నాల్గవ గోవిందుడు (రాష్ట్రకూటుడు)

నాల్గవ గోవిందుడు రాష్ట్రకూటుల రాజు, మూడవ ఇంద్రుని కొడుకు.¹ ఆయన కాలంలో తెలుగు దేశంపై రాష్ట్రకూటుల పట్టు సడలిపోయింది.²³ వేంగి రాజు వారి అదుపు నుంచి బయటపడ్డాడు; వేములవాడ, ముదిగొండ చాళుక్య నాయకులు ఆయనపై తిరగబడ్డారు.³ ఆ తిరుగుబాటు వల్లే గోవిందుడు సింహాసనం కోల్పోయాడు.⁴

ఆయన ఎవరు

నాల్గవ గోవిందుడు మూడవ ఇంద్రుని రెండవ కొడుకు.¹ ఆయన పేరు కన్నడ రూపంలో గొజ్జిగ అని కూడా కనిపిస్తుంది.¹ రెండవ అమోఘవర్షుడు అనే బిరుదుతో మాత్రమే తెలిసిన తన అన్నను గోవిందుడు నిశ్శబ్దంగా పక్కకు తప్పించి సింహాసనం ఎక్కాడని జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ భావించారు.¹ ఫ్లీట్ ప్రకారం ఆయన కాలం 918 డిసెంబర్ నుంచి 933 ఆగస్టు వరకు.¹

ఆయన పతనానికి ఆయన భోగలాలసతే కారణమని తర్వాతి దానపత్రాలు నిందిస్తాయి.⁵ ఆయన చెడు దారి పట్టి, ప్రజల ప్రేమను పోగొట్టుకుని, పాలనను బలహీనపరిచాడని 940 నాటి దేవలి దానపత్రం చెబుతుంది.⁵ గోవిందుని సొంత కాంబే రేకులే అలాంటి ఆరోపణల నుంచి ఆయనను సమర్థించుకుంటున్నట్లు కనిపిస్తాయని డి. ఆర్. భండార్కర్ 1903లో గుర్తించారు.⁶

వేంగిని కోల్పోవడం

గోవిందుడు తనపైకి పంపిన పెద్ద సైన్యాన్ని తాను నాశనం చేశానని తూర్పు చాళుక్య రాజు రెండవ చాళుక్య భీముడు ప్రకటించుకున్నాడు.⁵ కె. ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి, ఎన్. వెంకటరమణయ్య (1960) ఈ కథను మరింత వివరంగా చెప్పారు.²³ వారి కథనం ప్రకారం గోవిందుడు తన చిన్నాన్న బద్దెగను, బద్దెగ కొడుకు కన్నరను దేశం నుంచి బహిష్కరించాడు.² ప్రవాసం నుంచే ఆ ఇద్దరూ వేములవాడ, ముదిగొండ చాళుక్య నాయకులను తిరుగుబాటుకు ప్రేరేపించారు.³

తిరుగుబాటుదారులపైకి గోవిందుడు సైన్యాన్ని పంపాడు, కానీ అది వారిని అణచలేకపోయింది.³ అప్పుడు రెండవ చాళుక్య భీముడు తన పూర్వీకుల రాజ్యాన్ని తిరిగి గెలుచుకోవడానికి తిరుగుబాటుదారులతో చేతులు కలిపాడు.³ గోవిందుని సైన్యాలు ఓడిపోయాయి; వేంగిలో ఆయన ఆదరించిన రెండవ యుద్ధమల్లుడు పారిపోవలసి వచ్చింది.³ 934–35లో భీముడు వేంగి రాజుగా పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు.³

వేములవాడ, ముగింపు

పాండ్యార్యుడు అనే సామంతుని నాయకత్వంలో గోవిందుడు వేములవాడ రెండవ అరికేసరిపైకి మరో సైన్యాన్ని పంపాడు.⁷⁸ బిజ్జ అనే చాళుక్య రాకుమారునికి అరికేసరి ఆశ్రయం ఇచ్చినందుకే ఈ దాడి.⁷⁸ అరికేసరి ఆ సైన్యాన్ని ఓడించాడని ఆయన వేములవాడ శాసనం చెబుతుంది.⁸ ఈ బిజ్జ ముదిగొండ చాళుక్యుల నాయకుడు బిజయితుడే అని ఎన్. వెంకటరమణయ్య గుర్తించారు.⁷

ఈ యుద్ధం “నాల్గవ గోవిందుని గతిని దాదాపు నిర్ణయించేసింది” అని వెంకటరమణయ్య రాశారు.⁷ రాజుకు వ్యతిరేకంగా తనతో చేతులు కలపమని అరికేసరి బద్దెగను వేములవాడకు పిలిపించాడు.⁷ బద్దెగ తన కొడుకు కృష్ణునితో వచ్చాడు; తిరుగుబాటుదారులతో కలిసి వారు గోవిందుని ఓడించి రాజ్యం నుంచి తరిమేశారు.⁷⁴ ఆ తర్వాత బద్దెగ మూడవ అమోఘవర్షుడుగా సింహాసనం ఎక్కాడు.⁴ రెండవ అరికేసరి చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

చంపబడ్డాడా, తరిమివేయబడ్డాడా. తిరుగుబాటు చేసిన సామంతులు యుద్ధంలో నాల్గవ గోవిందుని చంపారని పంప కావ్యాన్ని భండార్కర్ (1903) చదివారు.⁹ పంప మాటలకు రాజు నాశనమయ్యాడని మాత్రమే అర్థం కావచ్చని వెంకటరమణయ్య భావించారు.⁴ గోవిందుడు తన మామ చోళ రాజు మొదటి పరాంతకుని దగ్గరకు పారిపోయాడని చెప్పే ఆయన పట్టపురాణి శాసనాలను ఆయన ఉదహరించారు.⁴
ఆయన తేదీలు. ఫ్లీట్ దగ్గర 918 నుంచి 933 వరకు తేదీలు ఉన్నాయి.¹ ఆయన 930లో సింహాసనం ఎక్కాడని నీలకంఠ శాస్త్రి, వెంకటరమణయ్య రాశారు; వెంకటరమణయ్య సొంత పుస్తకం 929 నుంచి 935 వరకు ఇస్తుంది.²¹⁰
ఆయన అన్న. రెండవ అమోఘవర్షుడు అసలు పాలించలేదని ఫ్లీట్ భావించారు.¹ ఆయన కొద్దికాలం పాలించాడని, ఆయన మరణాన్ని గోవిందుడు త్వరపరిచాడనే అనుమానం ఉండేదని భండార్కర్ వాదించారు.⁹

J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 416 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷
K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 483 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, in The Early History of the Deccan (1960), p. 484 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸
Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 38 and note 57 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 417 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
D. R. Bhandarkar, “Cambay Plates of Govinda IV; Saka-Samvat 852”, Epigraphia Indica VII (1903), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 37 and note 55 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶
Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³
Bhandarkar, “Cambay Plates of Govinda IV” (1903), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩