ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I (మీర్ కమరుద్దీన్)

అసఫ్ జాహీ వంశ స్థాపకుడు, హైదరాబాద్ మొదటి నిజాం. తురానీ సంతతికి చెందిన మొఘల్ సామంతుడు. ఆయన 1671లో ఢిల్లీలో పుట్టాడు. 1713లో నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అనే బిరుదుతో ఆయనను దక్కన్ సుబేదారుగా నియమించారు. 1724లో బేరార్‌లోని శకర్ ఖేడాలో ఆయన పాలకుడు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి చంపాడు, అసఫ్ జా అనే బిరుదు పొందాడు. 1748లో బుర్హాన్‌పూర్‌లో చనిపోయే వరకు ఆయన దక్కన్‌ను స్వతంత్ర పాలకుడిగా పాలించాడు. ఆయన సమాధి ఔరంగాబాద్ దగ్గరి ఖుల్దాబాద్‌లో ఉంది.

నిజాం-ఉల్-ముల్క్, అసఫ్ జా అనే బిరుదులతో బాగా ప్రసిద్ధుడైన మీర్ కమరుద్దీన్ హైదరాబాద్ నిజాముల వంశాన్ని స్థాపించాడు. 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) ఆయనను “తుర్కోమాన్ సంతతికి చెందిన ఔరంగజేబు ప్రముఖ సేనాపతి” అంటుంది.1 1713లో “నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అనే బిరుదుతో, అది అప్పటి నుంచి కుటుంబానికి వంశపారంపర్య బిరుదు అయింది” ఆయనను దక్కన్ సుబేదారు (పాలకుడు)గా నియమించారని అది చెబుతుంది.1 అసఫ్ జాహీలు చూడండి.

కుటుంబం, తొలి జీవితం

హెన్రీ బ్రిగ్స్ (Henry Briggs) సమర్‌కండ్ నుంచి ఔరంగజేబు దర్బారుకు వచ్చిన కిలిచ్ ఖాన్ నుంచి ఆ కుటుంబాన్ని గుర్తించారు.2 కె. కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ (K. Krishnaswamy Mudiraj) Pictorial Hyderabad (చిత్రాలలో హైదరాబాద్) (1929) ఈ పూర్వీకుని అబిద్ కులీ ఖాన్ అంటుంది. ఆయన బుఖారాలో ఒకప్పటి ఖాజీ (న్యాయాధిపతి). ఆయన 1658లో భారతదేశానికి వచ్చాడు.34 1687లో గోల్కొండ ముట్టడిలో ఫిరంగి గుండు తగిలి ఆయన ప్రాణాంతకంగా గాయపడ్డాడని ముదిరాజ్ చెబుతారు.34 ఆయనను హైదరాబాద్ నుంచి గోల్కొండకు వెళ్లే దారిలోని ఆసఫ్‌నగర్‌లో సమాధి చేశారు.34

1927 నాటి బిల్గ్రామీ (Bilgrami) మార్గదర్శిని ఆయన పేరును ఖ్వాజా మీర్ అబిద్ ఖాన్, అలియాస్ చిన్ కలీచ్ ఖాన్ అని ఇస్తుంది.56 బిల్గ్రామీ ఆ ప్రాణాంతక గాయాన్ని 1687 జనవరి 28 నాటి దాడికి చెందినదిగా చెబుతారు.56 ఆయన ఆ సమాధిని గోల్కొండకు దక్షిణాన, హిమాయత్ సాగర్, అత్తాపూర్ గ్రామం దగ్గర ఉంచుతారు.56 ఆయన కొడుకు మీర్ షహాబుద్దీన్, బిరుదు ఘాజీ-ఉద్-దీన్ ఖాన్ ఫిరూజ్ జంగ్, షాజహాన్ మంత్రి సాదుల్లా ఖాన్ కూతురిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. వారి కొడుకు మీర్ కమరుద్దీన్ 1671లో ఢిల్లీలో పుట్టాడు.47

1713లో చక్రవర్తి ఫరుఖ్‌సియర్ నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఫిరూజ్ జంగ్ అనే బిరుదుతో ఆయనను దక్కన్ సుబేదారుగా చేశాడని ముదిరాజ్ చెబుతారు. తర్వాత ఆయనను మొరాదాబాద్‌కు మార్చారు.8 కొంత కాలం ఆయన ముహమ్మద్ షా ప్రధాన మంత్రిగా ఉన్నాడు, కానీ ఆ పదవికి రాజీనామా చేసి దక్కన్‌కు తిరిగి వెళ్లాడు.8 క్యాంప్‌బెల్ (Campbell) అదే రూపురేఖ ఇచ్చి, వజీర్ (ప్రధాన మంత్రి)గా ఆయన ఢిల్లీ చేరడాన్ని 1722 జనవరి నాటిదిగా చెబుతారు.9

శకర్ ఖేడా, స్వాతంత్ర్యం

Imperial Gazetteer ప్రకారం, ఢిల్లీ దర్బారు ఆయన స్వాతంత్ర్యం పట్ల అసూయపడి, ఆయనను బలంతో ఎదిరించమని ముబారిజ్ ఖాన్‌కు రహస్యంగా చెప్పింది. 1724లో బేరార్‌లోని బుల్దానా జిల్లాలో శకర్‌ఖేల్డా (ఫత్‌ఖేల్డా)లో ఇద్దరూ తలపడ్డారు. అక్కడ ముబారిజ్ ఖాన్ “పూర్తిగా ఓడిపోయి ప్రాణాలు కోల్పోయాడు”. ఆ యుద్ధం “అసఫ్ జా స్వాతంత్ర్యాన్ని స్థాపించింది. ఆయన బేరార్‌ను కలుపుకుని, హైదరాబాద్‌లో తన నివాసాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు” అని గెజిటీర్ చెబుతుంది.1

పర్షియన్ చరిత్రల ఆధారంగా పనిచేసిన విలియం ఇర్విన్ (William Irvine) నిర్ణయాత్మక యుద్ధాన్ని హిజ్రీ 1137 ముహర్రం 23 మధ్యాహ్నం (హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి), అంటే 1724 అక్టోబర్ 11 నాటిదిగా చెబుతారు.10 ముదిరాజ్ దానిని 1724 ఆగస్టులో ఉంచుతారు.8 క్యాంప్‌బెల్ దానిని 1724 అక్టోబర్‌లో, గ్రిబుల్ (Gribble) మొదటి సంపుటం 1723లో ఉంచుతాయి.1112

తర్వాత చక్రవర్తి దక్కన్ పాలనలో ఆయనను ధృవీకరిస్తూ ఒక ఫర్మానా (రాజ ఆదేశం) పంపాడని ముదిరాజ్ జోడిస్తారు.8 దానితో పాటు బహుమతులు, అసఫ్ జా అనే బిరుదు వచ్చాయి. ఆ బిరుదు “సోలమన్ మంత్రి అసఫ్‌తో సమాన గౌరవం” కలది.8 తెలుగు దేశంలో మొఘలులు చూడండి.

గ్రిబుల్ రెండవ సంపుటం (1924) ఆయన పాలన విస్తీర్ణాన్ని వర్ణిస్తుంది. మరాఠాల చేతిలోని పశ్చిమ తీరపు పట్టీ తప్ప, అది తపతి నుంచి తిరుచిరాపల్లి (అప్పుడు ట్రిచినాపలి) వరకు విస్తరించింది. ఆర్కాటులోని కర్ణాటక నవాబును ఆయనే నియమించాడు.13 తూర్పు తీరంలో, శ్రీకాకుళం (అప్పుడు చికాకోల్) నుంచి దక్షిణంగా ఉన్న దేశం రాజమహేంద్రవరంలో ఉంచిన నిజాం పాలకుని ద్వారా కప్పం కట్టింది.13

సగం కట్టిన హైదరాబాద్ గోడను అసఫ్ జా పూర్తి చేసి, ఆ నగరాన్ని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడని ముదిరాజ్ చెబుతారు.14 బిల్గ్రామీ గోడ మొదటి భాగాన్ని ముబారిజ్ ఖాన్‌కు, మిగిలిన భాగాన్ని దాని పిట్టగోడలతో సహా అసఫ్ జాకు ఆపాదిస్తారు.15 రాజధాని ఎక్కడ ఉందనే దానిపై ఆధారాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఆయన మొదట ఔరంగాబాద్‌కు వచ్చి, “తర్వాత హైదరాబాద్‌ను తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు” అని Imperial Gazetteer చెబుతుంది.16 ఆయన హైదరాబాద్‌లో తన ప్రభుత్వ కేంద్రాన్ని ఏర్పరచాడని క్యాంప్‌బెల్ చెబుతారు.11 కానీ 1750లలో కూడా ఆయన వారసులు ఔరంగాబాద్‌లో దర్బారు నిర్వహిస్తున్నట్లు గ్రిబుల్ చూపిస్తారు.17

పాలన

మాళ్వా నుంచి తనతో వచ్చిన ముస్లిం సామంతులకు అసఫ్ జా జాగీర్లు, అంటే సైనిక సేవ షరతుపై ఉంచుకునే భూములు ఇచ్చి, వారిని తన సేనాపతులుగా ఉపయోగించుకున్నాడని గ్రిబుల్ చెబుతారు. తనతో వచ్చిన హిందువులను ఆయన ప్రధానంగా ఆదాయ, ఆర్థిక పనులలో నియమించి, వారికి కూడా జాగీర్లతో జీతం ఇచ్చాడు.18 ఈ మంజూరులన్నిటినీ వంశపారంపర్యంగా భావించడం మొదలైంది.18 పూర్వపు రాజుల నుంచి మంజూరులు పొందిన చాలా మంది స్థానిక హిందూ రాజాలను కప్పం చెల్లించే షరతుపై వారి భూములలో ధృవీకరించారు. దేశం ఈ జాగీర్లు, పాలకుని సొంత భూములు (తర్వాత సర్ఫ్-ఎ-ఖాస్ అని పిలిచారు), ప్రభుత్వ (దీవానీ) భూముల మధ్య విభజించబడింది.19

చాలా ప్రభుత్వ భూములను శిస్తు గుత్తకు ఇచ్చారు, అంటే ఆదాయ గుత్తేదారులకు కౌలుకు ఇచ్చారు.19 గ్రిబుల్ మొదటి సంపుటం ఇలాంటి మూడు విధాల విభజననే ఇస్తుంది.20 1729లో నిజాం మరాఠాలకు సర్దేశ్‌ముఖి (ఆదాయంలో పదో వంతు), చౌత్ (వసూళ్లలో నాల్గవ వంతు) మంజూరు చేశాడని ముదిరాజ్ నమోదు చేస్తారు.21

చివరి సంవత్సరాలు, మరణం

అసఫ్ జా ఢిల్లీలో ఉండగా, ఆయన ప్రతినిధిగా వదిలిన ఆయన కొడుకు నాసిర్ జంగ్ తనను తాను స్వతంత్రుడిగా ప్రకటించుకున్నాడని ముదిరాజ్ చెబుతారు. 1741లో ఔరంగాబాద్ దగ్గర తండ్రీ కొడుకులు పోరాడారు.22 నాసిర్ జంగ్ గాయపడ్డాడు. ఆయనను కొంత కాలం నాందేడ్ దగ్గరి కంధార్ కోటలో ఉంచారు.22

అసఫ్ జా 1744లో హైదరాబాద్‌కు తిరిగి వచ్చాడని గ్రిబుల్ చెబుతారు.23 చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షా తర్వాత కొన్ని నెలలకు, 1748లో ఆయన చనిపోయాడు.23 ముదిరాజ్ తేదీని, ప్రదేశాన్ని 1748 జూన్ 19, బుర్హాన్‌పూర్ అని, వయసు డెబ్బై ఏడు అని ఇస్తారు. ఆయన దేహాన్ని ఔరంగాబాద్‌కు తీసుకెళ్లి, రోజాలోని షేక్ బుర్హానుద్దీన్ దర్గాలో సమాధి చేశారు.22 Imperial Gazetteer ఆయన సమాధిని ఔరంగజేబు సమాధి పక్కన, ఖుల్దాబాద్ (రౌజా)లోని సమాధులలో జాబితా చేస్తుంది.24

కుటుంబం

ముదిరాజ్ ఆయన భార్య పేరును గుల్బర్గాకు చెందిన ఒక సయ్యద్ సామంతుని కూతురు సయ్యద్-ఉన్-నిస్సా బేగం అని ఇస్తారు.22 ఆమె ద్వారా ఆయనకు ఘాజీ-ఉద్-దీన్ ఖాన్ ఫిరూజ్ జంగ్, నాసిర్ జంగ్ అనే ఇద్దరు కొడుకులు, పాద్‌షా బేగం, మొషీమా బేగం అనే ఇద్దరు కూతుళ్లు ఉన్నారు.22 ఇతర భార్యలకు మరో నలుగురు కొడుకులు పుట్టారు: సలాబత్ జంగ్, నిజాం అలీ ఖాన్, బసాలత్ జంగ్, మీర్ ముగల్ అలీ ఖాన్.22

గ్రిబుల్ ఆరుగురు కొడుకులను, ఒక కూతురిని లెక్కించి, ఆ కూతురి కొడుకు పేరును ముజఫర్ జంగ్ అని ఇస్తారు.25 1909 నాటి ఒప్పందాల సంకలనం ముజఫర్ జంగ్‌ను నాసిర్ జంగ్ సోదరి కొడుకు అంటుంది.26

ముదిరాజ్ ఆయనపై బ్రిగ్స్ తీర్పును ఉదహరిస్తారు. అలాంటి నైపుణ్యాన్ని మెచ్చుకున్న యుగంలో ఆయనను బ్రిగ్స్ నీతి నియమాలు పట్టించుకోనివాడు అన్నారు.2227 ఆయనను “గొప్ప సైనికుడే కాదు, గొప్ప దౌత్యవేత్త కూడా” అని కూడా ఆయన అన్నారు.2227 బ్రిగ్స్ దృష్టిలో ఆయన “ప్రేమగల తండ్రి”, “తన స్నేహితుల పట్ల ఆయన అనురాగం నిజాయితీతో కూడినది, స్థిరమైనది”.2227

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Henry George Briggs, The Nizam, Vol. I (1861), pp. 39–41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 49 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 50 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 88 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 122 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. William Irvine, Later Mughals, Vol. II (1922), p. 145 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 124 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (1896), p. 376 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. J. D. B. Gribble (ed. M. Pendlebury), A History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 52 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), pp. 94–95 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 208 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Gribble, History of the Deccan, Vol. I (1896), p. 377 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 54 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  23. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 213 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు)

క్రీ.శ. 1724–1948

హైదరాబాద్ నిజాముల రాజవంశం (1724–1948). 1724లో షకర్‌ఖేడా వద్ద ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి దక్కన్‌లో స్వతంత్రుడైన మొఘల్ ప్రతినిధి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా దీనిని స్థాపించాడు. అతని మరణం తర్వాత ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారు ప్రత్యర్థి వారసులకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఉత్తర సర్కారులు 1753లో ఫ్రెంచివారికి, 1766లో ఇంగ్లీషువారికి, రాయలసీమ దత్త మండలాలు 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లాయి. తెలంగాణ నిజాం రాజ్యపు తెలుగు గుండెగా మిగిలింది. 1798–1800 సబ్సిడియరీ ఒప్పందంతో బ్రిటిష్ వారికి కట్టుబడిన నిజాములు చందూలాల్, మొదటి సాలార్ జంగ్ వంటి మంత్రుల ద్వారా పాలించారు. వారు 1853లో బేరార్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించి, 1902లో కౌలుకు ఇచ్చారు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వచ్చింది, హైదరాబాద్ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. అతని ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్‌లో ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 15, 208, 213. [Public domain]
  2. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1896, pp. 374–378. [Public domain]
  3. J. D. B. Gribble (edited and finished by Mary Pendlebury), A History of the Deccan, Vol. II (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1924, pp. 2, 5–8, 14–15. [Public domain]
  4. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 49–56. [Public domain]
  5. Henry George Briggs, The Nizam: His History and Relations with the British Government, Vol. I (opens in a new tab), Bernard Quaritch, London, 1861, pp. 39–41. [Public domain]
  6. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 122, 124, 126. [Public domain]
  7. William Irvine (ed. Jadunath Sarkar), Later Mughals, Vol. II: 1719-1739 (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta; Luzac and Co., London, 1922, pp. 145, 148. [Public domain]
  8. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 1. [Public domain]
  9. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 88–90, 94–95. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: