తెలుగు చరిత్రTelugu History

ముహమ్మద్ షా (మొఘల్)

ముహమ్మద్ షా 1719 నుంచి 1748 వరకు మొఘల్ చక్రవర్తి. 1724లో ఆయన ఆస్థానం నిజాముల్ ముల్క్‌కు వ్యతిరేకంగా హైదరాబాద్ పాలకుడు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను దక్కను మొత్తానికి రాజప్రతినిధిగా నియమించి, కర్నూలు, కడప, కర్ణాటక నాయకులను ఆయనకు సాయం చేయమని ఆజ్ఞాపించింది. శకర్ ఖేడాలో ముబారిజ్ ఖాన్ చనిపోయాడు; అప్పుడు చక్రవర్తి గెలిచిన వ్యక్తికి ఆసఫ్ జా బిరుదు పంపాడు. ముహమ్మద్ షా పేరుతో ఆదోని, గుత్తిలలో నాణేలు ముద్రించారు; 1733 నాటి ఆయన ఫర్మానా దోస్త్ అలీని ఆర్కాట్ నవాబుగా ఖరారు చేసింది.

ముహమ్మద్ షా 1719 నుంచి 1748 వరకు మొఘల్ చక్రవర్తి.1 ఆయన కాలంలో నిజాముల్ ముల్క్ హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడి, నెల్లూరు మాన్యువల్ మాటల్లో, “ఇతర విషయాల్లో స్వతంత్ర రాజులా ప్రవర్తించాడు”.2 హైదరాబాద్ పాలకుడిని నిజాముల్ ముల్క్‌పైకి ఉసిగొల్పి దీన్ని ఆపాలని ఆయన ఆస్థానం ప్రయత్నించింది, కానీ విఫలమైంది.34 తెలుగు దేశంలో మొఘలులు చూడండి.

1724 నాటి ఆజ్ఞ

1724లో నిజాముల్ ముల్క్ ఆస్థానాన్ని వదిలి దక్కనుకు తిరిగి వెళ్లాడు.3 ఢిల్లీలోని ఆయన శత్రువులు ముందుగానే పావులు కదిపారు.3 1724 ఫిబ్రవరి 3న హైదరాబాద్ పాలకుడు ముబారిజ్ ఖాన్ కొడుకుకు ఒక ఫర్మానా (రాజాజ్ఞ) అందజేశారు.3 అది ముబారిజ్ ఖాన్‌ను దక్కను మొత్తానికి నియమించింది; మొదట ఒక పసి రాకుమారుని ప్రతినిధిగా, తర్వాత సొంత పేరుతో.3 సైన్యాన్ని సమకూర్చుకోవడానికి రాజ ఖజానా నుంచి ఐదు లక్షల రూపాయలు ఇచ్చారు.3

ఆయనతో చేరమని దక్షిణాది ఇతర నాయకులకు ఆజ్ఞలు వెళ్లాయి.3 వారిలో బహదూర్ ఖాన్, అబ్దున్ నబీ ఖాన్, సాదతుల్లా ఖాన్ ఉన్నారు.3 నిజాముల్ ముల్క్‌ను ఎదిరిస్తే “ముహమ్మద్ షా దృష్టిలో అత్యంత అనుగ్రహం” పొందుతావని ముబారిజ్ ఖాన్ మామగారు (భార్య తండ్రి) ఢిల్లీ నుంచి రాశాడు.5 నిజాముల్ ముల్క్‌ను నాశనం చేయమని ముబారిజ్ ఖాన్‌కు “ఢిల్లీ చక్రవర్తి నుంచి రహస్య ఆదేశాలు” అందాయని కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.6

హైదరాబాద్‌లో తెలుగు నాయకులు

ఆజ్ఞ అందినప్పుడు ముబారిజ్ ఖాన్ మచిలీపట్నం దగ్గరి ఫుల్‌చరి కోటను ముట్టడిస్తున్నాడు.7 ఆ ముట్టడిని ముగించి హైదరాబాద్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.7 అక్కడ కర్నూలు ఫౌజ్‌దార్ (సైనిక పాలకుడు) బహదూర్ ఖాన్ పన్నీ, కడప ఫౌజ్‌దార్ కొడుకు ఒకడు ఆయనతో చేరారు.7 కర్ణాటకకు చెందిన సాదతుల్లా ఖాన్ తరఫున ఒక అధికారి వచ్చాడు.7 ఈ దండయాత్రలోని కర్నూలు నాయకుని పేరు ఇబ్రహీం ఖాన్ అని, అతను యుద్ధంలో చనిపోయాడని కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.6 ఇబ్రహీం ఖాన్ చూడండి.

బేరార్‌లోని శకర్ ఖేడా వద్ద రెండు సైన్యాలు తలపడ్డాయి.4 ఆ రోజు ముగిసేసరికి ముబారిజ్ ఖాన్, ఆయన ముఖ్య అనుచరులు చనిపోయారు.8 ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ దగ్గరి కోటను పట్టుకుని ఉన్న ముబారిజ్ ఖాన్ కొడుకును నిజాముల్ ముల్క్ తనవైపు తిప్పుకున్నాడని ఖాఫీ ఖాన్ చెబుతాడు.9 చక్రవర్తి ఆ ఫలితాన్ని అంగీకరించాడు.9 “దేశాన్ని చక్కదిద్దమనే” ఆదేశంతో పాటు ఒక ఏనుగును, ఆభరణాలను, ఆసఫ్ జా బిరుదును నిజాముల్ ముల్క్‌కు పంపాడు.9

ఆర్కాట్, నాణేలు

కర్ణాటక, లేదా ఆర్కాట్ నవాబు పరిధిలో నెల్లూరు జిల్లా కూడా ఉండేదని నెల్లూరు మాన్యువల్ చెబుతుంది.2 చక్రవర్తి నుంచి వచ్చినదిగా చెప్పుకునే, 1733 జనవరి 13 నాటి ఒక ఫర్మానాను ముహమ్మద్ బుర్హానుద్దీన్ చరిత్ర (1905) ప్రచురించింది.10 అందులో ముహమ్మద్ షా దివంగత సాదతుల్లా ఖాన్ స్థానంలో దోస్త్ అలీ ఖాన్‌ను ఖరారు చేస్తాడు.10

ఆయన పేరుతో తెలుగు దేశపు టంకశాలల్లో నాణేలు ముద్రించారు.1112 ఆదోనికి మొఘలులు పెట్టిన పేరైన ఇమ్తియాజ్‌గఢ్‌లో ముహమ్మద్ షా కాలంలో ముద్రించిన దక్షిణాది తరహా చిన్న బంగారు నాణేలను స్టాన్లీ లేన్-పూల్ గుర్తించారు.11 గుత్తి టంకశాలలోని ఒక మొఘల్ వరహా (బంగారు నాణెం) “ముహమ్మద్ షా కాలంలో మొదటిసారి ముద్రితమైంది” అని జె. ఆర్. హెండర్సన్ రాశారు.12 తర్వాత హైదర్ అలీ అక్కడే దానిని తన “కొత్త ముహమ్మద్ షాహీ” వరహాగా అనుకరించాడు.12

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • శకర్ ఖేడా యుద్ధం తేదీ. కర్నూలు మాన్యువల్ హిజ్రీ 1137 ముహర్రం 22 అని ఇచ్చి, దానిని 1724 సెప్టెంబర్ 24గా లెక్కిస్తుంది.6 బుర్హానుద్దీన్ కూడా 1724 సెప్టెంబర్ 24 అనే ఇస్తారు.13 ఇర్విన్ ఆ యుద్ధాన్ని 1137 ముహర్రం 23గా, అంటే 1724 అక్టోబర్ 11గా లెక్కించారు.4

Footnotes

  1. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (1892), pp. xlvii–xlix, table of mint cities (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District (1873), p. 444 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. William Irvine, ed. Jadunath Sarkar, Later Mughals, Vol. II (1922), p. 137 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  4. Irvine, Later Mughals, Vol. II (1922), p. 145 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Irvine, Later Mughals, Vol. II (1922), p. 139 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩2 ↩3

  7. Irvine, Later Mughals, Vol. II (1922), p. 140 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Irvine, Later Mughals, Vol. II (1922), p. 148 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Khafi Khan, in H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. VII (1877), pp. 526–527 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Muhammad Burhanuddin Siddiqui, The Carnatic & Kurnool, their Last Muhammedan Rulers (1905), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Lane-Poole, Coins of the Moghul Emperors (1892), p. lviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. J. R. Henderson, The Coins of Haidar Ali and Tipu Sultan (1921), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. Burhanuddin, The Carnatic & Kurnool (1905), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో మొఘలులు

క్రీ.శ. 1636–1724

1636లో అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా షాజహాన్‌ను తన అధిరాజుగా అంగీకరించినప్పటి నుంచి మొఘల్ చక్రవర్తులు గోల్కొండకు అధిరాజులు. 1687లో ఔరంగజేబు గోల్కొండను స్వాధీనం చేసుకుని ఆ రాజ్యాన్ని హైదరాబాద్ సుబాగా చేసినప్పటి నుంచి వారు తెలుగు దేశమంతటినీ పాలించారు. ఆ ప్రాంతాన్ని హైదరాబాద్‌లోని సుబేదారు, జిల్లాల్లోని ఫౌజ్‌దారులు, పాత తెలుగు శిస్తు అధికారులైన దేశ్‌ముఖ్‌లు, దేశ్‌పాండేల ద్వారా పాలించారు. తీరం ఉత్తర సర్కారులుగా, దక్షిణం హైదరాబాదీ కర్ణాటకగా ఉన్నాయి. వారి అధికారం క్షీణించిన సంవత్సరాల్లో మరాఠా దాడులు, 1708–09లో హైదరాబాద్‌లో ఒక రాజకుమారుని తిరుగుబాటు, కల్లు గీత వృత్తికి చెందిన పాప్ రాయ్ తిరుగుబాటు జరిగాయి. 1724లో నిజాముల్ ముల్క్ శకర్ ఖేడా వద్ద సుబేదారు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి చంపి, అసఫ్ జాహీ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. William Irvine (ed. Jadunath Sarkar), Later Mughals, Vol. II: 1719-1739 (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta; Luzac and Co., London, 1922, pp. 137–140, 145. [Public domain]
  2. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 30. [Public domain]
  3. Muhammad Burhanuddin Siddiqui (Moulvi), The Carnatic & Kurnool, their Last Muhammedan Rulers (opens in a new tab), Commercial Press, Madras, 1905, pp. 23, 60–61. [Public domain]
  4. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. VII (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1877, pp. 526–527. [Public domain]
  5. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1892, xlvii–xlix, lviii. [Public domain]
  6. J. R. Henderson, The Coins of Haidar Ali and Tipu Sultan (Bulletin of the Madras Government Museum, New Series, General Section, Vol. I, Part 2) (opens in a new tab), Superintendent, Government Press, Madras, 1921, pp. 1. [Public domain]
  7. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras, 1873, pp. 444. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: