ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చంద్రగిరి కోట, రాజమహల్

తిరుపతి దగ్గర ఉన్న చంద్రగిరి కొండకోట. మైదానంలో దానికి ప్రాకారం ఉన్న ఆవరణ ఉంది. దాని లోపల రెండు రాజభవనాలు ఉన్నాయి: మూడు అంతస్తుల రాజమహల్ (రాజు భవనం), చిన్న రాణీమహల్. స్థానిక సంప్రదాయం ఈ కోట 1000 నాటిదని చెబుతుంది. వెంకటపతి పెనుగొండ నుంచి వచ్చినప్పుడు దాన్ని విస్తరించి ఒక రాజభవనం కట్టించాడని కూడా చెబుతుంది. వాస్తుశిల్పి ఆర్. ఎఫ్. చిషోమ్ రాజమహల్ పదిహేడవ శతాబ్దపు లేదా పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మొదటి నాటి పని అని అంచనా వేశారు. 1920లో పురావస్తు శాఖ శైలిని బట్టి కోటను, రాజభవనాలను పదిహేడవ శతాబ్దానికి చెందినవిగా నిర్ణయించింది.

Photograph of the three-storeyed Raja Mahal at Chandragiri, its long arcaded facade topped by stepped towers, the largest in the centre, with trees in front. Printed sideways on the page.
Photograph of the three-storeyed Raja Mahal at Chandragiri, its long arcaded facade topped by stepped towers, the largest in the centre, with trees in front. Printed sideways on the page. · A. H. Longhurst, Hampi Ruins Described and Illustrated, 3rd ed. (Archaeological Survey of India, Delhi 1933); photograph from the negatives of the Archaeological Survey, Southern Circle (opens in a new tab) · Public domain

చంద్రగిరి కోట “లోయ నుంచి సుమారు 600 అడుగుల ఎత్తుకు లేచిన, గుండ్రని ఎత్తైన గ్రానైట్ రాతి ముద్దపై కట్టారు” అని 1894 నాటి ఉత్తర ఆర్కాట్ మాన్యువల్ చెబుతుంది.1 “కొండకు దక్షిణ వైపున ఒక పెద్ద స్థలాన్ని బలమైన గోడలు చుట్టి ఉన్నాయి. వాటి చుట్టూ ఒకప్పుడు సహజమైన ఊట నీటితో నిండిన కందకం ఉంది”.1 మైదానంలోని ఆవరణ “ఉత్తర-దక్షిణంగా ఉన్న రెండు లోపలి గోడల వల్ల మూడు భాగాలుగా విడిపోయింది”.1 మధ్య భాగంలో “రాజుల రాజభవనం ఉంది” అని అది చెబుతుంది.12

“చక్కగా ఒకదానికొకటి అమర్చిన” పెద్ద గ్రానైట్ దిమ్మెలతో కట్టిన రెండు గోడలు కొండను చుట్టి ఉన్నాయి.12 బయటి గోడకు బురుజు రంధ్రాల పైవరుస (battlements), ముందుకు వచ్చిన చిన్న బురుజులు ఉన్నాయి.12 మాన్యువల్ ఈ కోట శైలిని వేలూరు కోట శైలితో పోల్చింది. వేలూరు కోట “చంద్రగిరి లాగే విజయనగర రాజులు కట్టించినది, లేదా ఎక్కువ అవకాశం ఉన్నట్లు, మెరుగుపరచినది”.1

రాజభవనాలు

పెద్ద రాజభవనం గురించి ఆర్. ఎఫ్. చిషోమ్ (R. F. Chisholm) చేసిన వర్ణనను మాన్యువల్ ఉదహరించింది: “ప్రధాన కట్టడం సుమారు 150 అడుగుల పొడవు. అది దక్షిణ ముఖంగా ఉంది. దానికి మూడు అంతస్తుల గంభీరమైన, చక్కగా సమతుల్యమైన ముందుభాగం ఉంది.”2 “గోపురాల పైభాగాల్లాంటి హిందూ శిఖరాలు ఆకాశ రేఖను అందంగా విరుస్తాయి. వాటిలో అతి పెద్దది దర్బార్ హాలు పైన ఉంది.”2 కింది భాగం రాతితో, పై భాగం ఇటుకతో కట్టారు. “అలంకరణ అసలు లేకపోవడం విచిత్రం”.2 లెక్కలేనన్ని రాతి దిమ్మెలు “నిస్సందేహంగా అలంకరణ కోసం ఉద్దేశించినవి”. కానీ ఆ అలంకరణ ఎప్పుడూ జరగలేదు.2

రాజభవనాలకు ప్రత్యేక మరమ్మతులు జరుగుతున్న సమయంలో పురావస్తు శాఖ 1919–20 నివేదిక రాసింది.34 అది రాజమహల్ సుమారు 160 అడుగుల పొడవు, మధ్య శిఖరం పైదాకా 95 అడుగుల ఎత్తు అని వర్ణిస్తుంది.34 దాని దక్షిణ ముందుభాగంలో ప్రవేశ ద్వారాలు లేవు. దాని చదునైన తోరణాలను, గదుల పైకప్పులను నాణ్యమైన సున్నపు గారె పట్టి ఉంచుతుంది.34 కింది అంతస్తులో కాపలాదారుల గది, మొదటి అంతస్తులో గ్యాలరీతో ఉన్న దర్బార్ (సభా) హాలు, పైకప్పు మిద్దెపై గుళ్లు, ఒక మండపం ఉన్నాయి.34

ఈ రాజభవనాన్ని నివేదిక “భారతదేశంలోని ఇండో-సార్సెనిక్ వాస్తుశిల్పానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటి” అని పిలిచింది.34 1910లో జేమ్స్ ఫెర్గూసన్ (James Fergusson) పుస్తకాన్ని సవరించినవారు చిషోమ్ గీసిన దక్షిణ ముఖ చిత్రాన్ని, కింది అంతస్తు నమూనాను ప్రచురించారు.56

కాలం, ఎవరు కట్టించారు

కాలం విషయంలో ఆధారాలు విభేదిస్తాయి. చంద్రగిరి గ్రామ అధికారి ఒకరి తాళపత్ర చరిత్రను మాన్యువల్ ఉదహరించింది.7 ఈ కోటను మొదట 1000లో ఇమ్మడి నరసింగ యాదవ రాయలు కట్టించాడని అది చెబుతుంది.7 పెనుగొండ నుంచి వచ్చిన వెంకటపతిదేవ మహారాయలు దాన్ని “చుట్టూ 12,000 గజాలు విస్తరించి, రెండు అంతస్తుల ఇల్లు కట్టించాడు” అని అది జోడిస్తుంది.7

చిషోమ్ “రెండోదాన్ని పదిహేడవ శతాబ్దపు లేదా పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మొదటి నాటి పనిగా, అంతఃపురాన్ని పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మొదటి నాటిదిగా, పెద్దగా మారనిదిగా భావిస్తారు”.2 అంతఃపురం (zenana) అంటే స్త్రీల నివాస భాగం.2 రాణీమహల్‌ను ముస్లింలు గచ్చు పనితో అలంకరించారని మాన్యువల్ భావించింది.2

“కోట శైలి, దాని లోపలి కట్టడాల శైలి అవి పదిహేడవ శతాబ్దానికి చెందినవని సూచిస్తాయి” అని 1920 నివేదిక అంచనా వేసింది.3 అది ఇలా జోడించింది: “ఈ కాలానికి ముందే కోట ఉండేదని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అలా అయితే, తర్వాతి కాలంలో దాన్ని చాలా విస్తరించి, మెరుగుపరిచి ఉండాలి.”3 రాజభవనం దగ్గర శిథిలమైన గుడిలో ఉన్న 1537 నాటి అచ్యుతరాయల శాసనాన్ని వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) జాబితాలో చేర్చారు. ఈ స్థలం అంతకు ముందే వాడుకలో ఉందని అది చూపిస్తుంది.8 రెండవ వేంకటపతిరాయలు, అచ్యుతదేవరాయలు పేజీలు చూడండి.

ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్ స్థలాన్ని ఇంగ్లీషువారికి ఇచ్చిన చోటు రాజమహలే అని మాన్యువల్, 1920 నివేదిక రెండూ చెబుతాయి.23 ఈ రాజభవనం “ప్రధానంగా ఆసక్తికరమైనది” ఒక కారణం వల్ల అని మాన్యువల్ అంటుంది.2 ప్రెసిడెన్సీ పట్టణం స్థలాన్ని కంపెనీకి అప్పగించిన (ఇచ్చేసిన) ఒప్పందంపై ఇక్కడే సంతకాలు జరిగాయని అది చెబుతుంది.2 ఫ్రాన్సిస్ డే చంద్రగిరిలోని రాజభవనంలో రాజాను కలిశారని, 1640లో ఒక దానపత్రం ఇచ్చారని నివేదిక చెబుతుంది.3 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఆ దానాన్ని 1639 నాటిదిగా చెబుతారు.9

Footnotes

  1. Arthur F. Cox, rev. Harold A. Stuart, Madras District Manuals: North Arcot, Vol. II (1894), p. 323 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Cox and Stuart, North Arcot Manual, Vol. II (1894), p. 324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13

  3. Annual Report of the Archaeological Department, Southern Circle, Madras, for the year 1919–20 (1920), p. 31, para. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  4. Annual Report of the Archaeological Department, Southern Circle, Madras, 1919–20 (1920), p. 32, para. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. James Fergusson, History of Indian and Eastern Architecture, Vol. I, revised by James Burgess (1910), p. 417 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Fergusson, Indian and Eastern Architecture, Vol. I (1910), p. 418, woodcuts 244–245 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Cox and Stuart, North Arcot Manual, Vol. II (1894), p. 325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 471, Chittoor No. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar) (1900), p. 233 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Arthur F. Cox (rev. Harold A. Stuart), Madras District Manuals: North Arcot, Vol. II (new edition) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1894, pp. 323–325. [Public domain]
  2. A. H. Longhurst, Annual Report of the Archaeological Department, Southern Circle, Madras, for the year 1919-20 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1920, pp. 31–32. [Public domain]
  3. James Fergusson (rev. James Burgess), History of Indian and Eastern Architecture, Vol. I (revised ed.) (opens in a new tab), John Murray, London, 1910, pp. 417–418. [Public domain]
  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 471. [Public domain]
  5. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900, pp. 233. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: