ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా

గోల్కొండ ఐదవ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1580–1612), ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా మూడవ కొడుకు. దాదాపు 1589–91లో ఆయన మూసీ నది మీద భాగ్‌నగర్ నగరాన్ని, తర్వాతి హైదరాబాద్‌ను స్థాపించి, అక్కడ చార్మినార్, జామా మసీదు, దార్-ఉష్-షిఫా ఆసుపత్రిని కట్టించాడు. భాగమతి అనే గాయని పేరు మీద ఆయన ఆ నగరానికి పేరు పెట్టాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు. ఆమె ఎవరు, ఆ నగరానికి తర్వాతి పేరు ఎలా వచ్చింది అనే విషయాలలో ఆధారాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఆయన పర్షియన్‌లో, దక్కన్ పాత ఉర్దూలో కవిత్వం రాశాడు.

Photograph down a busy street lined with shops towards the Charminar, its great arch and four minarets closing the view, with people walking in the road. Printed sideways.
Photograph down a busy street lined with shops towards the Charminar, its great arch and four minarets closing the view, with people walking in the road. Printed sideways. · Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions (G. Yazdani, Superintendent) (opens in a new tab) · Public domain

మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షాహీ వంశంలో ఐదవ సుల్తాన్, హైదరాబాద్ స్థాపకుడు. గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం ప్రకారం మహమ్మద్ కులీ ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా మూడవ కొడుకు.1 ఫెరిష్తా (Ferishta) ఆయనను ముగ్గురు కొడుకులలో పెద్దవాడు అంటారు.2

బ్రిగ్స్ (Briggs) అనువదించిన గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం ఆయన జననాన్ని హిజ్రీ 973 రంజాన్ 14 (1566 ఏప్రిల్; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి) నాటిదిగా చెబుతుంది.3 1580లో తన తండ్రి మరణంతో ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు.4 సింహాసనం ఎక్కినప్పుడు ఆయన వయసు పన్నెండు అని ఫెరిష్తా చెబుతారు.5 ఆయన తన పదిహేనవ ఏట ఉన్నాడని బిల్గ్రామీ (Bilgrami) చెబుతారు. ఇది జనన తేదీకి బాగా సరిపోతుంది.5

పాలన ప్రారంభం

ఫెరిష్తా ప్రకారం, యువ రాజు తన తండ్రి ప్రధాన మంత్రి, ఇస్ఫహాన్‌కు చెందిన షా మీర్జా కూతురిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.6 మంత్రి ప్రోత్సాహంతో ఆయన బీజాపూర్‌పై అహ్మద్‌నగర్ దండయాత్రలో చేరాడు.6 మరో రాజ్యపు సేనాపతి కింద సేవ చేయడం రాజుకు తగదని ఆయన ఆస్థానికులు నిరసించారు. అందుకే ఆయన వెనక్కి తగ్గాడు.6 తర్వాత ఆయన మంత్రిని పర్షియాకు తిరిగి పంపాడు.6

తర్వాత బీజాపూర్‌తో శాంతి కుదిరింది.7 హిజ్రీ 995 (1586–87)లో రాజు సోదరిని బీజాపూర్ ఇబ్రహీం ఆదిల్ షాకు ఇచ్చి పెళ్లి చేయడం ద్వారా అది స్థిరపడింది.7

భాగ్‌నగర్, హైదరాబాద్

పాలన మొదట్లో మహమ్మద్ కులీ భాగమతి అనే గాయనిని ప్రేమించాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు.8 గోల్కొండ గాలి అనారోగ్యకరంగా మారిందని కూడా ఆయన చెబుతారు.8 అందుకే రాజు ఎనిమిది మైళ్ల దూరంలో కొత్త నగరాన్ని కట్టించి, ఆమె పేరు మీద దానికి భాగ్‌నగర్ అని పేరు పెట్టాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు.8 ఆ నగరం “అప్పటి నుంచి హైదరాబాద్ అనే పేరు పొందింది” అని ఆయన జోడిస్తారు.8

గోల్కొండ ఇరుకుగా, నీటి కొరతతో ఉన్నందున రాజు తన ఆస్థానాన్ని మార్చాడని గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.9 అది మూసీ మీది స్థాపనను హిజ్రీ 998 (1589–90) నాటిదిగా చెబుతుంది.9 బిల్గ్రామీ హిజ్రీ 999 (1590–91) అని ఇస్తారు. భాగమతి ఇప్పటి షా అలీ బండ అయిన చిచ్లం గ్రామంలో నివసించిందనే సంప్రదాయాన్ని ఆయన నమోదు చేస్తారు.10 ఈ సంప్రదాయంలో ఆమె మరణం తర్వాత నగరానికి హైదరాబాద్ అని పేరు మార్చారు.10

ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా మూసీ మీద పురానా పుల్ వంతెనను కట్టమని ఆదేశించాడనే ఒక కథను కూడా బిల్గ్రామీ పునరావృతం చేస్తారు.11 ఆ కథలో రాకుమారుడు ఆమెను చూడడానికి వరదలో ఉన్న నదిని గుర్రంపై దాటాడు.11 ఫ్రెంచి యాత్రికుడు టావెర్నియర్ (Tavernier) రాజు భార్య పేరు “నాగర్” అని ఉన్న ఒక రూపాన్ని విన్నారు.12 ఆయన సంపాదకుడు వి. బాల్ (V. Ball) ఆ పేరును భాగమతిగా సరిదిద్దారు.12

తర్వాతి రచయితలు వేర్వేరు వివరాలతో ఆ కథను పునరావృతం చేస్తారు. “ఆయనకు భాగమతి అనే భార్య ఉంది, ఆమె అంటే ఆయనకు చాలా ఇష్టం” అని మొఘల్ చరిత్రకారుడు ఖాఫీ ఖాన్ (Khafi Khan) చెబుతారు.13 ఆమె కోరికపై రాజు కోట నుంచి రెండు కోసుల దూరంలో ఒక నగరం కట్టించి, దానికి భాగ్‌నగర్ అని పేరు పెట్టాడని ఆయన చెబుతారు.13 ఆమె మరణం తర్వాత కొంత కాలానికి పేరును హైదరాబాద్‌గా మార్చారు, “కానీ ప్రజల స్థానిక భాషలో దానిని ఇప్పటికీ భాగ్‌నగర్ అంటారు”.13

1907లో టి. డబ్ల్యు. హెయిగ్ (T. W. Haig) ఆమెను “ఆయన ఇష్టమైన ప్రియురాలు, భాగమతి అనే హిందూ యువతి” అన్నారు.14 1891లో బెర్నియర్‌ను సంపాదకత్వం చేస్తూ ఆర్చిబాల్డ్ కాన్‌స్టబుల్ (Archibald Constable) భాగ్‌నగర్‌ను “‘అదృష్ట నగరం’” అని వివరించారు.15 షా రోకో (Sha Rocco) చిన్న చరిత్రను 1929లో హైదరాబాద్ ప్రభుత్వ ముద్రణాలయం ప్రచురించింది.16 ఆయన ఆమెను “అందమైన హిందూ నర్తకి” అని, నగర స్థాపనను 1591 నాటిదిగా చెబుతారు.16 ఆమె మరణం తర్వాత దానికి “అలీ బిరుదులలో ఒకటైన హైదర్ పేరు మీద” పేరు మార్చడానికి రాజును ఒప్పించారని ఆయన చెబుతారు.16

చరిత్ర గ్రంథపు బ్రిగ్స్ అనువాదంలోని ఒక పాదసూచిక ఆ పేరుకు వేరే మూలాన్ని ఇస్తుంది: అది సుల్తాన్ కులీ కొడుకు హైదర్ ఖాన్ నుంచి వచ్చింది.17 1883 నాటి కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ కూడా అదే చెబుతుంది.18 1620లలో మచిలీపట్నం (అప్పుడు మసులిపటం)లో ఇంగ్లీషు వ్యాపారి విలియం మెత్‌వోల్డ్ (William Methwold) రాజధానిని “స్థానికులు గోల్కొండ అని, మూర్లు, పర్షియన్లు హిద్రాబాండ్ అని పిలుస్తారు” అని రాశారు.19

కథ, రికార్డు ఒకటి కాదు. హిజ్రీ 998 లేదా 999 (1589–91)లో మూసీ మీద కొత్త నగరాన్ని నిర్మించారు అనేది రికార్డు.9101319 యూరోపియన్లకు, ఖాఫీ ఖాన్ కాలంలో దేశ ప్రజలకు అది భాగ్‌నగర్‌గా తెలుసు. దానిని హైదరాబాద్ అని కూడా పిలిచారు.9101319

రాజు జీవిత కాలంలో రాసిన ఫెరిష్తా, రాజు దానికి భాగమతి అనే స్త్రీ పేరు పెట్టాడని చెబుతారు. తర్వాతి రచయితలు కూడా అదే చెబుతారు.813 కానీ ఇక్కడ ఉపయోగించిన రచనలలో ఏదీ ఆమె పేరు చెప్పే మహమ్మద్ కులీ సొంత పాలన కాలపు శాసనాన్ని గానీ పత్రాన్ని గానీ ఉదహరించదు.813

ఫెరిష్తా కొత్త నగరాన్ని వర్ణిస్తారు:

“దాని చుట్టుకొలత పది మైళ్లు; భారతదేశంలోని ఇతర పట్టణాలకు భిన్నంగా, దాని ప్రధాన వీధులు వెడల్పుగా, శుభ్రంగా ఉన్నాయి: దాని గాలి ఆరోగ్యకరమైనది, కొన్ని ప్రధాన బజారుల గుండా నీటి ప్రవాహాలు తేబడ్డాయి.”8

కట్టడాలు

గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం నగరం మధ్యలో జామా మసీదు, చార్మినార్‌లను రాజు పనులుగా పేర్కొంటుంది.20 వాటితో పాటు స్నానశాలలు, ఆసుపత్రులు, విద్యాలయాలు ఉన్నాయి. వాటి సిబ్బందికి ప్రభుత్వం జీతాలు ఇచ్చింది.20 హైదరాబాద్ చుట్టూ ఆయన కట్టించిన రాజమహళ్లు, తోటలను కూడా అది జాబితాగా ఇస్తుంది:21

  • ఇలాహీ మహల్21
  • ముహమ్మదీ తోటలు21
  • నౌబత్ ఘాట్, కోహ్-ఇ-తూర్, నదీ మహల్ రాజమహళ్లు21
  • పన్నెండు మంది ఇమాములకు అంకితమైన ఒక అన్నదాన సత్రం21
  • ఒక విద్యాలయం, ఒక ప్రజా ఆసుపత్రి21

చరిత్ర గ్రంథంలో నివేదించినట్లు, రాజ కోశాధికారి లెక్కల ప్రకారం, ఆయన జీవిత కాలంలో ప్రజా పనులపై డెబ్బై ఎనిమిది లక్షల హూన్‌లు (బంగారు నాణేలు) ఖర్చయ్యాయి.22 Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) ఈ కట్టడాలను ఆయనకు ఆపాదిస్తుంది:23

భవనాలు, సాగునీటిపై ఆయన మూడు మిలియన్ పౌండ్లు ఖర్చు చేశాడని పేరు ఉందని గెజిటీర్ చెబుతుంది.23 అది చార్మినార్‌ను 1591 నాటిదిగా చెబుతుంది, రోకో 1593 అని ఇస్తారు.2416 హైదరాబాద్, చార్మినార్, జామా మసీదు శాసనం పేజీలు చూడండి.

దక్షిణాన యుద్ధాలు

కొన్ని సంవత్సరాల శాంతి తర్వాత రాజు కృష్ణాను దాటాడని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది. ఆయన ఇప్పటి కర్నూలు, కడప (అప్పుడు కడ్డపా) జిల్లాలలో దండయాత్ర చేశాడు. చరిత్ర గ్రంథం మూసుల్మూరూ అని పిలిచే ఒక కోటను ఆయన తీసుకుని, నంద్యాల, గండికోట నాయకుల లొంగుబాటును పొందాడు. ఆయన విజయనగర రాజు వేంకటుడిని పెనుకొండలో విజయవంతం కాకుండా ముట్టడించాడు. అదే సమయంలో ఆయన సేనాపతులలో ఒకరు కడపను దోచుకున్నాడు.25

రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఈ దండయాత్రలను కర్నూలు, నంద్యాల, డోల్, గండికోటల స్వాధీనం, తర్వాత నెల్లూరులోకి దాడులుగా సంక్షిప్తం చేశారు.26 అనంతపురం గెజిటీర్ విఫలమైన పెనుకొండ ముట్టడిని 1589 నాటిదిగా చెబుతుంది.27

నెల్లూరు జిల్లా నుంచి వచ్చిన ఆరవీటి రాజుల తామ్ర దానశాసనం ఒకటి విజయనగర పక్షాన్ని ఇస్తుంది.28 అందులో “మల్కిభరాముని కొడుకు” “మహామంద సాహ” “తేజస్సు కోల్పోయి, నిరాశతో ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు”.28 1905 నాటి దాని సంపాదకులు ఈ పేర్లను ముహమ్మద్ షా, మాలిక్ ఇబ్రహీంగా వివరించారు.28 ఈ పాలనలో రాజు ఇద్దరు సేనాపతుల పేర్ల మీద కొండవీడును ముర్తజానగర్ అని, కొండపల్లిని ముస్తఫానగర్ అని పిలిచారని కృష్ణా మాన్యువల్ జోడిస్తుంది.29

ఆస్థానం, రాజకీయాలు

పర్షియా మొదటి షా అబ్బాస్ ఒక రాయబారాన్ని పంపాడు. అది గోవా మార్గంలో హైదరాబాద్ చేరింది.30 చరిత్ర గ్రంథం దానిని హిజ్రీ 1012 (దాదాపు 1603) నాటిదిగా చెప్పి, గోల్కొండ కాలా చబుత్రా దగ్గర దానిని స్వీకరించారని చెబుతుంది.30 దక్కన్‌లో మొఘల్ దండయాత్రల వల్ల రాయబారి ఆరు సంవత్సరాలు ఉన్నాడు.30 బిల్గ్రామీ అవే తేదీలు ఇచ్చి, రాయబారి దిల్‌కుషా తోటలో బస చేశాడని చెబుతారు.31

ఆస్థానంలో ఎక్కువగా పర్షియన్లు, ఉత్తరాది వారైన “విదేశీయులు”, దక్కనీల మధ్య ఉద్రిక్తతను కూడా చరిత్ర గ్రంథం నమోదు చేస్తుంది. దక్కనీలు విదేశీ వ్యాపారులను దోచుకున్న హైదరాబాద్ అల్లర్లను అది వర్ణిస్తుంది. నిరుద్యోగులైన విదేశీయులందరూ నగరం వదిలి వెళ్లాలని నగర పోలీసు అధిపతి ఆదేశించిన తర్వాత ఆ అల్లర్లు మొదలయ్యాయి. రాజు ప్రకటన ద్వారా అల్లర్లను ఆపి, బాధ్యులను శిక్షించాడు.32

హిజ్రీ 1018 (1609)లో ఆయన తమ్ముడు మీర్జా ముహమ్మద్ ఖుదాబందా ఒక కుట్రలో చిక్కుకున్నాడు.33 షియా విదేశీయులను చంపి ఆయనను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టడం ఆ కుట్ర లక్ష్యం అని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.33 1611లో ఆయన గోల్కొండ కోటలో ఖైదీగా చనిపోయాడు.33 1612 జనవరిలో రాజు మరణాన్ని నమోదు చేసిన ఇంగ్లీషు వ్యాపారి ఫ్లోరిస్‌ను డబ్ల్యు. హెచ్. మోర్‌లాండ్ (W. H. Moreland) ఉదహరిస్తారు.34 రాజు పర్షియన్లకు అన్నిటిపై నియంత్రణ ఇచ్చాడని ఫ్లోరిస్ వ్యాఖ్యానించాడు.34

బిల్గ్రామీ మహమ్మద్ కులీని “కుతుబ్ షా” అనే కలం పేరుతో రాసిన పర్షియన్, ఉర్దూ కవిత్వ ప్రేమికుడిగా వర్ణించి, ఆయన చాలా పన్నులను రద్దు చేశాడని (మాఫీ చేశాడని) చెబుతారు.35 రోకో ఆయనను “న్యాయమైన, సమర్థుడైన రాజు”, “కొంత ప్రసిద్ధి ఉన్న కవి” అంటారు.36 పేదలకు రాజు ఇచ్చిన దానాలు ఏటా దాదాపు £24,000 అని ఆయన చెబుతారు.36

మరణం, సమాధి

మహమ్మద్ కులీ హిజ్రీ 1020 జిల్-ఖాదా 17న చనిపోయాడు. ఆయన సమాధిపై ఉన్న శాసనం దీనిని 1612 జనవరి 11గా మారుస్తుంది.37 అది ఆయన వయసును నలభై తొమ్మిది అని, ఆయన పాలనను ముప్పై ఒక్క సంవత్సరాలు అని ఇస్తుంది.37 మహమ్మద్ కులీకి కొడుకు లేడు. మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్ కొడుకు, ఆయన సోదరుడి కొడుకు, అల్లుడు ముహమ్మద్ ఆయన తర్వాత వచ్చాడు.38

గోల్కొండ దగ్గరి ఆయన సమాధి ఆయన జీవిత కాలంలోనే కట్టబడింది.39 బిల్గ్రామీ దానిని కుతుబ్ షాహీ సమాధులలో దేనికీ తీసిపోనిదిగా భావించారు.39 అది రెండంచెల వేదికపై ఉంది. పై వేదిక 200 అడుగుల చతురస్రం.39 బిల్గ్రామీ కాలంలో అక్కడ తెరిచి ఉన్న ఏకైక రాజ సమాధి గది వేదిక కింది దాని సమాధి గదే.39

కుటుంబం

పాలన ప్రారంభంలో మహమ్మద్ కులీ తన తండ్రి మంత్రి, ఇస్ఫహాన్‌కు చెందిన షా మీర్జా కూతురిని పెళ్లి చేసుకున్నాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు.6 హిజ్రీ 995 (1586–87)లో రాజు సోదరిని బీజాపూర్ ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా IIకు ఇచ్చి పెళ్లి చేశారని ఆయన చెబుతారు.7 చరిత్ర గ్రంథం ఆ రాకుమారి పేరును ముల్లికా జుమాన్ అని ఇస్తుంది.40

ఆయన కూతురు హయాత్ బఖ్ష్ బేగం హిజ్రీ 1016 (1607)లో ఆయన చిన్న తమ్ముడు మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్ కొడుకు, ఆయన సోదరుడి కొడుకు ముహమ్మద్‌ను పెళ్లి చేసుకుంది.4138 ముహమ్మద్ ఆయన తర్వాత వచ్చాడు.4138 ఆమె తర్వాతి రాజు అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా తల్లి.42 జదునాథ్ సర్కార్ (Jadunath Sarkar) ప్రకారం, ఆమె తన కొడుకు పాలనలో నలభై సంవత్సరాలకు పైగా ప్రభుత్వాన్ని నడిపింది.42 సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా చూడండి.

Footnotes

  1. Golconda chronicle, in Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 447 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 333 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Golconda chronicle, in Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. III (1829), p. 415 (archive.org (opens in a new tab)); Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 445, 447 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 333 (archive.org (opens in a new tab)); Bilgrami, Landmarks (1927), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 333–334 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 335 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 335 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  9. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 451 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 10–11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Jean-Baptiste Tavernier, tr. V. Ball, Travels in India, Vol. I (1889), p. 151 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Khafi Khan, Muntakhab-ul-Lubab, in H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. VII (1877), p. 336 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  14. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. François Bernier, tr. Archibald Constable, Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 (1891), p. 19 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Golconda chronicle, in Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 363 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 27 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. William Methwold, “Relations of the Kingdome of Golchonda”, in Samuel Purchas, Purchas his Pilgrimage (1626), p. 995 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  20. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 452 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 483 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  22. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 484 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  23. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), pp. 115–116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  24. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 452–457 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar) (1900), p. 218 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (1905), p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (1905), p. 32 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  29. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 34 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  30. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 475–476 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  31. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 200 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  32. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 476–478 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  33. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 479 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  34. W. H. Moreland (ed.), Relations of Golconda in the Early Seventeenth Century (1931), p. xvii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  35. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 131–132 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  36. Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  37. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). The Golconda chronicle gives December 1611 for the same Hijri date and a reign of nearly thirty-four years: Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 483 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  38. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 141 (archive.org (opens in a new tab)); Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  39. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  40. Golconda chronicle, in Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 451 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  41. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 200–201 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  42. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (2nd ed., 1930), p. 395 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కుతుబ్ షాహీలు

సుమారు క్రీ.శ. 1518–1687

తెలంగాణను, 1520ల నుండి కృష్ణా, గోదావరిల మధ్య తీరాన్ని పాలించిన గోల్కొండ సుల్తానులు (1518–1687). తర్వాత వారు ఉత్తర తీరాన్ని, గుంటూరు ప్రాంతాన్ని, 17వ శతాబ్దంలో దక్షిణాన కర్ణాటకలో చాలా భాగాన్ని పాలించారు. స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ బహమనీల తరఫున తెలింగాణను పాలించాడు. ఇబ్రహీం 1565లో విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో చేరాడు. మహమ్మద్ కులీ సుమారు 1589–91లో హైదరాబాద్‌ను స్థాపించాడు. 1636 నుండి రాజులు మొఘలులకు కప్పం చెల్లించారు. 1687లో ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత ఔరంగజేబు ద్రోహం ద్వారా గోల్కొండను తీసుకున్నాడు. పర్షియన్ సామంతులు ఉన్నత పదవుల్లో ఉన్నారు, కానీ తెలుగు సైనికులు కోటలను, బ్రాహ్మణ కరణాలు శిస్తు లెక్కలను నిర్వహించారు. చివరి రాజు కాలంలో మాదన్న, అక్కన్న అనే ఇద్దరు బ్రాహ్మణ సోదరులు రాజ్యాన్ని నడిపారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (15)
  1. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. III (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 333–335, 415, 445, 451–457, 475–484. [Public domain]
  2. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 10–11, 17, 129–132, 141, 200. [Public domain]
  3. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 14, 115–116. [Public domain]
  4. Jean-Baptiste Tavernier (tr. V. Ball), Travels in India, Vol. I (opens in a new tab), Macmillan & Co., London, 1889, pp. 151. [Public domain]
  5. W. H. Moreland (ed.), Relations of Golconda in the Early Seventeenth Century (Hakluyt Society, 2nd ser., No. 66) (opens in a new tab), Hakluyt Society, London, 1931, xvii. [Public domain in India]
  6. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900, pp. 218. [Public domain]
  7. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (opens in a new tab), Government of Madras (Addison & Co.), 1905, pp. 22. [Public domain]
  8. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. VII (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1877, pp. 336. [Public domain]
  9. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (opens in a new tab), Pioneer Press, Allahabad, 1907, pp. 181. [Public domain]
  10. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (illustrated by the Archaeological Department, Hyderabad) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1929, pp. 14–16. [Public domain]
  11. Samuel Purchas, Purchas his Pilgrimage, or Relations of the World and the Religions Observed in all Ages (4th ed.) (opens in a new tab), William Stansby for Henrie Fetherstone, London, 1626, pp. 995. [Public domain]
  12. François Bernier (tr. Archibald Constable), Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656-1668 (opens in a new tab), Archibald Constable and Company, Westminster, 1891, pp. 19 note. [Public domain]
  13. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1905, pp. 32 and note. [Public domain]
  14. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 34 note. [Public domain]
  15. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV: Southern India, 1645-1689 (2nd ed.) (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1930. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: