తెలుగు చరిత్రTelugu History

లార్డ్ మెకార్ట్నీ

లార్డ్ మెకార్ట్నీ 1781 నుంచి 1785 వరకు మద్రాసు గవర్నర్. వచ్చిన కొద్ది కాలానికే, ఉత్తర సర్కారులను నిజాంకు తిరిగి ఇచ్చే ఆలోచనను ఆయన గట్టిగా వ్యతిరేకించాడు; దాంతో ఆ ఆలోచన ఆగిపోయింది. 1781లో తెలుగు తీరంలోని డచ్ స్థావరాలను తీసుకున్న ఘనతను సూయెల్ ఆయనకు ఇస్తాడు. నూజివీడు జమీందారుతో కంపెనీ అధికారులు నడిపిన వ్యవహారాలను ఆయన తప్పుపట్టాడు. విశాఖపట్నం నుంచి ఉత్తరం ద్వారా రాజీనామా చేశాడు.

లార్డ్ మెకార్ట్నీ 1781 నుంచి 1785 వరకు మద్రాసును పాలించాడు.1 తెలుగు తీరానికి సంబంధించి ఆయన చేసిన ముఖ్యమైన పని ఒక తిరస్కారం: ఉత్తర సర్కారులను నిజాంకు తిరిగి అప్పగించడానికి ఆయన ఒప్పుకోలేదు.2 ఆయన కాలంలోనే ఇంగ్లీషువారు తీరంలోని డచ్ వ్యాపార స్థావరాలను కూడా తీసుకున్నారు.3 ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చూడండి.

మద్రాసు గవర్నర్

మెక్లీన్ గవర్నర్ల జాబితా ప్రకారం మెకార్ట్నీ 1781 జూన్ 22 నుంచి 1785 జూన్ 8 వరకు పదవిలో ఉన్నాడు.1 1785 జూన్ 4న ఆయన ఉత్తర రేవులకు, బెంగాల్‌కు ఓడలో బయలుదేరాడు.1 విశాఖపట్నం నుంచి పంపిన ఉత్తరంతో గవర్నర్ పదవికి రాజీనామా చేశాడు.1

సర్కారులను నిలబెట్టుకోవడం

యుద్ధం కోసం గవర్నర్ జనరల్ వారెన్ హేస్టింగ్స్‌కు సైనికులు, డబ్బు చాలా అవసరమయ్యాయి.4 ఉత్తర సర్కారులను నిజాంకు తిరిగి ఇచ్చేయాలని ఆయన ప్రతిపాదించాడు.42 దానికి బదులుగా నిజాం కొంత అశ్విక దళాన్ని గవర్నర్ జనరల్ అధీనంలో ఉంచాలి.2

ఈ ప్రతిపాదన వచ్చినప్పుడు మెకార్ట్నీ “అప్పుడే వచ్చాడు” అని ఫ్రాన్సిస్ విశాఖపట్నం గెజిటీర్ చెబుతుంది.2 ఆయన “ఎంత గట్టిగా అభ్యంతరం చెప్పాడంటే, ఆ ప్రతిపాదనను వదిలేశారు”.2 ఆయన దాన్ని “తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడని”, అది “వీగిపోయిందని” కృష్ణా మాన్యువల్ కూడా చెబుతుంది.4 అలా సర్కారులు కంపెనీ చేతిలోనే ఉండిపోయాయి.2 శ్రీకాకుళం, రాజమండ్రి చూడండి.

డచ్ స్థావరాలు

మెకార్ట్నీ కాలంలో తెలుగు తీరంలో తీసుకున్న మూడు డచ్ స్థావరాల పేర్లను రాబర్ట్ సూయెల్ పురావస్తు జాబితా (1882) ఇస్తుంది:563

  • తొలి డచ్ స్థావరాల్లో ఒకటైన పాలకొల్లు; దాన్ని 1781లో “లార్డ్ మెకార్ట్నీ నాయకత్వంలో ఇంగ్లీషువారు” డచ్‌వారి నుంచి తీసుకున్నారు3
  • నదికి దక్షిణాన ఉన్న కాకినాడ భాగమైన జగన్నాథపురంలోని పాత డచ్ ఫ్యాక్టరీ; దాన్ని “1781లో లార్డ్ మెకార్ట్నీ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు”6
  • భీమునిపట్నం; దాన్ని “లార్డ్ మెకార్ట్నీ ఆ దేశం (డచ్) నుంచి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు”5

నూజివీడు జమీందారు

మెకార్ట్నీ రాకముందు సంవత్సరాల్లో మచిలీపట్నంలోని కంపెనీ అధికారులు నూజివీడు జమీందారు అప్పారావుకు అప్పులు ఇచ్చారు.7 వారిలో ఒకరైన కౌన్సిల్ సభ్యుడు హాడ్జెస్, ఇతర అధికారులకు అప్పారావు నుంచి రావలసిన బాకీలను కూడా తన చేతికి తీసుకున్నాడు.7 1781లో అప్పారావు అర్జీని లండన్‌కు పంపారు; డైరెక్టర్లు కఠినమైన విచారణకు ఆదేశించారు.7

జమీందారుతో హాడ్జెస్ నడిపిన వ్యవహారాలను కొత్త గవర్నర్ “ఏమాత్రం మెచ్చలేదు” అని కృష్ణా మాన్యువల్ చెబుతుంది.7 కానీ అప్పటికే ఆలస్యమైపోయింది.7 అర్జీలపై నమ్మకం పోయిన అప్పారావు 1783లో సాయుధ దళాన్ని కూడగట్టుకుని, తన కోటను రక్షణకు సిద్ధం చేశాడు.7

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • సర్కారులను దాదాపు తిరిగి ఇచ్చింది ఎప్పుడు. ఆ ప్రతిపాదన 1781లో, మెకార్ట్నీ అప్పుడే వచ్చినప్పుడు వచ్చిందని ఫ్రాన్సిస్ చెబుతాడు.2 కృష్ణా మాన్యువల్ దాన్ని 1784 నాటిదిగా చెబుతుంది.4
  • పాలకొల్లును ఎప్పుడు తీసుకున్నారు. సూయెల్ 1781 అంటాడు.3 ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ 1783 అంటుంది.8

Footnotes

  1. C. D. Maclean (ed.), Manual of the Administration of the Madras Presidency, Vol. II (1885), p. 269, list of Governors of Fort St. George (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. W. Francis, Madras District Gazetteers: Vizagapatam, Vol. I (1907), p. 48 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Sewell, Lists of the Antiquarian Remains, Vol. I (1882), p. 41, s.v. Palakol (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), pp. 84–85 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 14, s.v. Bimlipatam (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Sewell, Lists of the Antiquarian Remains, Vol. I (1882), p. 24, s.v. Jagannathapuram (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 299 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  8. Imperial Gazetteer of India: Madras, Vol. I (1908), p. 327, s.v. Palakollu (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ

క్రీ.శ. 1759–1858

1611లో తీరంపై మొదట అడుగుపెట్టినప్పటి నుంచి 1858లో రాజ్ (Crown) పాలన చేపట్టే వరకు తెలుగు దేశంలో ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చరిత్ర. నూట యాభై సంవత్సరాల పాటు అది గోల్కొండ రాజులు, మొఘలుల ఫర్మానాల కింద మచిలీపట్నం, నిజాంపట్నం, మాదాపొలం, వీరవాసరం, విశాఖపట్నం, ఇంజరం, బెండమూర్లంకలలోని ఫ్యాక్టరీల (వ్యాపార కేంద్రాల) ద్వారా వ్యాపారం చేసింది. మద్రాసులోని దాని కోట 1639లో నాయకుడు దామెర్ల వెంకటాద్రి ద్వారా మంజూరైన భూమిపై ఉంది. ఫోర్డ్ ఫ్రెంచివారిని వెళ్లగొట్టిన తర్వాత దానికి మచిలీపట్నం ప్రాంతం (1759), 1765 చక్రవర్తి మంజూరు, 1766, 1768 నిజాం ఒప్పందాల ద్వారా ఐదు ఉత్తర సర్కారులు, గుంటూరు (1788), రాయలసీమ దత్త మండలాలు (1800), కర్ణాటకతో పాటు నెల్లూరు (1801) లభించాయి. అది చీఫ్‌లు, కౌన్సిళ్ల ద్వారా, తర్వాత కలెక్టర్ల ద్వారా పాలించింది. 1802–03లో తీర జమీందారులతో శాశ్వత శిస్తు ఒప్పందం చేసుకుంది. రాయలసీమ రైతులతో థామస్ మన్రో రైత్వారీ విధానం కింద శిస్తు నిర్ణయించింది. పద్మనాభం (1794) వద్ద విజయనగరం రాజా అధికారాన్ని, పాలెగాళ్ల అధికారాన్ని విరిచింది. 1832–33 గుంటూరు కరువు తర్వాత గోదావరి, కృష్ణా ఆనకట్టలు కట్టింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. C. D. Maclean (ed.), Manual of the Administration of the Madras Presidency, Vol. II (Appendices) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1885, pp. 269. [Public domain]
  2. W. Francis, Madras District Gazetteers: Vizagapatam, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 48. [Public domain]
  3. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 84–85, 299. [Public domain]
  4. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1882, pp. 14, 24, 41. [Public domain]
  5. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 327. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: