గంగయ సాహిణి

గంగయ సాహిణి కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుని అశ్వికదళానికి నాయకత్వం వహించిన కాయస్థ నాయకుడు.¹² ఆయన కడప (అప్పుడు కడ్డపా) జిల్లాలోని వల్లూరు-పట్టణం నుంచి ఒక పెద్ద జాగీరు (రాజు నుంచి పొందిన భూమి)ను పాలించాడు.¹²³ ఆయన ముగ్గురు మేనల్లుళ్లు ఆయన తర్వాత పాలించారు.¹⁴

కాయస్థులు

కాయస్థ కుటుంబంలో మొదటి ప్రముఖ సభ్యుడు గంగయ సాహిణి.² పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) ఈ కుటుంబాన్ని కాకతీయ సామంతులందరిలో అత్యంత శక్తివంతమైనది అంటారు.² ఆ కుటుంబపు మూలం అనిశ్చితం. వారు పశ్చిమ భారతదేశానికి చెందిన యోధులని నమ్ముతారని, గణపతిదేవుడు మొదట వారిని నల్గొండ దగ్గరి పానగల్లులో పాలకులుగా ఉంచాడని పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఒక భాగంలో రాశారు.²⁵ మరో భాగంలో ఆయన నల్గొండ దగ్గరి, ప్రచురించని ఒక శాసనాన్ని ఉదహరించారు.²⁵ తన అశ్వికదళానికి శిక్షణ ఇవ్వడానికి గణపతిదేవుడు గంగయ సాహిణిని ఉత్తర భారతదేశం నుంచి తీసుకువచ్చాడని అది చెబుతుంది.²⁵

సాహిణి బిరుదు యుద్ధం కోసం గుర్రాలకు, ఏనుగులకు శిక్షణ ఇచ్చే అధికారులకు చెందినది. కాయస్థులు చాలా కాలం కాకతీయ అశ్వికదళానికి నాయకత్వం వహించారు.⁶⁵

కాకతీయ సేవలోకి ఎలా వచ్చాడు

రెండు ప్రధాన చరిత్రలు వేర్వేరు కథలు చెబుతాయి. పల్నాడులోని గుండ్లూరులో ఉన్న ఆయన తొలి శాసనాన్ని పరబ్రహ్మశాస్త్రి 1239 నాటిదిగా చెప్పారు. అది ఇప్పటికే ఆయనకు గండపెండార బిరుదు ఇస్తుంది.² 1242 నాటి ఒక శాసనం ఆయనను గణపతిదేవుని సామంతుడిగా క్రొచ్చెర్ల నుంచి ఎరువ దేశాన్ని పాలిస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది.²

ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya), ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma) ఓగూరు గ్రామ రికార్డును అనుసరించారు. ఆయన మొదట నెల్లూరు తెలుగు చోడ రాజు తిక్క సేవలో, తూర్పు కనుమల పైన ఉన్న ఆయన భూములకు పాలకుడిగా ఉన్నాడని వారు రాశారు. వారి కథనంలో 1248లో తిక్క చనిపోయినప్పుడు వైదుంబ నాయకుడు రక్కస గంగ ఆయనను వెళ్లగొట్టాడు.³ బహుశా తన బావమరిది అంబదేవుని సాయంతో ఆయన దాదాపు 1250లో గణపతిదేవుని సేవలో చేరాడు. 1253 కంటే ముందే తన భూభాగాన్ని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు.³

గణపతిదేవుని దక్షిణ దండయాత్ర గురించిన పరబ్రహ్మశాస్త్రి కథనం కూడా ఆయనను నెల్లూరు రాజు సైన్యాల ఓడిపోయిన సేనాధిపతిగా చెబుతుంది.⁷ ఆ కథనంలో కాకతీయ సైన్యం రక్కస గంగను ఓడించిన తర్వాత గణపతిదేవుడు ఆయనను గుర్తించి పదోన్నతి ఇచ్చాడు.⁷ కాయస్థుల గురించిన తన అధ్యాయంలో పరబ్రహ్మశాస్త్రి రక్కస గంగతో ఘర్షణను 1254 నాటిదిగా చెప్పి, నెల్లూరు రాజు రెండవ మనుమసిద్ధిని అందులో గంగయ మిత్రుడిగా చెబుతారు.⁸

డెబ్బై రెండు శాఖల అధిపతి

త్రిపురాంతకంలోని 1250 నాటి ఒక శాసనం ఆయనను పాలనలోని డెబ్బై రెండు శాఖల (నియోగాలు) అధిపతి అయిన బాహత్తర-నియోగాధిపతి అంటుంది.¹² అక్కడి మరో శాసనం ఆయనను అశ్వికదళ సేనాధిపతి అయిన తురగ-సాధనిక అంటుంది.¹²

ఆ బిరుదు మంత్రులు, సేనాపతులపై నిజమైన అధికారాన్ని ఇచ్చిందా అనే విషయాన్ని రెండు చరిత్రలూ సందేహిస్తాయి.⁹³ కనీసం మహాప్రధానులు (ప్రధాన మంత్రులు) అలాంటి అధికారం కలిగి ఉన్నారని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.⁹ నిర్ణయించడానికి ఆధారాలు మరీ తక్కువగా ఉన్నాయని వెంకటరమణయ్య, సోమశేఖర శర్మ భావించారు.³

గణపతిదేవుడు ఆయనను మహామండలేశ్వరుడు (గొప్ప ప్రభువు)గా చేసి, ఒక పెద్ద జాగీరు ఇచ్చాడు.¹²³ పరబ్రహ్మశాస్త్రి దానిని నల్గొండ జిల్లాలోని పానుగల్లు నుంచి కడప జిల్లాలోని మర్జవాడి వరకు విస్తరించినదిగా వర్ణిస్తారు. వెంకటరమణయ్య, సోమశేఖర శర్మ దానిని కోలార్ జిల్లాలోని కైవారం కోట వరకు తీసుకువెళ్లారు. తర్వాత కాయస్థ రాజ్యానికి రాజధాని అయిన కడప జిల్లాలోని వల్లూరు-పట్టణం నుంచి ఆయన దానిని పాలించాడు.¹²³

ఆయనకు పశ్చిమరాయ-దామోదర-దిశాపట్ట అనే బిరుదు ఉంది.¹⁰ దామోదరుడు అనే పశ్చిమ రాజును, బహుశా యాదవ రాజు కన్నరను, ఆయన పారదోలాడని అది నమోదు చేస్తుందని పరబ్రహ్మశాస్త్రి చదివారు. కానీ ఆ గుర్తింపు ఒక ఊహ మాత్రమే.¹⁰ దుర్గిలోని 1251 నాటి ఒక శాసనం ఆయనకు గణపతిదేవుని సొంత బిరుదు చలమర్తిగండను ఇస్తుంది.⁸

మరణం, వారసులు

గంగయ సాహిణికి కొడుకులు లేరు. ఆయన తర్వాత ఆయన చెల్లెలు చందలదేవి కొడుకు జన్నిగదేవుడు (జనార్దనుడు) వచ్చాడు.¹⁴ తర్వాత జన్నిగదేవుని సోదరులు త్రిపురారి, అంబదేవుడు వచ్చారు.¹⁴

ఆయన మరణ తేదీని రెండు రకాలుగా ఇస్తారు:¹¹¹¹²⁴

• పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఒక భాగంలో, The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర)లో 1257గా¹¹¹¹²⁴
• పరబ్రహ్మశాస్త్రి పుస్తకంలోని మరో రెండు భాగాలలో 1258గా¹¹¹¹²⁴

ఆయన తర్వాత బాహత్తర-నియోగాధిపతి పదవి ఇందులూరి మంత్రి గన్నయకు, తర్వాత పొంకల మల్లయ-ప్రెగ్గడకు వెళ్లింది.⁹¹²

Footnotes

1. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 117. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

2. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 157. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

3. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “The Kakatiyas of Warangal”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 619. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 159. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 196. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 141. ↩

7. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 113–114. ↩ ↩²

8. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 158. ↩ ↩²

9. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 192. ↩ ↩² ↩³

10. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 157–158. ↩ ↩²

11. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “The Kakatiyas of Warangal”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 620. ↩ ↩² ↩³

12. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 128. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴