ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలుడు

విజయపురి (నాగార్జునకొండ) ఇక్ష్వాకుల మొదటి తెలిసిన రాజు. ఆయన వారసుల శాసనాలు ఆయనను అశ్వమేధం, ఇతర వైదిక క్రతువులు చేసినవానిగా గుర్తుంచుకుంటాయి. ఆయన కుటుంబ స్త్రీలు కృష్ణా లోయలోని బౌద్ధ కట్టడాలను స్థాపించారు. ఆయన పాలన దాదాపు 255కి ముందు ముగిసింది. డి. సి. సర్కార్ దానిని దాదాపు 223–240 నాటిదిగా చెప్పారు.

కుటుంబం ద్వారా మాత్రమే తెలిసినవాడు

వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలుడు (ప్రాకృతంలో వాసిఠిపుత సిరి-చాంతమూల) పేరు మిగిలి ఉన్న దిగువ కృష్ణా లోయ ఇక్ష్వాకులలో అతి తొలి రాజు.1 ఆయన రాజు వీరపురుషదత్తుని తండ్రి, రాజు ఎహువుల చాంతమూలుని తాత.1 నాగార్జునకొండలో దొరికిన వారి పాలనలోని శాసనాల నుంచి ఆయన తెలుసు.1 1939లో డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) రాసినప్పుడు, చాంతమూలుని సొంత పాలనలో తేదీ వేసిన శాసనం ఏదీ దొరకలేదు.2

ఆయన పేరును చాంతమూల, చాతమూల అని రెండు రకాలుగా రాస్తారు.1 శాసనాలను సంపాదకత్వం చేసిన జె. ఫిలిప్ఫ్ ఫోగెల్ (J. Ph. Vogel) కొన్ని చోట్ల అనుస్వారం (అనునాసిక చిహ్నం) కేవలం వదిలేయబడిందని భావించారు.1 స్టెన్ కోనో (Sten Konow) ఆ పేరును సంస్కృత శాంతమూల యొక్క ప్రాకృత రూపంగా భావించారు.2 అది తెలియని ఒక ద్రావిడ పదం నుంచి వచ్చిందని ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett) సర్కార్‌కు సూచించారు.2

“వాసిష్ఠ తల్లి కొడుకు” అనే ఆయన మాతృనామం (తల్లి నుంచి తీసుకున్న పేరు) వాసిఠిపుత, అంతకుముందు శాతవాహన రాజుల ఆచారాన్ని అనుసరిస్తుంది.3 ఆయన మనవడికి ఆయన పేరు పెట్టారు.3 బిడ్డకు తాత పేరు పెట్టే ఆచారానికి ఫోగెల్ దీనిని ఉదాహరణగా భావించారు.3

ఆయన మునిమనవడి పాలనలోని ఒక స్మారక స్తంభంపై ఆయనకు, ఆయన కొడుకుకు, ఆయన మనవడికి అందరికీ స్వామి అనే బిరుదు ఉంది.4 తవ్వకందారులు ఈ బిరుదును పశ్చిమ భారతదేశపు క్షత్రపులతో ముడిపెట్టారు.5

యాగకర్త, దాత

ఆయన వారసుల శాసనాలు చాంతమూలునిపై ఒక ప్రామాణిక ప్రశస్తి (ప్రశంస)ను మళ్లీ మళ్లీ చెబుతాయి. అది ఆయనను అగ్నిహోత్రం, అగ్నిష్టోమం, వాజపేయం, అశ్వమేధం (గుర్రపు యాగం) అనే వైదిక యాగాలు చేసినవాడు అంటుంది.67 “కోట్ల బంగారం, లక్షల గోవులు, లక్షల నాగళ్ల (భూమి) దాత” అని కూడా అది ఆయనను పిలుస్తుంది.67 ఆయన బ్రాహ్మణ మత అనుచరుడని ఫోగెల్ నిర్ణయించారు.73

ప్రశస్తిలోని మరో పదబంధం ఆయనను విరూపాక్షుల ప్రభువు మహాసేనుని అనుగ్రహం పొందినవాడిగా వర్ణిస్తుంది.73 ఆయన యుద్ధ దేవుడు స్కందుని పూజించాడని దీని అర్థంగా ఫోగెల్ చదివారు.73 ఆ భాగం “పూర్తిగా సాంప్రదాయికం” అని, శాసనాలలోని చారిత్రక సమాచారం “చాలా తక్కువ” అని కూడా ఫోగెల్ భావించారు.73

ఆయన మనవడి 16వ సంవత్సరపు ఒక సంస్కృత శాసనం జాబితాకు బహుసువర్ణక యాగాన్ని జోడిస్తుంది.8 ఆయన తన సొంత పరాక్రమంతో యుద్ధాలలో విజయ కీర్తిని పొందాడని కూడా అది చెబుతుంది.8

సర్కార్ యాగాలకు రాజకీయ అర్థం ఇచ్చారు. వాజపేయం, అశ్వమేధం సర్వోన్నత రాజు మాత్రమే చేయగల క్రతువులు.91011 కాబట్టి, చాంతమూలుడు శాతవాహన చక్రవర్తికి సామంతుడై ఉండలేడని సర్కార్ వాదించారు.91011 ఆయన అశ్వమేధం శాతవాహన అధిపత్యం నుంచి విజయవంతంగా విడిపోవడాన్ని సూచించవచ్చు.91011 సర్కార్ ఆ విడిపోవడాన్ని కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతంలో దాదాపు 3వ శతాబ్దపు మూడవ దశాబ్దంలో ఉంచారు.91011

1955–56 సీజన్‌లో దొరికిన సీసపు నాణేలపై అరిగిపోయిన అక్షరాలు ఉన్నాయి. వాటిని తాత్కాలికంగా సిరి చాత(మూల), సిరి వీరపు(రుషదత) అని చదివారు.1213 తర్వాతి సీజన్లలో చాంతమూలుడు, వీరపురుషదత్తుల పేర్లు గల మరిన్ని సీసపు నాణేలు దొరికాయి.1213

కుటుంబం

శాసనాలు చాంతమూలుని ఇద్దరు సోదరీమణుల పేర్లు చెబుతాయి. చాంతిసిరి మహాసేనాపతి (గొప్ప సేనాని), మహాతలవర బిరుదులు గల పూకియ కుటుంబానికి చెందిన కందసిరిని పెళ్లి చేసుకుంది. ఆమె నాగార్జునకొండ మహాస్తూపం, దాని కట్టడాలకు ప్రధాన స్థాపకురాలు. చాంతిసిరి చూడండి. ఆయన మరో సోదరి హమ్మసిరి ఇద్దరు కూతుళ్లు ఆయన కొడుకుకు రాణులయ్యారు.7

ఆయన కూతురు అడవి-చాంతిసిరి మహాసేనాపతి, మహాదండనాయకుడు అయిన ధనక కుటుంబానికి చెందిన ఖందవిసాఖంనకుని పెళ్లి చేసుకుంది.14 ఆమె మహాస్తూపానికి ఒక స్తంభాన్ని ఇచ్చింది.14 వీరపురుషదత్తుని సొంత తల్లి పేరు శాసనాలలో లేదు.1516 సర్కార్ వంశావళి ఆమెను ఆమె కొడుకు మాతృనామం మాఢరిపుత నుంచి కేవలం మాఢరి (మాఠరి) అంటుంది.1516

బౌద్ధ పరిసరాలలో బ్రాహ్మణ మత రాజు

రాజుకు, ఆయన ఇంటి స్త్రీలకు మధ్య వైరుధ్యం ఈ శాసనాలలో అత్యధికంగా చర్చించబడిన లక్షణం. 1927–28 నాటి పురావస్తు సర్వే నివేదికలో హీరానంద శాస్త్రి (Hirananda Sastri) శాసనాల సంక్షిప్తం ఉదహరించబడింది.17 చాంతిసిరి “బౌద్ధమతపు ఉత్సాహవంతురాలైన భక్తురాలు”గా కనిపిస్తుందని, ఆమె సోదరుడిని బ్రాహ్మణ మత అనుచరుడు, వైదిక యాగకర్త అంటారని అది గుర్తించింది.17 శాస్త్రి దీనిని మత సహనానికి సంకేతంగా భావించారు.17

సర్కార్ ఆధారాలను వేరుగా చదివారు.18 చాంతమూలుని కాలంలో బౌద్ధమతం బాధలు పడిందని ఆయన వాదించారు.18 ఆయన అభిప్రాయంలో వీరపురుషదత్తుడు సింహాసనం ఎక్కినప్పుడే బౌద్ధ నిర్మాణాల కొత్త కాలం మొదలైంది.18

స్మారక స్తంభం

నాగార్జునకొండ తవ్వకాలలో 9వ స్తూపం దగ్గర చెక్కిన స్తంభం ఒకటి బయటపడింది. ఫోగెల్ దానిని రాజు స్మారకంగా భావించారు. ఆ స్తూపం (అవశేషాల గుట్ట) లోయ నైరుతి వైపున కోట కట్టిన కొండ దగ్గర ఒంటరిగా ఉంది.19

చనిపోయినట్లు వర్ణించిన రాజు వాసిఠిపుత సిరి-చాంతమూలుని సోదరీమణులు, తల్లులు, భార్యలు ఆ స్తంభాన్ని నిలిపారని శాసనం నమోదు చేస్తుంది.1920 మొత్తం దాదాపు ముప్పై మంది వారి పేర్లు చివరి ఏడు పంక్తులను నింపుతాయి.1920

రాజును దహనం చేసిన చోట ఆ స్తంభం ఉండవచ్చని ఫోగెల్ సూచించారు.19 దాని ఐదు చెక్కిన ఫలకాలలో మూడింటిలో లావైన రాజ రూపం, నాల్గవదానిలో రాజ ఏనుగుపై సవారీ చేసే వ్యక్తి కనిపిస్తారు.19 ఈ రూపం చాంతమూలుడే కావచ్చని ఫోగెల్ సూచించారు.19

హీరానంద శాస్త్రి ఆ ఫలకాలను వేరుగా చదివారు.2122 ఆయన అభిప్రాయంలో గొడుగు కింద ఉన్న రాజ రూపం పాలిస్తున్న రాజు వీరపురుషదత్తుడు, తన రాణులతో స్తంభాన్ని నిలుపుతున్నట్లు చూపించబడ్డాడు.2122 ఆయన దీనిని ఊహగా చెప్పారు.2122

ఫోగెల్ ఆ శాసనాన్ని వీరపురుషదత్తుని 20వ సంవత్సరానికి చెందినదిగా చెప్పారు.2023 1960లో తీసిన కొత్త ముద్రల నుంచి Epigraphia Indica XXXVలో డి. సి. సర్కార్ దానిని మళ్లీ సంపాదకత్వం చేశారు.2425 తేదీపై ఫోగెల్ పఠనం తప్పు అని ఆయన కనుగొన్నారు.2425 ఫోగెల్ “ఇరవయ్యవ” అని చదివిన చోట, బృహస్పతి అరవై సంవత్సరాల చక్రంలోని విజయ అనే సంవత్సరం పేరును సర్కార్ చదివారు.2425

సర్కార్ ఈ సంవత్సరాన్ని 273–74తో సమానం చేశారు.2425 భారతీయ శాసనాలలో చక్రీయ సంవత్సరపు అతి తొలి తెలిసిన వాడకం ఈ శాసనమే అని ఆయన భావించారు.2425 చాంతమూలుని మరణం తర్వాత చాలా సంవత్సరాలకు ఆ స్తంభాన్ని నిలిపారని ఆయన భావించారు.26

రెండు విరామ చిహ్నాల నుంచి, స్త్రీల జాబితా మూడు బృందాలుగా ఉందని సర్కార్ సూచించారు.26 అవి పదమూడు మంది సోదరీమణులు, పదకొండు మంది తల్లులు (ఆయన తల్లి, సవతి తల్లులు), ఐదుగురు రాణులు.26 ఫోగెల్ సుభటారికలు అని పిలిచిన మరో ఇద్దరు స్త్రీలను ఆయన అభ్యంతరికలుగా చదివారు.26 వారు సన్నిహిత సహచరులు గానీ అంతఃపుర రక్షకులు గానీ.26

కాలం

దాదాపు అన్ని ఇక్ష్వాకు శాసనాల లాగే, చాంతమూలుని పేరు చెప్పే శాసనాలు పాలనా సంవత్సరాలలో మాత్రమే తేదీ వేయబడ్డాయి.723 కాబట్టి ఆయన పాలనను స్థూలంగా మాత్రమే ఉంచగలం.723 సర్కార్ 1939 నాటి వంశావళి పట్టిక దానిని దాదాపు 223–240 నాటిదిగా చెబుతుంది.15 1959లో ఆ పట్టికను ఉదహరిస్తూ సర్కార్ వీరపురుషదత్తుడిని దాదాపు 3వ శతాబ్దం మధ్యలో ఉంచారు.27

స్మారక స్తంభాన్ని 273–74 నాటిదిగా చెప్పిన తర్వాత, సర్కార్ వీరపురుషదత్తుని పాలనను దాదాపు 255–75 అని ఇచ్చారు.28 ఆభీరులు, పల్లవులు కలిసి ఇక్ష్వాకు పాలనను ముగించి ఉంటే, ఆయన దానిని దాదాపు 265–335 లోపల ఉంచారు.28 ఏ విధంగానైనా, చాంతమూలుని పాలన అంతకుముందే ముగిసింది.28 ఇతర తొలి సంపాదకులు ఆ వంశాన్ని 2వ, 4వ శతాబ్దాల మధ్య మరింత స్థూలంగా తేదీ వేశారు. విజయపురి ఇక్ష్వాకులు చూడండి.

Footnotes

  1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XX (1933), p. 3 and note 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 17 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Sircar and Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda” (1963), p. 22, text of the inscription of Rudapurisadata (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Indian Archaeology 1955–56: A Review (1956), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 17, translation of the pillar inscription of Chamtisiri (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  8. D. C. Sircar and K. G. Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXIV (1961–62, publ. 1963), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), pp. 17–18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1955–56: A Review (1956), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1956–57: A Review (1957), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 16, genealogical table (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. A. H. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1927–28 (1931), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. J. Ph. Vogel, Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  20. Vogel, Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1931–32), p. 64, translation of inscription L (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Hirananda Sastri, “Nagarjunikonda Inscriptions”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1929–30 (1935), p. 165 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  22. Hirananda Sastri, “Nagarjunikonda Inscriptions”, ASI Annual Report 1929–30 (1935), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Vogel, Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1931–32), p. 65 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  24. D. C. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXV (1963–64), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  25. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  26. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  27. D. C. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 83 and note 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 6, with the correction in “Additions and Corrections” (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

రాజవంశాలు

విజయపురి ఇక్ష్వాకులు

సుమారు క్రీ.శ. 225–350

క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో, 4వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దిగువ కృష్ణా లోయను పాలించిన రాజవంశం. వారి రాజధాని నాగార్జునకొండ లోయలోని విజయపురి. ప్రాకృత, సంస్కృత శాసనాల నుండి నలుగురు రాజులు తెలుసు. రాజులు వైదిక యజ్ఞాలు చేసి, శివునికి, కార్తికేయునికి ఆలయాలు కట్టించారు. రాజకుటుంబపు స్త్రీలు రాజధానిలోని బౌద్ధ విహారాలకు దానాలు ఇచ్చారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–30) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 3–6, 17. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda. [Public domain]
  2. Hirananda Sastri, K. N. Dikshit and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXI (1931–32) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 63–65. J. Ph. Vogel, Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda; paraphrased. [Public domain in India]
  3. D. C. Sircar (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXXIV (1961–62) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1963, pp. 18, 22. D. C. Sircar and K. G. Krishnan, Two Inscriptions from Nagarjunikonda; paraphrased. [Public domain in India]
  4. D. C. Sircar and G. S. Gai (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXV (1963–64) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1964, pp. 1–3, 6. D. C. Sircar, More Inscriptions from Nagarjunikonda, No. 1 A; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (opens in a new tab), University of Calcutta, 1939, pp. 4, 16–18, 20, 38. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1927-28 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1931, pp. 118. [Public domain]
  7. Daya Ram Sahni (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1929-30 (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1935, pp. 165–166. Hirananda Sastri, Nagarjunikonda Inscriptions. [Public domain]
  8. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 83. [Public domain in India]
  9. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1955–56: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1956, pp. 24, 26. Paraphrased. [Public domain in India]
  10. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1956–57: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1957, pp. 38. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: