తెలుగు చరిత్రTelugu History

నాల్గవ నరసింహుడు (తూర్పు గాంగ)

సొంత శాసనాల ద్వారా తెలిసిన చివరి తూర్పు గాంగ రాజు నాల్గవ నరసింహుడు. సుమారు 1378 నుంచి ఆయన కళింగను, ఒడిశాను ఏలాడు. 1384, 1395 నాటి ఆయన పూరీ తామ్రశాసనాలు ఈ వంశపు వంశవృక్షం అంతటినీ ఇస్తాయి. వాటిలోని ఒరియా భాగాలు ఒరియా భాషకు తెలిసిన తొలి నమూనాలని ఆర్. డి. బెనర్జీ అన్నారు. శ్రీకూర్మం, సింహాచలాల్లో ఆయన పాలనా కాలపు దానాలు ఉన్నాయి. 1386లో ఒక రెడ్డి రాజు కూడా సింహాచలంలో దానం చేశాడు. 1424–25 వరకు ఆయనను రాజుగా పేర్కొనే శ్రీకూర్మం శాసనాలను బెనర్జీ గుర్తించారు.

నాల్గవ నరసింహుడు సుమారు 1378 నుంచి కళింగను, ఒడిశాను ఏలిన తూర్పు గాంగుల రాజు.12 ఆర్. డి. బెనర్జీ ఆయనను ఈ వంశపు “తెలిసిన చివరి రాజు” అన్నారు.1 ఆయన దీర్ఘ పాలనలో ఒడిశాపై మళ్లీ మళ్లీ దాడులు జరిగాయి.34 తెలుగు దక్షిణం నుంచి రెడ్డి రాజులు సింహాచలం వరకు వచ్చారు.34

కుటుంబం

బెనర్జీ తన హిస్టరీ ఆఫ్ ఒరిస్సా (1930)లో నాల్గవ నరసింహుని మూడవ భానుదేవుడు, చాళుక్య వంశపు రాణి హీరాదేవిల కొడుకుగా చెప్పారు.1 రాబర్ట్ సూయెల్ పట్టిక (1932) ఆయన రాణి పేరు పార్వతి అని చెబుతుంది.2 శక 1323, అంటే సుమారు 1401లో సింహాచలంలో ప్రతాపవీర-నరసింహదేవుని రాణి పార్వతీదేవి బంగారం దానం చేసింది (శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి).5

పూరీ తామ్రశాసనాలు

నాల్గవ నరసింహుని రెండు దానపత్రాలు పూరీ పట్టణంలో దొరికాయి.1 ఆ రెండూ కలిసి చంద్రుని నుంచి నాల్గవ నరసింహుని వరకు తూర్పు గాంగుల వంశవృక్షం అంతటినీ ఇస్తాయి.1 రెండూ వారణాసి-కటకం, అంటే కటక్ నుంచి జారీ అయ్యాయి:16

  • మొదటిది శక 1305, ఆయన 8వ అంకం (లెక్కించిన పాలనా సంవత్సరం) నాటిది, కినరి గ్రామాన్ని దానం చేస్తుంది, దాని తేదీ 1384 మార్చి 61
  • రెండవది శక 1316, ఆయన 22వ అంకం నాటిది, భూమిని దానం చేస్తుంది, దాని తేదీలు 1395 నవంబర్ 23 నుంచి 1397 ఫిబ్రవరి 24 వరకు ఉన్నాయి16

ఈ దానపత్రాలు సర్వ సైన్యాధిపతి, లెక్కలు రాసేవారు వంటి చాలామంది అధికారుల పేర్లు చెబుతాయి.67 దానం పొందినవారి గురించి, భూమి గురించి ఉన్న భాగాలు స్థానిక భాషలో ఉన్నాయని బెనర్జీ గుర్తించారు.7 వాటిని ఆయన “ఒరియా భాషకు తెలిసిన తొలి నమూనాలు” అన్నారు.7 కళింగ లిపి, ఒడియా పాఠం చూడండి.

తెలుగు ఉత్తర ప్రాంతంలో దానాలు

తెలుగు ఉత్తర ప్రాంతంలోని రెండు గొప్ప ఆలయాల్లో ఆయన పాలనా కాలపు దానాలను వి. రంగాచార్య జాబితాలు చూపిస్తాయి:85

  • శ్రీకూర్మంలో శక 1301, వీర నరసింహదేవుని మూడవ సంవత్సరంలో ఒక దీపం8
  • శ్రీకూర్మంలో శక 1302, ఆయన నాల్గవ సంవత్సరంలో దీపం పట్టుకున్న విగ్రహం8
  • సింహాచలంలో శక 1301, అంటే సుమారు 1379లో ప్రతాపవీర-నరసింహదేవుడు స్వయంగా చేసిన భూదానం5
  • సింహాచలంలో శక 1302లో వీర నరసింహదేవుడు చేసిన బంగారు దానం9

కొండవీటి రెడ్డి రాజులు “సింహాచలం వరకు చొచ్చుకువచ్చారు” అని, అక్కడ వారిలో ఒకరి శాసనం 1385–86 నాటిదని 1907 విశాఖపట్నం గెజిటీర్ పేర్కొంది.4 శక 1308, అంటే సుమారు 1386లో రెడ్డి రాజు కాటమరెడ్డి-వేమిరెడ్డి అక్కడ చేసిన దానాన్ని రంగాచార్య జాబితా చేశారు.10 కొండవీటి రెడ్డి రాజులు చూడండి.

దాడులు, వంశం ముగింపు

ఆయన పాలనలో జరిగిన దాడుల జాబితాను బెనర్జీ ఇచ్చారు.3 1393–1399 మధ్య జౌన్‌పూర్‌కు చెందిన మాలిక్-ఉష్-షర్క్ రాజు చేత కప్పం కట్టించాడని అంటారు.3 బహమనీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా 1412లో ఒడిశాపై దండెత్తి ఏనుగులను తీసుకెళ్లాడు.3 1422లో మాల్వాకు చెందిన హోషంగ్ ఒక రాజును పట్టుకుని, ఏనుగులు తీసుకుని విడిచిపెట్టాడని అంటారు. కానీ ఇది ఒడిశాలోనే జరిగిందో లేదో బెనర్జీకి నమ్మకం లేదు.3

శక 1346, అంటే సుమారు 1424–25లో కూడా శ్రీకూర్మం శాసనాలు నాల్గవ నరసింహుని రాజుగానే పేర్కొంటాయి.3 అంతకంటే తర్వాతి గాంగ శాసనం ఏదీ దొరకలేదు.3 జగన్నాథాలయ చరిత్ర చివరి గాంగ రాజును నాల్గవ భానుదేవుడు అంటుంది.3 ఆయన చనిపోయాక ఆయన మంత్రి కపిలేంద్రుడు 1434–35లో సింహాసనం ఆక్రమించాడు.311 కపిలేంద్రుడు చూడండి.

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • ఆయన ఎప్పుడు రాజయ్యాడు? ఆయన పాలనలో మూడవ అంకం శక 1301, అంటే సుమారు 1379లో పడింది కాబట్టి బెనర్జీ 1378 అన్నారు.1 ఆయన 1376లో రాజయ్యాడని రంగాచార్య భావించారు.5
  • ఆయన ఎంతకాలం పాలించాడు? సూయెల్ పట్టిక ఆయన కనీసం 1397 వరకు పాలించాడని చూపిస్తుంది.2 1424–25 వరకు ఆయన పేరు చెప్పే శ్రీకూర్మం శాసనాలను బెనర్జీ గుర్తించి, ఆయన పాలన దాదాపు అర్ధ శతాబ్దం సాగిందని భావించారు.3

Footnotes

  1. R. D. Banerji, History of Orissa from the Earliest Times to the British Period, Vol. I (1930), p. 283 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 358, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  3. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 287 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  4. W. Francis, Madras District Gazetteers: Vizagapatam, Vol. I (1907), p. 28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Rangacharya, Topographical List, Vol. III (1919), p. 1676, Vizagapatam Nos. 85–86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 284 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 285 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 690, Ganjam Nos. 204 and 207 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. Rangacharya, Topographical List, Vol. III (1919), p. 1677, Vizagapatam No. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Rangacharya, Topographical List, Vol. III (1919), p. 1678, Vizagapatam No. 105 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 288 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

తూర్పు గాంగులు (కళింగ గాంగులు)

సుమారు క్రీ.శ. 498–1434

తూర్పు గాంగులు సుమారు 6వ శతాబ్దం నుంచి 1434 వరకు కళింగను పాలించారు. మొదట కళింగనగరం నుంచి, తర్వాత ఒడిశా నుంచి పాలన సాగించారు. కళింగనగరం ఇప్పటి శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని ముఖలింగం. వారి తొలి దానపత్రాల తేదీలు గాంగ శకం ప్రకారం ఉన్నాయి. ఆ శకం ప్రారంభ సంవత్సరంపై ఇంకా వివాదం ఉంది. తెలుగు దేశపు ఉత్తర భాగం, అంటే పాత గంజాం, విశాఖపట్నం జిల్లాలు, ఆ రాజ్యానికి కేంద్రం. వారి రాగి రేకుల శాసనాలు శ్రీకాకుళం, అచ్యుతాపురం, జిర్జింగి, నడగాం, అలమండల నుంచి వచ్చాయి. తెలుగు, సంస్కృతాల్లో వారి వందలాది శాసనాలు ముఖలింగం, శ్రీకూర్మం, సింహాచలంలలో మిగిలి ఉన్నాయి. మొదటి కులోత్తుంగుని మనవడు అనంతవర్మ చోడగంగుడు 1078 నుంచి సుమారు డెబ్బై సంవత్సరాలు పాలించాడు. తర్వాతి రాజులు గోదావరి పొడవునా కాకతీయులతో పోరాడారు. వారి మంత్రి కపిలేశ్వరుడు 1434లో గజపతి వంశాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. R. D. Banerji, History of Orissa from the Earliest Times to the British Period, Vol. I (opens in a new tab), R. Chatterjee, Calcutta, 1930, pp. 283–288. [Public domain]
  2. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 690. [Public domain]
  3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. III (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 1676–1678. [Public domain]
  4. W. Francis, Madras District Gazetteers: Vizagapatam, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 28. [Public domain]
  5. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 358. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: