శ్రీకాకుళం

శ్రీకాకుళం

లాంగుల్య నది ఒడ్డున ఉన్న పట్టణం, పూర్వం చికాకోల్. 1908లో ఇది గంజాం జిల్లాలోని ఒక తాలూకా కేంద్రం. పట్టణంలో తవ్వి తీసిన ఆరు రాగి రేకుల దానపత్రాల నిధి ఇప్పుడు మద్రాసు మ్యూజియంలో ఉంది. వాటిలో కళింగనగర గాంగ రాజుల అతి పాత దానపత్రాలు చాలా ఉన్నాయి. కుతుబ్ షాహీ కాలంలో పట్టణం చికాకోల్ సర్కారుకు రాజధాని.

శ్రీకాకుళం (అప్పుడు చికాకోల్) లాంగుల్య నది ఒడ్డున ఉన్న పట్టణం.¹ Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) (1908) దాన్ని గంజాం జిల్లాలోని ఒక ఉపవిభాగానికి, తాలూకాకు కేంద్రంగా, “లాంగుల్య ఎడమ ఒడ్డున, దాని ముఖద్వారానికి 4 మైళ్ల దూరంలో” ఉన్నదిగా వర్ణిస్తుంది.¹

ముస్లిం పాలకుల కాలంలో

ముస్లింల కాలంలో పట్టణం ఉత్తర సర్కారులలో ఒకటైన శ్రీకాకుళం సర్కారుకు రాజధాని.¹ షేర్ మహమ్మద్ ఖాన్ 1641లో దాని మసీదును “కూల్చిన ఒక హిందూ ఆలయ సామగ్రితో” కట్టించాడు.¹ ఆయన “గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ వంశం కింద మొదటి ఫౌజ్‌దారు, అంటే సైనిక గవర్నర్”.¹ సుమారు 1571 నుంచి సుమారు 180 సంవత్సరాల పాటు ఆ దేశాన్ని “చికాకోల్ నుంచి ముస్లింలు పాలించారు” అని గెజిటీర్ జోడిస్తుంది.²

రాగి రేకులు

పట్టణం “కళింగ రాజ్యపు అతి తొలి రాజధాని అని చెబుతారు” అని రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) Lists of Antiquities (పురావస్తు అవశేషాల జాబితాలు) (1882) నమోదు చేస్తుంది.³ నేలలో పాతిన ఒక కుండలో ఆరు రాగి రేకుల దానపత్రాలు దొరికిన విషయాన్ని ఆయన వర్ణిస్తారు.³ డబ్ల్యూ. ఎఫ్. గ్రాహమ్ (W. F. Grahame) వాటిని కాపాడి మద్రాసు మ్యూజియానికి ఇచ్చారు.³

జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet), ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) ఆ రేకులను సంపాదకత్వం వహించారు.⁴ వాటిలో కళింగనగరం నుంచి జారీ చేసిన గాంగ రాజులు ఇంద్రవర్మ, దేవేంద్రవర్మల దానపత్రాలు ఉన్నాయి.⁴ గుణార్ణవుని కుమారుడు దేవేంద్రవర్మ శ్రీకాకుళం తామ్రశాసనం పేజీ చూడండి.

అరసవల్లి

పట్టణం దగ్గరి అరసవల్లిలో, సూర్యనారాయణ ఆలయంలోని గాంగ రాజు అనంతవర్మదేవుడి తెలుగు శాసనాలను వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) జాబితా చేశారు.⁵ వాటిలో రెండు ఆయన పాలన డెబ్బై రెండవ సంవత్సరం నాటివి.⁵ అనంతవర్మ చోడగంగదేవుడు, తూర్పు గాంగులు (కళింగ గాంగులు) పేజీలు చూడండి.

Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 222 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), p. 197 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
E. Hultzsch, “Chicacole Plates of Gunarnava’s Son Devendravarman; the Year 183”, Epigraphia Indica III (1894–95), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 682, Ganjam Nos. 135–137 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²