ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా

గోల్కొండ రెండవ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1543–1550), సుల్తాన్ కులీ మూడవ కొడుకు. ఆయన తన తండ్రిని ప్రార్థన సమయంలో చంపించి, వారసుడైన తన సోదరుడు కుతుబ్-ఉద్-దీన్ కళ్లు పీకించాడని గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది. ఆయన పాలన బీదర్, బీజాపూర్‌లతో యుద్ధాలలో గడిచింది. ఆయన తమ్ముడు ఇబ్రహీం విజయనగరానికి పారిపోయాడు. ఆయన 1550లో దీర్ఘ అనారోగ్యంతో చనిపోయాడు.

A domed tomb with a smaller domed tomb behind it.
A domed tomb with a smaller domed tomb behind it. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

జంషీద్ గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ వంశంలో రెండవ రాజు. జాన్ బ్రిగ్స్ (John Briggs) అనువదించిన గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం ఆయన పేరును యార్ కులీ జంషీద్ ఖాన్ అని ఇస్తుంది.1 అది ఆయనను సుల్తాన్ కులీ ఆరుగురు కొడుకులలో మూడవవాడిగా చెబుతుంది.1

ఆయన 1543 నుంచి 1550 వరకు దాదాపు ఏడు సంవత్సరాలు పాలించాడు.12 ఆయన పాలన తన తండ్రి హత్యతో, తన అన్న కళ్లు పీకించడంతో మొదలైంది.12 చరిత్ర గ్రంథం, చరిత్రకారుడు ఫెరిష్తా (Ferishta) ఇద్దరూ ఆయనను క్రూరమైన రాజుగా గుర్తుంచుకున్నారు.12

సుల్తాన్ కులీ హత్య

చరిత్ర గ్రంథం ప్రకారం, సుల్తాన్ కులీ తన రెండవ కొడుకు కుతుబ్-ఉద్-దీన్‌ను వారసుడిగా ఎంచుకున్నాడు. జంషీద్ తన సోదరుడి హత్యకు పథకం వేస్తున్నట్లు బయటపడింది.1 అందుకే రాజు ఆయనను గోల్కొండ కోటలోని ఒక చీకటి కొట్టులో బంధించాడు.1 తన జైలు నుంచే జంషీద్ కోట అధిపతి మీర్ మహమూద్ హమదానీని తన తండ్రిని చంపడానికి ఒప్పించాడు.1

హిజ్రీ 950 జుమాదా II 2న (1543 సెప్టెంబర్; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి), ప్రధాన మసీదులో వృద్ధ రాజు మోకరిల్లి ప్రార్థన చేస్తుండగా, ఆ అధిపతి కత్తితో ఆయనను నరికాడు.34 తర్వాత ఆయన జంషీద్‌ను విడిపించి, కుతుబ్-ఉద్-దీన్ కళ్లు పీకించాడు. జంషీద్‌కు పట్టాభిషేకం జరిగింది.34

ఫెరిష్తా ఈ కథను వేరుగా చెబుతారు.5 ఆయన కథనంలో, “చాలా కాలంగా తన తండ్రి మరణాన్ని కోరుకుంటున్న” జంషీద్, రాజు ఆభరణాలను పరిశీలిస్తుండగా ఆయనను పొడవమని తన బానిసలలో ఒకరిని ఒప్పించాడు.5 తన పాత్ర బయటపడకుండా ఉండడానికి తర్వాత జంషీద్ ఆ బానిసను చంపాడు.5 1927లో రాసిన బిల్గ్రామీ (Bilgrami) మసీదులో మరణం గురించిన చరిత్ర గ్రంథ కథనాన్ని అనుసరిస్తారు.6

బీదర్, బీజాపూర్‌లతో యుద్ధాలు

దేవరకొండను నిలుపుకున్న తన తమ్ముడు ఇబ్రహీంను బంధించమని జంషీద్ ఆదేశాలు పంపాడు. ఇబ్రహీం బీదర్ కాసిం బరీద్ దగ్గరికి తప్పించుకుపోయాడు.47 అహ్మద్‌నగర్ బుర్హాన్ నిజాం షా జంషీద్‌కు సాయంగా వచ్చే వరకు, కాసిం బరీద్ ఇబ్రహీం తరఫున గోల్కొండపైకి దండెత్తాడు.47

రాజ చిహ్నాలతో (రాజరికపు గుర్తులు) జంషీద్‌కు పట్టాభిషేకం చేస్తానని బుర్హాన్ నిజాం షా ఇవ్వజూపాడని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.8 కానీ జంషీద్ “యుద్ధభూమిలో కిరీటంపై తన హక్కును నిలుపుకోలేకపోతే దానిని ధరించడానికి తాను అనర్హుడినని చెబుతూ” నిరాకరించాడు.8

ఆయన మిగిలిన పాలన దక్కన్ సుల్తానుల యుద్ధాలలో గడిచింది. బీదర్‌పై దండయాత్రలను చరిత్ర గ్రంథం వర్ణిస్తుంది.910 వాటిలో “జగదేవరావు నైగ్వారీ” అనే తెలుగు సేనానాయకుడు కౌలాస్ పైన ఉన్న ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఒక కోట కట్టాడు.910 మెదక్ కోటను పట్టుకోవడాన్ని కూడా అది వర్ణిస్తుంది.910 బిల్గ్రామీ కౌలాస్ దగ్గరి కోటను, నారాయణఖేడ్, అహ్సనాబాద్‌ల ఆక్రమణను హిజ్రీ 951 (1544) నాటివిగా చెబుతారు.11

తన సొంత లక్ష్యాలు నెరవేరగానే జంషీద్ తన మిత్రులను వదిలేసినట్లు చరిత్ర గ్రంథం మళ్లీ మళ్లీ చూపిస్తుందని బ్రిగ్స్ గుర్తించారు.1213 ఫెరిష్తా కుతుబ్ షాహీ రాజులందరిపై ఈ ఆరోపణ చేస్తారు.1213

ముఖంపై గాయం

బీజాపూర్ కోట ఎత్గిర్ నుంచి జంషీద్ వెనుదిరుగుతుండగా, బీజాపూర్ సేనాపతి అసద్ ఖాన్ లారీ ఆయనను నరికాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు.14 అసద్ ఖాన్ కత్తి “ఆయన ముక్కు కొనను, చెంపను, పై పెదవిలో కొంత భాగాన్ని తెగ్గొట్టింది”.14 ఆ గాయం ఆయనను జీవితాంతం వికారంగా చేసింది, తినడం, తాగడం కష్టంగా చేసింది.14

గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం ఇదే కథను ఆయన తండ్రి సుల్తాన్ కులీ గురించి చెబుతుంది. ఇస్మాయిల్ ఆదిల్ షాతో యుద్ధంలో కోయిల్‌కొండ దగ్గర ఆయన గాయపడ్డాడని అది చెబుతుంది.15 బ్రిగ్స్ చరిత్ర గ్రంథ కథనాన్ని ఇష్టపడ్డారు.15 1900లో రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఈ వైరుధ్యాన్ని ఎత్తి చూపారు.16 బిల్గ్రామీ ఆ గాయాన్ని తండ్రికీ కొడుకుకీ ఇద్దరికీ ఇస్తారు.611

అనారోగ్యం, మరణం

జంషీద్ జబ్బు పడి రెండు సంవత్సరాలు బాధపడ్డాడని ఫెరిష్తా రాశారు.2 ఆయన జబ్బు పెరిగే కొద్దీ “ఆయన స్వభావం చిరాకుగా మారింది, అతి చిన్న కారణాలకే చాలా మందిని చంపించాడు”.2 బతికి ఉన్న ఆయన సోదరులు పారిపోయారని ఫెరిష్తా చెబుతారు: హైదర్ ఖాన్ బీదర్‌కు, అక్కడే చనిపోయాడు; ఇబ్రహీం విజయనగరానికి.2

తన చివరి యుద్ధం తర్వాత ఆయన “పూర్తిగా భోజన విలాసాలకు అంకితమయ్యాడు” అని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.17 దాదాపు ఏడు సంవత్సరాల పాలన తర్వాత, హిజ్రీ 957 (1550)లో ఆయన తీవ్రమైన అనారోగ్యంతో చనిపోయాడని అది చెబుతుంది.17 ఆయన క్యాన్సర్‌తో చనిపోయాడని బిల్గ్రామీ చెబుతారు.11

ఆయనను తన తండ్రి పక్కన ఖననం చేశారు.18 సుల్తాన్ కులీ సమాధికి దగ్గరగా ఉండడం ఆధారంగా బిల్గ్రామీ కుతుబ్ షాహీ సమాధులలో ఆయన సమాధిని గుర్తిస్తారు.18 జంషీద్ “కవిత్వం అంటే ఇష్టపడేవాడు” అని కూడా ఆయన చెప్పి, ఆయన పద్యాలను ఉదహరిస్తారు.18

వారసత్వం

ఆయన కొడుకు సుబ్హాన్ కులీ బాలుడిగా ఆయన తర్వాత పదవికి వచ్చాడు. సైఫ్ ఖాన్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ సంరక్షక పాలకుడు.19 చరిత్ర గ్రంథం ఆ బాలుడి వయసు ఏడు అని, ఫెరిష్తా రెండు అని ఇస్తారు.1920 కొన్ని నెలల్లోనే ఒక ప్రముఖుల బృందం ఇబ్రహీంను విజయనగరం నుంచి తిరిగి ఆహ్వానించింది.2122 కోటల తెలుగు కాల్బలం 1550 జూలైలో గోల్కొండను ఆయనకు అప్పగించింది.2122 ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (మల్కిభరాముడు) చూడండి.

కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ ఈ మార్పును సంక్షిప్తంగా చెబుతుంది.23 ముస్లిం ప్రముఖులు ఆ బాలుడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారని, “కానీ హిందూ మంత్రి జగదేవరావు, హిందూ సైనికులందరి మద్దతుతో, రాకుమారుడు ఇబ్రహీం పక్షం ప్రకటించాడు” అని అది చెబుతుంది.23

Footnotes

  1. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 377–378 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 327 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 377 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 379 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 323–324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 195 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 380 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 382 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 384 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 385 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 196 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 383 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 386 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 325–326 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Golconda chronicle, in Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. III (1829), p. 371 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar) (1900), p. 135 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 389 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 390 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 329 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 392–393 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 394 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కుతుబ్ షాహీలు

సుమారు క్రీ.శ. 1518–1687

తెలంగాణను, 1520ల నుండి కృష్ణా, గోదావరిల మధ్య తీరాన్ని పాలించిన గోల్కొండ సుల్తానులు (1518–1687). తర్వాత వారు ఉత్తర తీరాన్ని, గుంటూరు ప్రాంతాన్ని, 17వ శతాబ్దంలో దక్షిణాన కర్ణాటకలో చాలా భాగాన్ని పాలించారు. స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ బహమనీల తరఫున తెలింగాణను పాలించాడు. ఇబ్రహీం 1565లో విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో చేరాడు. మహమ్మద్ కులీ సుమారు 1589–91లో హైదరాబాద్‌ను స్థాపించాడు. 1636 నుండి రాజులు మొఘలులకు కప్పం చెల్లించారు. 1687లో ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత ఔరంగజేబు ద్రోహం ద్వారా గోల్కొండను తీసుకున్నాడు. పర్షియన్ సామంతులు ఉన్నత పదవుల్లో ఉన్నారు, కానీ తెలుగు సైనికులు కోటలను, బ్రాహ్మణ కరణాలు శిస్తు లెక్కలను నిర్వహించారు. చివరి రాజు కాలంలో మాదన్న, అక్కన్న అనే ఇద్దరు బ్రాహ్మణ సోదరులు రాజ్యాన్ని నడిపారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. III (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 324–327, 363, 371, 376–390. [Public domain]
  2. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 118, 195–196. [Public domain]
  3. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 29 and note. [Public domain]
  4. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900, pp. 135 note. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: