా తాత్కాలికంగా” పట్టుకున్నాడని అది భావించింది.⁴³
• కె. వి. లక్ష్మణరావు (1928) బాడపుడు రెండవ అమ్మరాజును జయించి అతని తర్వాత వెంటనే పాలించాడని వాదించారు.⁸ కాబట్టి ఆయన అభిప్రాయంలో, 970లో అమ్మరాజు ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు ముగిసిన తర్వాత బాడపుడు దానపత్రాన్ని ఇచ్చాడు.⁸ తర్వాతి దానపత్రాలు దానార్ణవుని తర్వాత పాలకుడు లేని ఇరవై ఏడు సంవత్సరాలను, 973–999, ఉంచుతాయి.⁸ లక్ష్మణరావు అభిప్రాయంలో ఇది అరాజక కాలం కాదు: అప్పుడు చిన్న శాఖ దేశాన్ని పాలించింది. ప్రవాసంలో ఉన్న పెద్ద శాఖ దానిని గుర్తించలేదు.⁸ ఈ కాలం గురించి వేరే వ్యాసం రాస్తానని ఆయన మాట ఇచ్చారు, కానీ దానిని రాయకముందే చనిపోయారు.⁸
• హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి సంపుటాన్ని సంపాదకత్వం వహిస్తూ ఇది “చాలా సందేహాస్పదం” అని ఒక గమనిక జోడించారు.⁸ ఆయన అభిప్రాయంలో, బాడపుడు రెండవ అమ్మరాజును “శాశ్వతంగా” తొలగించాడని పదజాలం చూపించలేదు. బాడపుడు అతనిని కొంతకాలం స్థానభ్రంశం చేసి ఉండవచ్చు.⁸ రెండవ అమ్మరాజు తన పదకొండవ సంవత్సరంలో మూడవ కృష్ణునితో పోరాడటానికి వెళ్లాడని చెప్పే మంగల్లు రేకులను ఆయన ఉదహరించారు.⁸ ఆరుంబాక రేకుల ప్రకారం, బాడపునికి స్నేహం చేసిన రాజు ఇతనే.⁸
• బి. వి. కృష్ణారావు (1930) రాష్ట్రకూటుల, “ద్రోహి” భాస్కరుని సహాయంతో సుమారు 970లో బాడపుడు సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడని భావించారు.¹¹ 970–973 నాటి అంతర్యుద్ధం బాడపునికి వ్యతిరేకంగా దానార్ణవుని పోరాటం అని ఆయన భావించారు.¹¹ ఆయన అభిప్రాయంలో, బహుశా ఇరవై ఏడు సంవత్సరాల బాడపుని పాలనే తర్వాతి రాజులు అరాజక కాలం అని పిలిచిన కాలం.¹¹
• బి. వి. కృష్ణారావు (1936) తాండికొండ దానపత్రాన్ని సంపాదకత్వం వహిస్తూ, కళింగకు రెండవ అమ్మరాజు దండయాత్రను మూడవ కృష్ణుడు నాయకత్వం వహించిన కూటమిపై యుద్ధంగా వర్ణించారు.¹² మూడవ కృష్ణుడు తన ఆశ్రితుడు బాడపుని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాలని కోరుకున్నాడని ఆయన రాశారు.¹² దీని కోసం ఆయన ఆరుంబాక రేకులను ఉదహరించారు.¹²
• వి. రంగాచార్య (1960) 933–34లో తమ తండ్రి పతనం తర్వాత రెండవ యుద్ధమల్లుని ఇద్దరు కుమారులు రాష్ట్రకూట ఆస్థానానికి పారిపోయారని భావించారు.¹³¹⁴ ఆయన అభిప్రాయంలో, వారి ప్రేరణతో మూడవ కృష్ణుడు 956లో లేదా దానికి కొంచెం ముందు వేంగిపై దండెత్తాడు.¹³¹⁴

Footnotes

1. K. V. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions of Eastern Chalukya Princes”, Epigraphia Indica XIX (1927–28), p. 137 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

2. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 139 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

3. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1920–21 (1921), Part II, para. 14, p. 91 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

4. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1920–21 (1921), Part II, paras. 13–14, p. 90 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

5. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 146, translation (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴

6. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 141 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

7. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 148, translation (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

8. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 140, with notes 1 and 2 by H. Krishna Sastri and the editor (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰

9. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 147, translation (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

10. B. V. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 1 (1930), p. 35 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

11. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 36 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

12. B. V. Krishna Rao, “Tandikonda Grant of Ammaraja II”, Epigraphia Indica XXIII (1935–36), p. 162 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

13. V. Rangacharya, “Mangallu Grant of Amma II”, Epigraphia Indica XXXI (1955–56, publ. 1960), p. 39 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

14. Rangacharya, “Mangallu Grant of Amma II” (1960), p. 40 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²