కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు)

రామదాసుగా ప్రసిద్ధుడైన కంచర్ల గోపన్న అత్యంత ప్రియమైన తెలుగు భక్తి పురాణ కథలలో ఒకదానికి నాయకుడు.¹²³ ఆయన గోదావరి మీది భద్రాచలం రామాలయం కోసం రాజు డబ్బు ఖర్చు చేసిన ఆదాయ అధికారి. ఆయనను జైలులో పెట్టారు.¹²³ స్వయంగా రాముడు, ఆయన సోదరుడు లక్ష్మణుడు ఆ అప్పు చెల్లించినప్పుడు ఆయన విడుదలయ్యాడు.¹²³

ఇక్కడ ఉపయోగించిన లిఖిత ఆధారాలు పురాణ కథపై ఏకీభవిస్తాయి, కానీ ఆయన కాలంపై ఏకీభవించవు.¹²³ వాటిలో రెండు ఆయనను గోల్కొండ అబుల్ హసన్ తానీషా బ్రాహ్మణ మంత్రి మాదన్న మేనల్లుడిగా (nephew) చెబుతాయి.¹²³ మూడవది ఆయనను కుతుబ్ షాహీ రాజ్య పతనం తర్వాత ఒక తరానికి, దాదాపు 1725లో ఉంచుతుంది.¹²³

భద్రాచలం

1908 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) భద్రాచలాన్ని రాజమహేంద్రవరానికి దాదాపు వంద మైళ్లు ఎగువన, గోదావరి ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న తీర్థయాత్రా స్థలంగా వర్ణిస్తుంది.⁴ అక్కడ “ఇరవై నాలుగు చిన్న గుళ్లతో చుట్టుముట్టబడిన ప్రాచీన రామచంద్ర దేవాలయం ఉంది”.⁴

1907 నాటి గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ ఆ పేరును “భద్రుని కొండ” అని వివరిస్తుంది.³ సీతను వెతుకుతూ రాముడు అటుగా వెళ్లినప్పుడు అక్కడ నివసించిన ఒక ముని భద్రుడు.³ రాముని ఒక మోటు విగ్రహాన్ని చెక్కిన ఒక బైరాగి (సన్యాసి) మొదటి గుడిని కట్టాడనే పురాణ కథను గెజిటీర్ నమోదు చేస్తుంది.³

దేవాలయం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం రామాయణ కథతో ముడిపడి ఉంది.⁵ రావణుడు సీతను అపహరించడంతో “చాలా పురాణ సంబంధాలు” ఉన్నాయని గెజిటీర్ గుర్తిస్తుంది.⁵

ఆధారాలలో కథ

ఈ కథనాలలో అతి పాతది గోర్డన్ మెకంజీ (Gordon Mackenzie) రాసిన కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లా మాన్యువల్ (1883)లో ఉంది.¹ ఆయన దానిని అబుల్ హసన్ పాలన అనే “ఈ కాలపు మరో పురాణ కథ”గా చెబుతారు.¹ పేష్కార్ అంటే ఆదాయ అధికారి. మెకంజీ మాటల్లో, “మాదన్న పంతులుకు గోపన్న అనే మేనల్లుడు ఉన్నాడు, ఆయనను గోదావరి మీది భద్రాచలం గ్రామం ఉన్న ఖమ్మంమెట్టు తాలూకాకు పేష్కార్‌గా నియమించారు”.¹

గోపన్న రాముడిపై ఎంత భక్తి కలవాడంటే “ఆయన రామదాసు అనే పేరు పెట్టుకున్నాడు”.¹ ఆయన “తన చేతికి వచ్చిన ప్రజా ధనాన్ని స్వేచ్ఛగా వాడుతూ భద్రాచలం రామాలయాన్ని మెరుగుపరచడం మొదలుపెట్టాడు”.¹ ఖర్చు కొన్ని లక్షల రూపాయలకు చేరినప్పుడు, ఆయనను లెక్క చెప్పమని పిలిచి చీకటి కొట్టులో వేశారు.¹

తర్వాత మెకంజీ జానపద గేయాలు చెప్పినట్లు అద్భుతాన్ని చెబుతారు.¹ హైదరాబాద్‌లో నిద్రపోతున్న రాజు దగ్గరికి ఇద్దరు సైనికులు పెద్ద బరువైన ధనంతో వచ్చారు.¹ వారు దానిని నేలపై కుమ్మరించి, గోపన్న అప్పుకు విడుదల పత్రం అడిగి, మాయమయ్యారు.¹ ఉదయం ఆ డబ్బు సరిగ్గా ఆ మొత్తమే అని తేలింది, “ధనాన్ని తెచ్చింది రామలక్ష్మణులే అని రాజుకు తెలిసింది”.¹ ఆయన రామదాసును విడుదల చేసి, దేవాలయానికి చాలా గ్రామాల ఆదాయాన్ని ఇచ్చాడు. అవి అప్పటికీ దేవాలయం దగ్గరే ఉన్నాయి.¹

ఆ పురాణ కథ “రామదాసు ఖైదు (రామదాసు జైలు జీవితం) అనే ముద్రిత జానపద గేయాల పుస్తకంలో చెప్పబడింది” అని మెకంజీ జోడిస్తారు.¹⁶ ఆ గేయాలను “చాలా మంది భక్తులైన హిందువులు ఎంతో భావోద్వేగంతో పాడతారు”.¹⁶ రామదాసు తన జైలు జీవితం గురించి విలపించే పద్యాన్ని ప్రజలు ముఖ్యంగా మెచ్చుకున్నారు.¹⁶

జదునాథ్ సర్కార్ (Jadunath Sarkar) 1930లో మాదన్నపై ఒక అనుబంధం రాశారు.² ప్రొఫెసర్ కె. వి. రంగస్వామి అయ్యంగార్ (K. V. Rangaswami Aiyangar) ఇచ్చిన సమాచారంతో ఆయన ఇదే గుర్తింపు ఇస్తారు.² “వారి మేనల్లుడు, రామదాస్ స్వామి అనే ఇంటి పేరున్న గోపన్నను భద్రాచలంలో ఆదాయ వసూలు అధికారిగా నియమించారు”.² కానీ ఆయన “రామ దేవుని కోసం మండపాలు, గుళ్లు, ప్రాకారాలు కట్టడానికి ఆరు లక్షల వరహాల ప్రభుత్వ డబ్బును నిర్భయంగా ఖర్చు చేశాడు”.²

రాజ ఆదేశంతో ఆయనను అరెస్టు చేసి హింసించారు.² “రామలక్ష్మణుల అద్భుత జోక్యం ద్వారా” ఆయన విడుదలయ్యాడు.² వారు “మనుషుల వేషంలో కనిపించి, ఇప్పుడు సాధువుగా పూజలు అందుకుంటున్న తమ భక్తుని తరఫున సుల్తాన్‌కు లోటును చెల్లించారు”.²

తర్వాతి కాలం

1907 నాటి గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ భద్రాచలాన్ని వర్ణిస్తూ కథను వేరే శతాబ్దంలో ఉంచుతుంది.³ గుడి పురాణ ప్రారంభాల తర్వాత, “మరింత ధృవీకరించిన చరిత్ర దాదాపు 1725లో మొదలవుతుంది” అని అది చెబుతుంది.³ అది “నిజాం ప్రభుత్వ అధికారి రామదాసును ఈ తాలూకా ఆదాయాలను వసూలు చేయడానికి పంపినప్పుడు”.³

ఆయన డబ్బు పంపడానికి బదులు దానిని గుడిని విస్తరించడానికి, గోపురాలు కట్టడానికి ఖర్చు చేశాడు.³ ఆయన పై అధికారులు ఆయనను హైదరాబాద్‌కు తీసుకువెళ్లారు, “అక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాల జైలు జీవితం తర్వాత ఆయన చనిపోయాడు”.³

గెజిటీర్ అద్భుతాన్ని సంప్రదాయంగా ఇస్తుంది.³ రామలక్ష్మణులు “అప్పటి నిజాం ఎదుట స్వయంగా కనిపించి” ఆయన విమోచన ధనం చెల్లించారు.³ ఆయన భద్రాచలానికి తిరిగి వచ్చాడు, “అక్కడ ఆయన అదృశ్యమై దేవునిలో ఐక్యమయ్యాడు”.³

తర్వాత ఆయన పదవిని చేపట్టిన తూము లక్ష్మీనరసింహారావు పేరును గెజిటీర్ చెబుతుంది.³ ఆయన ఏటా ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని పంపి, మిగిలినదాన్ని పని పూర్తి చేయడానికి ఖర్చు చేశాడు.³

1725 తేదీకి గెజిటీర్ తన ఆధారాన్ని ఇవ్వదు.³¹² మాదన్నతో కుటుంబ సంబంధానికి మెకంజీ, సర్కార్ ఏ ఆధారమూ ఇవ్వరు.³¹² ఈ రచనలలో ఉదహరించిన గోపన్న సొంత కాలపు పత్రం మీద ఏ కథనమూ ఆధారపడలేదు.³¹²

కవి

గోపన్నను భక్తుడిగానే కాకుండా కవిగా కూడా గుర్తుంచుకుంటారు.⁷⁸ పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) 1928లో తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర రాశారు.⁷⁸ వారు “దాశరథీ శతకాన్ని” అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన భక్తి శతకాలలో (వంద పద్యాల కావ్యాలు) చేర్చారు.⁷⁸ దానిని వారు “భద్రాచలపు ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, కబీర్ శిష్యుడు కంచర్ల గోపన్న రచన” అని వర్ణించారు.⁷⁸

ఆయన సాహసాలు “దేశమంతటా విస్తృతంగా తెలిసిన, రామదాసు కీర్తన అనే” తెలుగు పద్యాల పుస్తకానికి విషయం అని గోదావరి గెజిటీర్ చెబుతుంది.³ దక్షిణ భారతదేశమంతటా సామాజిక సమావేశాలలో తెలుగు గాయకులు (భాగవతులు) దాని గీతాలను తరచుగా పాడేవారు.³

Footnotes

1. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 37 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³

2. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (2nd ed., 1930), p. 421 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

3. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 261 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³ ↩²⁴

4. Imperial Gazetteer of India: Madras, Vol. I (1908), p. 164 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 258 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

6. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 38 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 99 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

8. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 100 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴