ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

అబుల్ హసన్ తానీషా

తానీషా అని పిలిచే అబుల్ హసన్ గోల్కొండను పాలించిన చివరి కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1672–1687). ఆయన అబ్దుల్లా కుతుబ్ షాకు బంధువు, అల్లుడు. ఆయన పాలనను బ్రాహ్మణ సోదరులు మాదన్న, అక్కన్నలకు వదిలేశాడు. వారు రాజ్యాన్ని మరాఠాలతో మిత్రత్వంలోకి తెచ్చారు. ఔరంగజేబు దీనిని ఆయనపై నేరంగా మోపి, 1685లో హైదరాబాద్‌ను తీసుకున్నాడు. 1687లో ఔరంగజేబు గోల్కొండను ఎనిమిది నెలలు ముట్టడించాడు. చివరకు ద్రోహంతో ఒక ద్వారం తెరిచారు. అబుల్ హసన్ దౌలతాబాద్‌లో రాజ ఖైదీగా చనిపోయాడు.

The unfinished tomb of Abul Hasan, a round drum on a square base, without a dome.
The unfinished tomb of Abul Hasan, a round drum on a square base, without a dome. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

అబుల్ హసన్ గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ వంశంలో ఎనిమిదవ, చివరి సుల్తాన్. ఆయన అంతకు ముందు రాజు అబ్దుల్లా కుతుబ్ షాకు కొడుకు కాదు. ఆయన బంధువు, తర్వాత అల్లుడు అయ్యాడు.12 1687లో మొఘలులు గోల్కొండను జయించడంతో ఆయన పాలన ముగిసింది.3

సింహాసనానికి రావడం

అబ్దుల్లాతో ఆయన బంధుత్వాన్ని ఆధారాలు వేర్వేరుగా వర్ణిస్తాయి. టావెర్నియర్ (Tavernier) 1642, 1645, 1652లలో గోల్కొండకు వచ్చారు. ఆయన అబుల్ హసన్‌ను “రాజు బంధువు (కజిన్)” అంటారు.451 గ్రిబుల్ (Gribble) అబ్దుల్లాను ఆయనకు “అంకుల్” (బాబాయి లేదా మామ) అంటారు. Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) అబుల్ హసన్‌ను అబ్దుల్లాకు “నెఫ్యూ” (సోదరుని లేదా సోదరి కొడుకు) అంటుంది.3

1930లో రాసిన జాదునాథ్ సర్కార్ (Jadunath Sarkar) ఆయన “తండ్రి వైపు నుంచి కుతుబ్ షాహీ కుటుంబానికి చెందినవాడు” అని మాత్రమే చెప్పారు.6 డచ్ రచయిత హావర్ట్ (Havart) ఆయనను ఇబ్రహీం వంశంలో నేరుగా పుట్టినవాడిగా చెప్పాడని వి. బాల్ (V. Ball) గుర్తించారు. హావర్ట్ లెక్కలో ఇబ్రహీం ఈ వంశంలో రెండవ రాజు.7 ఆయన అబ్దుల్లా ముగ్గురు కూతుళ్లలో ఒకరిని పెళ్లి చేసుకున్నాడని అందరూ అంగీకరిస్తారు.12

టావెర్నియర్ ప్రకారం, ఆ రాజకుమారిని మొదట మక్కాకు చెందిన ఒక సయ్యద్‌కు ఇస్తామని మాట ఇచ్చారు.1 సైన్యాధిపతి, మరో ఆరుగురు ప్రముఖులు ఆ సంబంధాన్ని రద్దు చేయమని రాజును ఒప్పించారు. దాంతో ఆమెను అబుల్ హసన్‌కు ఇచ్చారు.1 అబుల్ హసన్ మొదట విలాసపురుషుడిగా పేరు పడ్డాడని, పెళ్లి తర్వాత మారాడని టావెర్నియర్ జోడించారు.1 పెళ్లికొడుకు మారడానికి బిల్గ్రామీ (Bilgrami) వేరే కారణం చెప్పారు. అబ్దుల్లా మరో కూతురిని పెళ్లి చేసుకున్న మీర్ అహ్మద్ వ్యతిరేకతే ఆ కారణం.2

సర్కార్ ఈ కథను Qutb-numa (కుతుబ్-నుమా) అనే పర్షియన్ చరిత్ర నుంచి చెప్పారు.6 దాని ప్రకారం, చివరి క్షణంలో ఎంపిక చేసిన పెళ్లికొడుకు పదహారు సంవత్సరాలు సాధువు సయ్యద్ రాజు ఖత్తాల్ దగ్గర శిష్యుడిగా గడిపాడు.6 ఆయన జీవన విధానం కారణంగా ఆస్థానం ఆయనను దూరం పెట్టింది.6 పెళ్లి రోజు రాజమహల్ ప్రతినిధులు ఆయనను ఆశ్రమం నుంచి తీసుకువచ్చారు.6 వారు ఆయనకు స్నానం చేయించి, తిరస్కరించిన వరుడి కోసం కుట్టించిన దుస్తులు వేయించి, రాజకుమారితో పెళ్లి చేశారు.6

అబ్దుల్లా 1672లో కొడుకు లేకుండా చనిపోయాడు.2 సర్కార్ ఆ తేదీని 1672 ఏప్రిల్ 21గా ఇచ్చారు.8 అబ్దుల్లా పెద్ద అల్లుడు సయ్యద్ అహ్మద్ సింహాసనం కోరాడని ఆయన చెప్పారు.8 అహ్మద్ భార్య తన దాసీలకు ఆయుధాలు ఇచ్చి, చేతిలో కత్తి పట్టుకుని రాజమహల్ లోపల నిలబడింది.8 చివరకు పర్షియన్ వంశానికి చెందిన సేనాపతి సయ్యద్ ముజఫర్ అంతఃపుర అధికారుల సాయంతో ఆయనను అణచివేశాడు.8

ఆస్థాన ప్రముఖులు మాదన్న, అక్కన్న, సయ్యద్ ముజఫర్, మూసా ఖాన్‌ల మద్దతుతో అబుల్ హసన్‌ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారని బిల్గ్రామీ చెప్పారు.2 ఆయన ప్రత్యర్థి మీర్ అహ్మద్‌ను 1674లో చనిపోయే వరకు నిఘాలో ఉంచారు.2 Imperial Gazetteer అబ్దుల్లా మరణాన్ని, అబుల్ హసన్ పట్టాభిషేకాన్ని 1674గా ఇస్తుంది.3

తానీషా అనే ముద్దుపేరును బిల్గ్రామీ రెండు రకాలుగా వివరిస్తారు.9 అది రాజుకు సంగీతంపై ఉన్న ప్రేమను సూచించవచ్చు.9 లేదా అది “బిడ్డ” అనే అర్థం ఉన్న ఒక తెలుగు మాట నుంచి రావచ్చు. ఆ మాటను ఆయన రాజు “పిల్లచేష్టలకు” వర్తింపజేశారు.9 పర్షియన్ గ్రంథం Chahar Gulshan (చహార్ గుల్షన్)ను ఉదహరిస్తూ, ఆయనను “తానీషా లేదా ‘సుకుమార రాజు’ అని సరిగ్గానే పిలిచారు” అని సర్కార్ చెప్పారు.10 1929లో షా రొక్కో (Sha Rocco) ఆయనను “సున్నితమైన అభిరుచుల రాజకుమారుడు” అన్నారు.11

1883 నాటి కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ కృష్ణా ప్రాంతంలో ప్రజలు ఆయనను ఇంకా గుర్తుంచుకున్నారని గుర్తించింది.12 ఆయనను “దాని అర్థం ఏమైనప్పటికీ, సాధారణంగా తానేషా అనే పేరుతో పిలుస్తారు”.12 ఈ రచయితలలో ఎవరూ ఈ పేరుకు రాజు కాలం నాటి ఆధారాన్ని ఉదహరించలేదు.

మాదన్న, అక్కన్న

అబుల్ హసన్ మొదట సయ్యద్ ముజఫర్‌ను ప్రధాన మంత్రిగా చేశాడు.13 బిల్గ్రామీ ప్రకారం, ముజఫర్ త్వరలోనే రాజు అభిమానం కోల్పోయాడు. ఆయన సహాయకుడు మాదన్న ఆయన స్థానంలోకి వచ్చాడు.13 రాజే స్వయంగా “ముజఫర్ దగ్గర అన్ని పనులు చూసే బ్రాహ్మణుడైన మాదన్నను తన వైపు తిప్పుకున్నాడు” అని సర్కార్ చెప్పారు.14 దాదాపు 1673లో ఆయన మాదన్నకు “సూర్య ప్రకాశ రావు అనే బిరుదుతో” వజీర్ పదవి (ప్రధాన మంత్రి పదవి) ఇచ్చాడు.14 మాదన్న సోదరుడు అక్కన్న సర్వసైన్యాధిపతి అయ్యాడు.14

మాదన్న కాలంలో గోల్కొండ మరాఠాలతో మిత్రత్వం చేసుకుంది.15 1677లో హైదరాబాద్‌లో శివాజీకి “రాజుకు ఇచ్చే దానికంటే గొప్ప స్వాగతం” లభించింది.15 ఆయనకు ఏటా ఒక లక్ష హూన్‌ల (బంగారు నాణేలు) సాయం ఇస్తామని మాట ఇచ్చారు.15

ఈ పాలనలోని ఇద్దరు ప్రధాన మంత్రులు మాదన్న, అక్కన్నలను గ్రిబుల్ హిందువులుగా వర్ణించారు.16 వారిని పనిలో పెట్టుకోవడం ఔరంగజేబు రాజుపై మోపిన నేరాలలో ఒకటని ఆయన చెప్పారు.16 ఔరంగజేబు రాసిన ఒక లేఖకు ఖాఫీ ఖాన్ ఇచ్చిన రూపాన్ని గ్రిబుల్ ఉదహరించారు.17 అబుల్ హసన్ “అధికారం, పాలన పగ్గాలను నీచులైన నిరంకుశ అవిశ్వాసుల చేతుల్లో” పెట్టాడని అది నేరం మోపింది.17 మరాఠా పాలకుడు శంభాజీకి డబ్బు పంపాడని కూడా అది నేరం మోపింది.17 ఇవి జయించినవాడు మోపిన నేరాలు. వాటిని ఇక్కడ అలాగే ఉదహరించాం. రాజు తన రాజ బాధ్యతలను మాదన్నకు వదిలేశాడని సర్కార్ జోడించారు.18

సర్కార్ మాటల్లో, రాజు “చాలా మంది ఉంపుడుగత్తెలు, నర్తకీమణులతో తన రాజమహల్‌లోనే ఉండిపోయాడు”.18 కానీ ఆయన తన రాజధానిలో నైపుణ్యం ఉన్న కళాకారులను పోషించాడని కూడా సర్కార్ చెప్పారు.18 “సంగీతంలో రాజు సొంత నైపుణ్యం తక్కువ స్థాయిది కాదు” అని ఆయన జోడించారు.18

రామదాసుగా గుర్తుంచుకునే తెలుగు భక్తుడు కంచర్ల గోపన్నను కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్, సర్కార్ ఈ పాలనలో ఉంచారు.1920 వారు ఆయనను మాదన్న మేనల్లుడిగా, భద్రాచలంలో రెవెన్యూ అధికారిగా చెబుతారు.1920 రాజు ఆదాయాన్ని రామాలయం కోసం ఖర్చు చేసినందుకు ఆయనను చెరసాలలో పెట్టారు.1920 గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ మాత్రం ఆయనను దాదాపు 1725 నాటివాడిగా చెబుతుంది.21

రాజు కనీసం ఒకసారి తీరప్రాంతానికి ప్రయాణం చేశాడు. మద్రాసులోని ఇంగ్లీషు ఏజెంట్ స్ట్రెయిన్‌షామ్ మాస్టర్ (Streynsham Master) దినచర్యల సంపాదకుడు ఆ తేదీలను 1678 డిసెంబర్, 1679 జనవరిగా ఇచ్చారు.22 ఆ నెలల్లో “గోల్కొండ రాజు అబుల్ హసన్ షా మసులిపటం, నరసాపురం, చుట్టుపక్కల పట్టణాలను సందర్శించాడు” అని ఆయన రాశారు.22 మచిలీపట్నం చూడండి.

ఔరంగజేబు ఒత్తిడి రాయబారులతో మొదలైంది. మీర్జా ముహమ్మద్ రాయబారాన్ని హెయిగ్ (Haig), సర్కార్ వర్ణించారు.2324 రెండు పెద్ద వజ్రాలను కోరడం ఆ రాయబారానికి బయటకు చెప్పిన ఉద్దేశం.2324 చక్రవర్తి రహస్య ఆదేశాల ప్రకారం, రాజును రెచ్చగొట్టి ఎదిరించేలా చేయడం కూడా ఆయన పని.2324 రాజు తన సొంత దేశంలో తనను రాజు అని పిలుచుకోవడంపై రాయబారి అభ్యంతరం చెప్పాడు.2324 హెయిగ్ అనువాదంలో అబుల్ హసన్ ఇలా జవాబిచ్చాడు: “పొరపాటు పడింది మీరే. నన్ను రాజు అని పిలవకపోతే, ఆలంగీర్‌ను రాజులకు రాజు అని ఎలా పిలుస్తారు?”23

మొఘల్ దండయాత్రలు

ఒక మొఘల్ సైన్యం బీజాపూర్‌పై దాడి చేస్తుండగా, ఔరంగజేబు తన కొడుకు యువరాజు ముహమ్మద్ ముఅజ్జం నాయకత్వంలో మరో సైన్యాన్ని హైదరాబాద్‌పైకి పంపాడు.25 బీజాపూర్‌కు సాయంగా నలభై వేల మందిని పంపాలని అబుల్ హసన్ అనుకున్నాడని, దారిలో పట్టుకున్న ఒక లేఖ చూపించింది.25 ఆ లేఖ తర్వాత యువరాజుకు ఇచ్చిన దండయాత్ర ఆదేశాన్ని సర్కార్ 1685 జూన్ 28గా ఇచ్చారు.25

గోల్కొండ సేనాపతి మొఘలుల వైపు వెళ్లిపోయాడు.26 అబుల్ హసన్ నగరాన్ని వదిలి గోల్కొండ కోటకు వెళ్లాడు.26 గ్రిబుల్ ప్రకారం, వరంగల్‌కు వెనక్కి వెళ్లమని కోరిన మంత్రుల సలహాకు వ్యతిరేకంగా ఆయన ఇలా చేశాడు.26 హైదరాబాద్‌ను మొదట దాని సొంత అల్లరిమూకలు, తర్వాత మొఘల్ సైనికులు దోచుకున్నారు.26

మొఘలులు నగరంలోకి ప్రవేశించిన తేదీని సర్కార్ దాదాపు 1685 అక్టోబర్ 8గా ఇచ్చారు.2728 గోల్కొండలో దాక్కోవడానికి బదులు వరంగల్‌కు గానీ, దూరంగా ఉన్న మరేదైనా కోటకు గానీ వెళ్లమని మాదన్న రాజుకు సలహా ఇచ్చాడని ఆయన చెప్పారు.2728

ఒక శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది. దాని ప్రకారం రాజు యుద్ధ పరిహారం (యుద్ధానికి చెల్లించే డబ్బు) చెల్లించాలి, తన హిందూ మంత్రులను తొలగించాలి.29 గ్రిబుల్ ప్రకారం, ఈ షరతులు అంగీకరించిన వెంటనే గోల్కొండలోని ఒక వర్గం మాదన్న, అక్కన్నలపై దాడి చేసింది.29 వారు ఆస్థానం నుంచి ఇంటికి వెళ్తున్న సోదరులను పట్టుకుని చంపారు. వారి తలలను మొఘల్ శిబిరానికి పంపారు.29

సర్కార్ ఈ హత్యను 1686 మార్చి మొదట్లో జరిగినట్లు చెప్పారు.30 కుట్రదారులలో షేక్ మిన్హాజ్‌ను, అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా ఇద్దరు వితంతువులను ఆయన పేర్కొన్నారు.30 ఈ కుట్ర “అబుల్ హసన్‌కు తెలియకుండా” జరిగిందని ఖాఫీ ఖాన్ (Khafi Khan) చెప్పారు.31 కానీ రాజే స్వయంగా మాదన్న తల నరికి మొఘల్ యువరాజుకు పంపాడని ఒక మొఘల్ ఆస్థాన చరిత్ర చెబుతుంది.32

బీజాపూర్ పడిపోయిన తర్వాత ఔరంగజేబు స్వయంగా వచ్చాడు.33 ఆయన 1687 జనవరి 28న గోల్కొండకు రెండు మైళ్ల దూరంలోకి వచ్చాడని సర్కార్ చెప్పారు.33 ఖాఫీ ఖాన్ ఆధారంగా రాసిన గ్రిబుల్ కథనం ఎనిమిది నెలలకు పైగా సాగిన ముట్టడిని వర్ణిస్తుంది.34

మొఘలులు కందకాన్ని మట్టి సంచులతో నింపారు.34 రక్షకులు వారి సొరంగాలను అడ్డుకున్నారు. కోటలోని సైన్యం పదే పదే బయటకు వచ్చి దాడి చేసింది.34 ఒక రాత్రి దాడి ఒక కుక్క అరిచి అలజడి రేపడంతో విఫలమైంది.34 చాలా మంది ప్రముఖులు చక్రవర్తి వైపు వెళ్లిపోయారు.34

ముట్టడి సమయంలోనే ఔరంగజేబు రాజ్యాన్ని తన సామ్రాజ్యంలో కలుపుకున్నట్లు ప్రకటించాడు. తన సొంత రెవెన్యూ అధికారులను నియమించాడు.35 దేవాలయాలను కూల్చమనే ఆదేశాలతో హైదరాబాద్‌లో ఒక నైతిక పర్యవేక్షకుడిని ఉంచాడు.35

చివరకు ఒక సేనాపతి అబ్దుల్లా ఖాన్ పానీ రాత్రి వేళ ఒక ద్వారం తెరవడంతో కోట పడిపోయింది.36 సర్కార్ తన తేదీలను పాత శైలిలో ఇస్తారు.36 ఆయన ఆ వ్యక్తిని సర్దార్ ఖాన్ అనే ఆఫ్ఘన్‌గా పేర్కొన్నారు. లొంగుబాటును 1687 సెప్టెంబర్ 21 తెల్లవారుజామున జరిగినట్లు చెప్పారు.36 మరో సేనాపతి అబ్దుర్ రజాక్ లారీ ద్వారం దగ్గర ఒంటరిగా పోరాడుతూనే ఉన్నాడు. ఆయన శరీరంపై దాదాపు డెబ్బై గాయాలు కనిపించాయి.37

బందిఖానా, మరణం

గోల్కొండలో రాజు చివరి గంటల గురించి ఖాఫీ ఖాన్ ఇచ్చిన కథనాన్ని గ్రిబుల్ సంక్షిప్తంగా చెప్పారు.38 అబుల్ హసన్ తన కుటుంబానికి వీడ్కోలు చెప్పి, దర్బారు మందిరంలో కూర్చుని, మొఘల్ సేనాపతిని ప్రశాంతంగా స్వీకరించాడు.38 ఆయనను యువరాజు ఆజం దగ్గరకు, తర్వాత ఔరంగజేబు దగ్గరకు తీసుకువెళ్లారు.38 ఔరంగజేబు ఆయనను భత్యంతో రాజ ఖైదీగా దౌలతాబాద్ కోటకు పంపాడు.38

ఎలియట్ (Elliot), డౌసన్ (Dowson) సంపాదకత్వం వహించిన అనువాదంలో ఖాఫీ ఖాన్ సొంత మాటలు ఉన్నాయి.39 “పూర్తి నిగ్రహంతో ఆయన వారిని మర్యాదగా స్వీకరించాడు, వారితో ఆప్యాయంగా, సొగసుగా మాట్లాడాడు” అని ఆయన చెప్పారు.39 యువరాజు ఆజం ఎదుటకు తెచ్చినప్పుడు, అబుల్ హసన్ తన ముత్యాల హారాన్ని తీసి “ఎంతో హుందాగా యువరాజుకు బహూకరించాడు”.39

దౌలతాబాద్‌లో ఆయనకు ఏటా రూ. 50,000 భత్యం ఇచ్చారని సర్కార్ చెప్పారు.40 “అబుల్ హసన్ జీవితంలో లోపాలు ఏవైనా ఉండవచ్చు”, కానీ ఆయన “తన కష్టాలను రాజుకు తగిన విధంగా ఎదుర్కొన్నాడు” అని గ్రిబుల్ అంచనా వేశారు.41

ఆయన మరణం గురించి ఆధారాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి:

  • అబుల్ హసన్‌ను మొదట బీదర్‌కు, తర్వాత దౌలతాబాద్‌కు పంపారని, ఆయన అక్కడ 1704లో చనిపోయాడని Imperial Gazetteer చెబుతుంది.3
  • బిల్గ్రామీ 1699 (హిజ్రీ 1111) అని ఇచ్చారు. ఆయనను ఖుల్దాబాద్‌లో సయ్యద్ రాజు ఖత్తాల్ దర్గా శ్మశానంలో ఖననం చేశారని చెప్పారు.42

రాజు రెండవ సయ్యద్ షా రాజు హుసైనీ దగ్గర పద్నాలుగు సంవత్సరాలు శిష్యుడిగా గడిపాడని కూడా బిల్గ్రామీ నమోదు చేశారు.42

కట్టడాలు

పూర్వ రాజుల కట్టడాలకు అబుల్ హసన్ జోడించినవి చార్ మహల్, గోషా మహల్ మాత్రమేనని బిల్గ్రామీ పేర్కొన్నారు.43 నగరానికి ఒక మైలు ఉత్తరాన ఉన్న గోషా మహల్‌ను పెద్ద నీటి తొట్టి, విహార ఉద్యానాలు ఉన్న రాజమహల్‌గా Imperial Gazetteer వర్ణిస్తుంది.44 మక్కా మసీదు నిర్మాణం సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కాలంలో మొదలైంది.45 అది అబ్దుల్లా, అబుల్ హసన్ కాలాల్లో కొనసాగి, ఔరంగజేబు కాలంలో పూర్తయింది.45

కుతుబ్ షాహీ సమాధుల ఆవరణ బయట, పూర్తి కాని పెద్ద గుమ్మటం సమాధి ఒకటి ఉంది. దానిని ప్రజలు తానీషా సమాధి అంటారు.46 అబుల్ హసన్ తన జీవిత కాలంలోనే దానిని మొదలుపెట్టాడని, కానీ ఎప్పటికీ అక్కడ ఖననం కాలేకపోయాడని బిల్గ్రామీ చెప్పారు.46 అందులో 1674లో చనిపోయిన ఆయన ప్రత్యర్థి మీర్ అహ్మద్ (మీర్జా నిజాముద్దీన్ అహ్మద్) సమాధి ఉంది.46

Footnotes

  1. Jean-Baptiste Tavernier, tr. V. Ball, Travels in India, Vol. I (1889), pp. 170–171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 202 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)); J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (1896), p. 299 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), p. 142 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (2nd ed., 1930), pp. 396–398 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  7. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), p. 170 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 398–399 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 181, note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 404 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 77, 202–203 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 399 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 401 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Gribble, History of the Deccan (1896), p. 299 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Gribble, History of the Deccan (1896), p. 303 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 403–404 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  19. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  20. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 421 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 261 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. R. C. Temple (ed.), The Diaries of Streynsham Master, 1675–1680, Vol. I (1911), introduction, p. 81 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), pp. 184–185 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  24. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 402–403 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  25. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 407–408 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  26. Gribble, History of the Deccan (1896), pp. 299–302 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  27. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 415 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  28. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 412–413 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  29. Gribble, History of the Deccan (1896), p. 302 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  30. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 417 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  31. Khafi Khan, Muntakhab-ul-Lubab, in H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. VII (1877), p. 321 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  32. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 420, appendix (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  33. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 423 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  34. Gribble, History of the Deccan (1896), pp. 304–307 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  35. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 450–451 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  36. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 451–452 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  37. Gribble, History of the Deccan (1896), pp. 305, 307–309 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  38. Gribble, History of the Deccan (1896), pp. 308–309 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  39. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 333–334 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  40. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 454 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  41. Gribble, History of the Deccan (1896), p. 309 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  42. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 182, 203 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  43. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 203 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  44. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  45. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)); Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  46. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 180–182 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కుతుబ్ షాహీలు

సుమారు క్రీ.శ. 1518–1687

తెలంగాణను, 1520ల నుండి కృష్ణా, గోదావరిల మధ్య తీరాన్ని పాలించిన గోల్కొండ సుల్తానులు (1518–1687). తర్వాత వారు ఉత్తర తీరాన్ని, గుంటూరు ప్రాంతాన్ని, 17వ శతాబ్దంలో దక్షిణాన కర్ణాటకలో చాలా భాగాన్ని పాలించారు. స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ బహమనీల తరఫున తెలింగాణను పాలించాడు. ఇబ్రహీం 1565లో విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో చేరాడు. మహమ్మద్ కులీ సుమారు 1589–91లో హైదరాబాద్‌ను స్థాపించాడు. 1636 నుండి రాజులు మొఘలులకు కప్పం చెల్లించారు. 1687లో ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత ఔరంగజేబు ద్రోహం ద్వారా గోల్కొండను తీసుకున్నాడు. పర్షియన్ సామంతులు ఉన్నత పదవుల్లో ఉన్నారు, కానీ తెలుగు సైనికులు కోటలను, బ్రాహ్మణ కరణాలు శిస్తు లెక్కలను నిర్వహించారు. చివరి రాజు కాలంలో మాదన్న, అక్కన్న అనే ఇద్దరు బ్రాహ్మణ సోదరులు రాజ్యాన్ని నడిపారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (11)
  1. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1896, pp. 299–309. [Public domain]
  2. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 40, 77, 180–182, 202–203. [Public domain]
  3. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 14, 116. [Public domain]
  4. Jean-Baptiste Tavernier (tr. V. Ball), Travels in India, Vol. I (opens in a new tab), Macmillan & Co., London, 1889, pp. 142, 170–171. [Public domain]
  5. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV: Southern India, 1645-1689 (2nd ed.) (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1930, pp. 397–418, 423, 450–456. [Public domain]
  6. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. VII (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1877, pp. 315–316, 319–321, 325, 333–334, 336. [Public domain]
  7. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (opens in a new tab), Pioneer Press, Allahabad, 1907, pp. 184–185, 188. [Public domain]
  8. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 36–38. [Public domain]
  9. Streynsham Master (ed. R. C. Temple), The Diaries of Streynsham Master 1675-1680, Vol. I: The Diary, 1675-1677 (Indian Records Series) (opens in a new tab), John Murray, London, for the Government of India, 1911, pp. 81. [Public domain]
  10. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (illustrated by the Archaeological Department, Hyderabad) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1929, pp. 19, 29–30. [Public domain]
  11. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 261. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: