తెలుగు చరిత్రTelugu History

నిజ్జియరాజు (ముదిగొండ చాళుక్య)

నిజ్జియరాజు ముదిగొండ చాళుక్యుల నాయకుడు. మూడవ కుసుమాయుధుని కొడుకు, నాల్గవ కుసుమాయుధుని తండ్రి. నాల్గవ కుసుమాయుధుని మొగలిచెరువుల దానశాసనం ఆయన పేరు చెబుతుంది. ఆయన రాణి ఆచిదేవి. భ. లక్ష్మీనారాయణ ఆయనను తర్వాతి కుక్కునూరు ఫలకాల్లోని నిజ్జయరాజుగా తీసుకుని, రెండు వంశవృక్షాలను కలిపారు. పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి మాత్రం దాదాపు 934లో కొరవికి రాజైన కొరవి శాసనంలోని నిరవద్యుడే ఈయన అని సూచించారు. ఆయన కాలం విషయంలో దాదాపు ఎనభై ఏళ్ల తేడా ఉంది.

నిజ్జియరాజు ముదిగొండ చాళుక్యుల నాయకుడు.1 ఆయన కొడుకు నాల్గవ కుసుమాయుధుని మొగలిచెరువుల దానశాసనం ద్వారా ఆయన గురించి తెలుస్తుంది.1 ఆ శాసనం ఆయన పేరు ఇస్తుంది కానీ ఆయన చేసిన పనుల గురించి ఏమీ చెప్పదు.12 ఈ వంశపు శాసనాలను కలిపి చూడటానికి పండితులు ఆయనను వాడుకున్నారు.23 అయితే రెండు వేర్వేరు విధాలుగా కలిపారు.23 అందుకే ఆయన ముఖ్యుడు.23

కుటుంబం

సి. బెండాల్ ఇచ్చిన వంశక్రమంలో నిజ్జియరాజు మూడవ కుసుమాయుధుని ముగ్గురు కొడుకుల్లో పెద్దవాడు.1 అతని తమ్ముళ్లు మల్బదురాజు, లోభచలకుడు.1 నిజ్జియరాజు, అతని రాణి ఆచిదేవి నాల్గవ కుసుమాయుధుని తల్లిదండ్రులు.14 తరానికి ఇరవై ఐదేళ్ల చొప్పున లెక్కించి ఎన్. వెంకటరమణయ్య ఆయనను దాదాపు 1015–1040లో ఉంచారు.5

కుక్కునూరు ఫలకాల్లోని నిజ్జయరాజు

కుసుమాదిత్యుని తర్వాతి కుక్కునూరు ఫలకాలు కొరవిపుర ప్రభువు కరియ గొనగ, అతని సోదరుడు నిజ్జయరాజులతో వంశవృక్షాన్ని మొదలుపెడతాయి.6 నిజ్జయరాజు కొడుకు ఒక కుసుమాయుధుడు.6 ఆ ఫలకాలను ప్రచురించిన భ. లక్ష్మీనారాయణ, నాల్గవ కుసుమాయుధుని వరకు వెంకటరమణయ్య ఇచ్చిన ఎనిమిది తరాల జాబితాను యథాతథంగా తీసుకున్నారు. తర్వాత కుక్కునూరు ఫలకాల్లోని బేత నుంచి మొదలుపెట్టి ఆ జాబితాను కొనసాగించారు.78 ఈ విధంగా ఆయన వాటిలోని నిజ్జయరాజునూ కుసుమాయుధునీ నిజ్జియరాజు, నాల్గవ కుసుమాయుధుడిగా తీసుకున్నారు.78

ఈ లంకె పేర్ల పోలికపై మాత్రమే ఆధారపడిందని పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఎత్తిచూపారు.2 ఈ కుటుంబపు చాళుక్య మూలం, కొరవితో దాని సంబంధం కూడా దీనికి బలం ఇస్తాయని, కానీ రెండు వంశాలను కలిపితే వేరే చిక్కులు వస్తాయని ఆయన అన్నారు.2 కుక్కునూరు ఫలకాలు చూడండి.

కొరవి శాసనంలోని నిరవద్యుడు

పరబ్రహ్మశాస్త్రి మరో సూచన చేశారు.93 గొనగ తమ్ముడైన నిరవద్యుడు అనే నాయకుడు రెండవ చాళుక్య భీముని సాయంతో కొరవికి రాజయ్యాడని కొరవి శాసనం చెబుతుంది.93 ఈ నిరవద్యుడే రెండు తామ్ర శాసనాల్లోని నిజ్జయితుడు కావచ్చని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.3 నిరవద్యుడు రాజైంది దాదాపు 934లో అని ఆయన అన్నారు.3 ఆయన వివరణ ప్రకారం నిరవద్యుని తర్వాత కుసుమాయుధుడు, బేతరాజు, మరో కుసుమాయుధుడు వరుసగా పాలించారు.3

కొరవి శాసనంపై 1969లో రాసినవారు నిరవద్యుని వేరేగా చూశారు. ఎన్. ముకుందరావు అతన్ని మొదటి కుసుమాయుధుని చిన్న కొడుకుగా, బిజయితుని తమ్ముడిగా చెప్పారు.10 మొగలిచెరువుల శాసనం వంశ జాబితాలో నిరవద్యుని పేరే లేదని ఎస్. దాశరథి గమనించారు.1112 నిరవద్యునికీ అతని అన్న కొడుకుకూ మధ్య తగాదా దీనికి కారణమని ఆయన వివరించారు.12

తర్వాతి కాలం

దాశరథి నిజ్జియరాజుకు వేరే కాలాన్ని కూడా సూచించారు. ఆయన తమ్ముడి పేరు మల్బదురాజు అనేది మల్లపరాజు అనే పేరును తప్పుగా చదవడం వల్ల వచ్చిందని ఆయన అన్నారు.12 తూర్పు చాళుక్య రాజు దానార్ణవుడు 970లో పొత్తపినాడును ఇచ్చిన మల్లన అనే రాకుమారుడే ఈ మల్లపరాజు అని గుర్తించారు.12 దాని ఆధారంగా నిజ్జియరాజునూ మల్లపరాజునూ ఒకే కాలంలో, దాదాపు 971–995లో ఉంచారు.13

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • ఆయన ఎవరు. లక్ష్మీనారాయణ ఆయనను కుక్కునూరు ఫలకాల్లోని నిజ్జయరాజుగా తీసుకున్నారు.78 ఆయన బహుశా కొరవి శాసనంలోని నిరవద్యుడని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.3 ముకుందరావు, దాశరథి నిరవద్యుని వేరే, అంతకు ముందరి నాయకుడిగా ఉంచారు.1210
  • కాలం. వెంకటరమణయ్య ఆయనను దాదాపు 1015–1040లో ఉంచారు.5 దాశరథి దాదాపు 971–995 అన్నారు.13 ఆయన నిరవద్యుడే అయితే పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఇచ్చిన దాదాపు 934 అనే తేదీ వర్తిస్తుంది.3

Footnotes

  1. C. Bendall, “Grant of Kusumayudha IV”, Indian Antiquary XXXII (1903), p. 281 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 53. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 56. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  4. Bendall, “Grant of Kusumayudha IV” (1903), p. 284, translation and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 36, note 55 continued (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  6. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 353, reprinting Bh. Lakshminarayana, “Kukkunuru Plates of Kusumadya”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 39–49. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  7. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 354, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  8. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 355, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  9. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 55. ↩ ↩2

  10. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 67, N. Mukunda Rao in the Koravi symposium (1969). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  11. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 62, S. Dasarathi in “The Koravi Epigraphs (A Symposium)”, Epigraphia Andhrica I (1969). Cite-only; paraphrased. ↩

  12. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 63, S. Dasarathi in the Koravi symposium (1969). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 64, S. Dasarathi’s table of the family (1969). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

రాజవంశాలు

ముదిగొండ చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 890–1218

ఖమ్మం దగ్గరి ముదిగొండ (ముదుగొండు) పేరు మీద ఈ చాళుక్య నాయకుల కుటుంబానికి పేరు వచ్చింది. 9వ శతాబ్దం చివరి నుంచి సుమారు 1200 వరకు వేంగి, వేములవాడల మధ్య ఉన్న మంచికొండ జిల్లాను, కొరవి (కురవి) ప్రాంతాన్ని పాలించారు. మొదట వేంగి తూర్పు చాళుక్యుల కింద, తర్వాత కళ్యాణి చాళుక్యుల కింద పనిచేశారు. చివరికి తమ ప్రాంతాలను కాకతీయులకు కోల్పోయారు. నాల్గవ కుసుమాయుధుని మొగలిచెరువుల శాసనం, కుసుమాదిత్యుని కుక్కునూరు శాసనం అనే రెండు రాగి రేకుల దానశాసనాలు వారి గురించి తెలియజేస్తాయి. కొరవిలోని ఒక శిలాశాసనం, ఇతర వంశాల శాసనాల్లోని చిన్న ప్రస్తావనలు కూడా వారి చరిత్రకు ఆధారాలు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. R. C. Temple (ed.), The Indian Antiquary, Vol. XXXII (1903) (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1903, pp. 281, 284. C. Bendall, Grant of Kusumayudha IV. [Public domain]
  2. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (opens in a new tab), The Archaeological Department, Government of Hyderabad (printed at the G. S. Press, Madras), 1953, pp. 36. Note 55. Paraphrased. [Public domain in India]
  3. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 62–64, 67, 353–355. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 53, 55–56. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: