తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ భానుదేవుడు (తూర్పు గాంగ)

రెండవ భానుదేవుడు 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కళింగను, ఒడిశాను ఏలిన తూర్పు గాంగ రాజు, రెండవ నరసింహుని కొడుకు. తూర్పు చాళుక్యుల వంశీయులైన నాయకులు శ్రీకూర్మం, సింహాచలాల్లో ఆయనకు సేవ చేశారు. ఆయన మనవని పూరీ తామ్రశాసనాలు ఆయన ఘియాసుద్దీన్‌తో యుద్ధం చేశాడని చెబుతాయి. ఆ ఘియాసుద్దీన్ ఢిల్లీ సుల్తాన్ గియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ అని పండితులు గుర్తిస్తారు. పురుషోత్తముడు అనే ఆక్రమణదారుడు కొన్నేళ్లు ఆయనను పూరీలోని ఆయన సొంత రాజభవనంలోనే బందీగా ఉంచాడని ఆర్. డి. బెనర్జీ వాదించారు.

రెండవ భానుదేవుడు 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కళింగను, ఒడిశాను ఏలిన తూర్పు గాంగుల రాజు.12 ఆయన రెండవ నరసింహుని కొడుకు.1 ఆయన కాలంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు దక్షిణాన కాకతీయ రాజ్యాన్ని నాశనం చేశారు.13 వారి సైన్యాలు బెంగాల్, ఒడిశాలకూ చేరాయి.13

కుటుంబం

ఆర్. డి. బెనర్జీ తన హిస్టరీ ఆఫ్ ఒరిస్సా (1930)లో రెండవ భానుదేవుని రెండవ నరసింహుడు, రాణి చోడదేవిల కొడుకుగా చెప్పారు.1 ఆయన రాణి లక్ష్మీదేవి.45 వారి కొడుకు మూడవ నరసింహుడు ఆయన తర్వాత రాజయ్యాడు.45 ఆయన పాలన గురించి ఇంతకాలం ఆయన మనవడు నాల్గవ నరసింహుని పూరీ తామ్రశాసనాలు, శ్రీకూర్మంలోని కొన్ని దానాల ద్వారా మాత్రమే తెలిసిందని బెనర్జీ గుర్తించారు.1

తెలుగు ఉత్తర ప్రాంతంలో సామంతులు

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజుల వంశీయులమని చెప్పుకున్న నాయకులు శ్రీకూర్మంలో గాంగులకు సేవ చేశారు.6 వారి శాసనాలను ఇ. హుల్ష్ 1899లో ప్రచురించారు.6 వారిలో జగన్నాథుడు, అంటే విశ్వనాథుడు శక 1231, అంటే సుమారు 1309లో అక్కడ ఒక దానం చేశాడు (శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి).6 అతని శాసనం అతన్ని వీరభానుదేవుని సామంతుడిగా చెబుతుంది. ఆ రాజును హుల్ష్ రెండవ నరసింహుని వారసుడైన రెండవ భానుదేవుడిగా గుర్తించారు.6 చాళుక్య నాయకుల శాసనాలు చూడండి.

సింహాచలంలో అనంతవర్మ-ప్రతాపవీర-భానుదేవుని మూడవ పాలనా సంవత్సరం, శక 1229, అంటే సుమారు 1307లో చాలామంది నాయకులు ఆలయానికి ఆవులను ఇచ్చారు.78 వారిలో చికటి పాలకుడు, గాంగ రాజుల మంత్రి అనంతజీయన, చాళుక్య నాయకుడు విశ్వనాథుడు ఉన్నారు.78 ఈ రాజు రెండవ నరసింహుని కొడుకని వి. రంగాచార్య భావించారు.8 శ్రీకూర్మంలో వీరాధివీర భానుదేవుని సైనికాధికారి ఒకరు శక 1243, అంటే సుమారు 1321లో ఒక దీపం ఇచ్చాడు.9

ఘియాసుద్దీన్‌తో యుద్ధం

నాల్గవ నరసింహుని పూరీ తామ్రశాసనాలు “ఘయాసుద్దీన్”తో చేసిన యుద్ధానికి రెండవ భానుదేవుని పొగుడుతాయి.3 శత్రువుల నాయకుల, ఏనుగుల రక్తం “లోకమంతా నిండిపోయింది” అని అవి చెబుతాయి.3 ఈ శత్రువు ఢిల్లీ సుల్తాన్ గియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ అని పండితుడు ఎం. చక్రవర్తి గుర్తించారు.3 బెనర్జీ ఆయననే అనుసరించారు.3

బెనర్జీ కథనంలో సుల్తాన్ 1324లో బెంగాల్‌పైకి దండెత్తాడు. అదే సమయంలో ఆయన కొడుకు ఉలూఘ్ ఖాన్ వరంగల్ను, ఆ తర్వాత రాజమహేంద్రవరంను పట్టుకున్నాడు.13 చక్రవర్తి ఈ యుద్ధాన్ని రాజమహేంద్రవరం పతనంతో ముడిపెట్టారు.3 బెనర్జీ మాత్రం భానుదేవుడు సుల్తాన్‌తోనే, ఆయన బెంగాల్ యాత్రలో పోరాడాడని వాదించారు.3 మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ చూడండి.

పూరీలో ఒక ప్రత్యర్థి

పూరీ జిల్లాలో దొరికిన శక 1234, అంటే సుమారు 1312 నాటి తామ్రశాసనాలు పురుషోత్తముడు అనే రాజు చేసిన దానాన్ని నమోదు చేస్తాయి.1011 అందులో ఆ దానాన్ని పూరీ రాజభవనం లోపల “వీర శ్రీ భానుదేవ రౌత”కు తెలియజేశారు.1213 ఆయనను రాజు అని కూడా అనలేదు.1213 పురుషోత్తముడు ఒక ఆక్రమణదారుడని, రెండవ భానుదేవుని తన రాజభవనంలోనే “దాదాపు బందీగా” ఉంచాడని బెనర్జీ తేల్చారు.13 ఆ ఆక్రమణ 1312 దాటి సాగలేదని ఆయన భావించారు.13

1321 ఆగస్టు 6 నాటి ఒక శ్రీకూర్మం శాసనాన్ని కూడా బెనర్జీ ప్రస్తావించారు.13 అందులో కళింగ రక్షకుడిగా, భానుదేవుని మంత్రిగా పేర్కొన్న ఘరదమాజి శ్రీ రామ సేనాపతి ఒక దానం చేశాడు.134

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • ఆయన తేదీలు. రాబర్ట్ సూయెల్ పట్టిక (1932) 1305–06 నుంచి 1322–23 లేదా 1324–25 వరకు అంటుంది.2 ఆయన 1304లో రాజయ్యాడని రంగాచార్య భావించారు.8 బెనర్జీ ఆయన మరణాన్ని 1328లో ఉంచారు.13
  • ఘియాసుద్దీన్‌తో యుద్ధం. చక్రవర్తి దానిని ఉలూఘ్ ఖాన్ రాజమహేంద్రవరాన్ని పట్టుకోవడంతో ముడిపెట్టారు.3 బెనర్జీ దానిని 1324 నాటి సుల్తాన్ బెంగాల్ యాత్రలో ఉంచారు.3
  • పురుషోత్తముడు. ఒక శ్రీకూర్మం శాసనపు తేదీ శక 1231ని చక్రవర్తి రెండవ భానుదేవుని మూడవ సంవత్సరంగా తీసుకున్నారు.11 బెనర్జీ ఆ శాసనాన్ని జగన్నాథదేవుడు అనే కొత్త రాజు మూడవ సంవత్సరంగా చదివి, ఆక్రమణ జరిగిందని వాదించారు.1113

Footnotes

  1. R. D. Banerji, History of Orissa from the Earliest Times to the British Period, Vol. I (1930), p. 275 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 358, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  3. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 276 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  4. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 281 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 288, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. E. Hultzsch, “Four Pillar Inscriptions of Eastern Chalukya Chiefs at Srikurmam”, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Rangacharya, Topographical List, Vol. III (1919), p. 1682, Vizagapatam No. 155 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Rangacharya, Topographical List, Vol. III (1919), p. 1683 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 688, Ganjam No. 180 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 277 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 279 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 278 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 280 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

రాజవంశాలు

తూర్పు గాంగులు (కళింగ గాంగులు)

సుమారు క్రీ.శ. 498–1434

తూర్పు గాంగులు సుమారు 6వ శతాబ్దం నుంచి 1434 వరకు కళింగను పాలించారు. మొదట కళింగనగరం నుంచి, తర్వాత ఒడిశా నుంచి పాలన సాగించారు. కళింగనగరం ఇప్పటి శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని ముఖలింగం. వారి తొలి దానపత్రాల తేదీలు గాంగ శకం ప్రకారం ఉన్నాయి. ఆ శకం ప్రారంభ సంవత్సరంపై ఇంకా వివాదం ఉంది. తెలుగు దేశపు ఉత్తర భాగం, అంటే పాత గంజాం, విశాఖపట్నం జిల్లాలు, ఆ రాజ్యానికి కేంద్రం. వారి రాగి రేకుల శాసనాలు శ్రీకాకుళం, అచ్యుతాపురం, జిర్జింగి, నడగాం, అలమండల నుంచి వచ్చాయి. తెలుగు, సంస్కృతాల్లో వారి వందలాది శాసనాలు ముఖలింగం, శ్రీకూర్మం, సింహాచలంలలో మిగిలి ఉన్నాయి. మొదటి కులోత్తుంగుని మనవడు అనంతవర్మ చోడగంగుడు 1078 నుంచి సుమారు డెబ్బై సంవత్సరాలు పాలించాడు. తర్వాతి రాజులు గోదావరి పొడవునా కాకతీయులతో పోరాడారు. వారి మంత్రి కపిలేశ్వరుడు 1434లో గజపతి వంశాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. R. D. Banerji, History of Orissa from the Earliest Times to the British Period, Vol. I (opens in a new tab), R. Chatterjee, Calcutta, 1930, pp. 275–281. [Public domain]
  2. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 32. E. Hultzsch, Four pillar inscriptions of Eastern Chalukya chiefs at Srikurmam (No. 4). [Public domain]
  3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 688. [Public domain]
  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. III (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 1682–1683. [Public domain]
  5. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 358. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: