ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

హుస్సేన్ సాగర్

హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ మధ్య ఉన్న పెద్ద కృత్రిమ సరస్సు. గోల్కొండ చరిత్ర ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా పనులలో లెక్కించిన ఒక ఆనకట్ట దీన్ని ఏర్పరిచింది. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ దీన్ని సుమారు 1575 నాటిదిగా చెబుతుంది. బిల్‌గ్రామి హిజ్రీ 970 (1562) అని ఇచ్చి, దీన్ని రాజు అల్లుడు హుస్సేన్ షా వలీకి ఆపాదిస్తారు. ఆయన పేరే దీనికి వచ్చింది. 1865లో హేస్టింగ్స్ ఫ్రేజర్ ప్రచురించిన ఒక సంప్రదాయం, నేక్‌నామ్ ఖాన్ మూసీ నుంచి కాలువ తవ్వించే వరకు చెరువు ఖాళీగా ఉండిపోయిందని చెబుతుంది.

The Hussain Sagar bund, a long stone embankment.
The Hussain Sagar bund, a long stone embankment. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

హుస్సేన్ సాగర్ హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ మధ్య ఉన్న పెద్ద సరస్సు. 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) దీన్ని “నిండినప్పుడు 8 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించే పెద్ద నీటి పరపు” అని వర్ణిస్తుంది.1 ఇది రెసిడెన్సీకి, మూసీకి ఉత్తరాన ఉన్న శివార్లకు నీరు అందించింది.1 దాని ఆనకట్టపై ఉత్తర శివార్లను నగరంతో కలిపే రోడ్డు ఉండేది.1 టి. డబ్ల్యూ. హేగ్ (T. W. Haig) (1907) దాని చుట్టుకొలతను దాదాపు పదకొండు మైళ్లు అని ఇచ్చి, దాన్ని “హైదరాబాద్ కంటే పాతది” అని పిలుస్తారు.2

కట్టించినవారు, కాలం

జాన్ బ్రిగ్స్ (John Briggs) అనువదించిన గోల్కొండ చరిత్ర “హుస్సేన్ సాగర్ అనే చెరువు”ను ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (1550–1580) కట్టడాలలో చేర్చింది.3 గోల్కొండ గోడలు, ఇబ్రహీంపట్నం చెరువుతో పాటు దీని పేరు చెబుతుంది.3 తర్వాతి రచనలు ఇది ఆయన పాలనలో తయారైందని అంగీకరిస్తాయి. కానీ సంవత్సరం విషయంలో, ఇది ఎవరి పని అనే విషయంలో విభేదిస్తాయి:

  • సుమారు 1575, రాజు కట్టించాడు. ఆనకట్టను “సుల్తాన్ ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా సుమారు 1575లో 2½ లక్షల ఖర్చుతో కట్టించాడు” అని గెజిటీర్ చెబుతుంది.1 అది “ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా నిర్మించాడు” అని హేగ్ చెబుతారు.2 కట్ట (ఆనకట్ట) “పదహారవ శతాబ్దంలో ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా రూ. 254,636 ఖర్చుతో నిర్మించాడు” అని ఎ. క్లాడ్ క్యాంప్‌బెల్ (A. Claude Campbell) (1898) చెబుతారు.4
  • హిజ్రీ 970 (1562; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలు లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి), హుస్సేన్ షా వలీ కట్టించాడు. ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా అల్లుడు హజ్రత్ హుస్సేన్ షా వలీ “970 హిజ్రీ (క్రీ.శ. 1562)లో హుస్సేన్ సాగర్ చెరువును కట్టించాడు” అని సయ్యద్ అలీ అస్గర్ బిల్‌గ్రామి (Syed Ali Asgar Bilgrami) (1927) రాశారు.5 ఆయన సమాధి గోల్కొండ కోట దగ్గర ఉంది.5

దీని నిర్మాణం గురించి ఒక సంప్రదాయం

1865లో హేస్టింగ్స్ ఫ్రేజర్ (Hastings Fraser) “సికింద్రాబాద్ దగ్గరి పెద్ద హుస్సేన్ సాగర్ చెరువు నిర్మాణం గురించిన సంప్రదాయం” ఒకటి ప్రచురించారు.678 గుల్బర్గా సాధువు వంశానికి చెందిన ఖాజా హుస్సేన్ షా వలీ అనే పుణ్యపురుషుడిని ఇబ్రహీం తన ఆస్థానంలో ఉంచుకున్నాడని అది చెబుతుంది.678 చెరువు పని చేపట్టమని రాజు ఆయనను కోరాడు.678 అది “మూడు సంవత్సరాల, ఏడు నెలల, పందొమ్మిది రోజులలో” “రూ. 2,54,636-12-3” ఖర్చుతో పూర్తయింది.678 కానీ “పూర్తయిన తర్వాత నాలుగు సంవత్సరాలు చెరువు దాదాపు ఖాళీగానే ఉండిపోయింది”.678

అప్పుడు రాజు నేక్‌నామ్ ఖాన్ అనే సర్దారును “మూసీ నది నుంచి ఒక కాలువ తవ్వించమని” ఆజ్ఞాపించాడు. ఆ ప్రయోగం ఫలించింది.678 తర్వాత రాజు చెరువును సందర్శించినప్పుడు, దాన్ని తన పేరు మీదుగా కాకుండా ఆ పుణ్యపురుషుడి పేరు మీదుగా “హుస్సేన్ సాహెబ్ చెరువు” అని పిలుస్తున్నారని ఆయనకు చెప్పారు.678 కాబట్టి తన సొంత పేరు ఉండేలా ఇబ్రహీంపట్నంలో మరో చెరువుకు ఆయన గుర్తులు పెట్టించాడు.678

క్యాంప్‌బెల్ కూడా అదే సంప్రదాయాన్ని ఉదహరించారు.4 సరస్సుకు ప్రధానంగా మూసీ నుంచి సుమారు ముప్పై ఆరు మైళ్ల పొడవైన కాలువ ద్వారా నీరు వచ్చేదని ఆయన జోడించారు.4 ఈ కథ ఒక సంప్రదాయం. దానిలోని ఖర్చు అంకెనే క్యాంప్‌బెల్ వాస్తవంగా ఇస్తారు.

తర్వాతి చరిత్ర

1656లో హైదరాబాద్‌ను దోచుకుంటున్నప్పుడు మొఘల్ సైన్యం హుస్సేన్ సాగర్ పక్కన విడిది చేసింది.9 గోల్కొండ ముట్టడికి ముందు ఔరంగజేబు కొడుకు యువరాజు సుల్తాన్ ముహమ్మద్ చెరువు దగ్గర తన శిబిరం వేశాడని బిల్‌గ్రామి చెబుతారు.9 1890లలో ఆనకట్టను క్యాంప్‌బెల్ సుమారు రెండు మైళ్ల పొడవైన “నేరు రహదారి” అని వర్ణిస్తారు.4 అది నివాసులకు సాయంత్రం బండిలో విహరించడానికి ఇష్టమైన దారి. రాత్రిపూట దానికి దీపాలు ఉండేవి. దాని కింద మిల్లులు, ఒక ఐస్ ఫ్యాక్టరీ ఉండేవి.4 ఆయన పుస్తకంలో సరస్సు, కట్ట ఫోటోలు ఉన్నాయి.10

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), p. 217 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Golconda chronicle, in Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. III (1829), p. 446 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 199 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 110 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Hastings Fraser, Our Faithful Ally, the Nizam (1865), p. 494, Appendix KK (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  7. Fraser, Our Faithful Ally (1865), p. 495 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  8. Fraser, Our Faithful Ally (1865), p. 496 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  9. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 159 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 198 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. III (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 446. [Public domain]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 118. [Public domain]
  3. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 110, 159. [Public domain]
  4. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (opens in a new tab), Pioneer Press, Allahabad, 1907, pp. 217. [Public domain]
  5. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 198–199. [Public domain]
  6. Hastings Fraser, Our Faithful Ally, the Nizam (opens in a new tab), Smith, Elder and Co., London, 1865, pp. 494–496 (Appendix KK). [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: