మొదటి విష్ణువర్ధనుని తిమ్మాపురం తామ్ర శాసనం

దొరికినప్పుడు, ఈ మూడు రేకులు వేంగి తూర్పు చాళుక్యుల స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడి తెలిసిన మూడు దానపత్రాలలో ఒకటి మాత్రమే.¹² ఆ మూడింటిలో ఆయన నివాసాన్ని పేర్కొనేది ఇదొక్కటే.¹² ఆధునిక పిఠాపురం అయిన పిష్టపురం నుంచి వాటిని జారీ చేశారు.¹²

కనుగొనడం

1907 అక్టోబరులో సుకూరు రామస్వామి అనే వ్యక్తి తన ఖాళీ ఇంటి స్థలంలో గుంత తవ్వుతుండగా భూమిలో రేకులను కనుగొన్నాడు.¹³ ఆ స్థలం విశాఖపట్నం (అప్పుడు వైజాగపటం) జిల్లా సర్వసిద్ధి తాలూకాలోని తిమ్మాపురం గ్రామంలో ఉంది.¹³ కలెక్టర్ రేకులను వి. వెంకయ్యకు (V. Venkayya) పంపారు.¹³ వెంకయ్య సిరా ముద్రల నుంచి ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) IXలో వాటిని సంపాదకత్వం వహించారు.¹³ 1907–08 నాటి రాగి రేకు నం. 2గా వాటిని నమోదు చేశారు.⁴

వర్ణన, లిపి, భాష

రేకులు 2⅛ అంగుళాలు × 7⅞ అంగుళాలు ఉన్నాయని వెంకయ్య వర్ణించారు.¹ కొనలు దాదాపు గుండ్రని ముద్రలో బిగించి ఉన్న అండాకార ఉంగరానికి వాటిని గుచ్చారు.¹ ముద్రపై దానపత్రపు వర్ణమాలలోనే విషమసిద్ధి అనే అక్షరాలు ఉన్నాయి.¹ మూడవ రేకు ఖాళీగా ఉంది. దానపత్రం రెండవ రేకు రెండవ వైపు రెండవ పంక్తిలో ముగుస్తుంది.¹

వర్ణమాల, అక్షరక్రమం గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సింది ఏమీ లేదని హుల్ష్ భావించారు.¹ భాష సంస్కృత వచనం.¹ 1 నుంచి 11 పంక్తులలోని ప్రారంభ ప్రశస్తి చాలావరకు సరిగా ఉంది. బహుశా రాజ కార్యాలయంలో ఉంచిన ఒక నమూనా నుంచి దాన్ని నకలు చేసినందువల్ల కావచ్చు.¹

కానీ దానపత్రం స్వయంగా “సంస్కృతం చాలా తక్కువగా తెలిసిన వ్యక్తి ముసాయిదా చేసి ఉండాలి”.¹ అది “నలభై” అనే అర్థం గల ప్రాకృత పదం చత్తాలీసను వాడుతుంది, దానిలో అనేక వ్యాకరణ తప్పులు ఉన్నాయి.¹ విషమసిద్ధి అనే ఇంటిపేరు విశాఖపట్నం జిల్లాలో దొరికిన కొన్ని రాగి నాణేలపై కూడా కనిపిస్తుందని హుల్ష్ గుర్తించారు.¹

విషయం

దానపత్రాన్ని “సంపన్నమైన పిష్టపురంలోని (ఆయన) నివాసం నుంచి” జారీ చేశారు.⁵ చాళుక్య కుటుంబానికి చెందిన తన ముత్తాత రణరాగుడి నుంచి అది రాజు వంశాన్ని గుర్తిస్తుంది.⁵ వంశం ఆయన తాత రణవిక్రముడు (మొదటి పులకేశి), ఆయన తండ్రి కీర్తివర్మ ద్వారా సాగుతుంది.⁵ దానపత్రం ఆయనను “మొత్తం భూమండలాన్ని లొంగదీసుకున్న సత్యాశ్రయ-వల్లభ-మహారాజు ప్రియమైన తమ్ముడు” అని పిలుస్తుంది.⁵

రాజు శ్రీ-విష్ణువర్ధన-మహారాజు భగవంతుడి (విష్ణువు) భక్తుడు.⁵ ఆయనను “తన సొంత ఖడ్గపు అంచుతో సామంతులందరి మండలాన్ని అణచినవాడు” అని వర్ణిస్తారు.⁵ “భూమిపై, సముద్రంపై మొదలైన దాటలేని ఇరుకు చోట్ల విజయం సాధించినందువల్ల” ఆయనను విషమసిద్ధి అని పిలిచారు.⁵

ఆయన వివిధ గోత్రాలకు (వంశాలకు) చెందిన, ఛందోగ (సామవేద) శాఖకు చెందిన నలభై మంది బ్రాహ్మణులకు నాలుగు వేల నివర్తనాలు (భూ కొలతలు) ఇస్తాడు.⁵ ఆ భూమి పాలకి జిల్లాలోని కుమిలూరు గ్రామానికి తూర్పు వైపు పొలాలలో ఉంది.⁵ నలభై మందిలో ఒక్కొక్కరికి వంద నివర్తనాలు అని హుల్ష్ లెక్కించారు.⁵ మామూలు శాపాలు, ఇతర ముగింపు వివరాలు లేవు.¹

ముత్తాత రణరాగుడి ప్రస్తావన కొంత ఆసక్తికరమని హుల్ష్ కనుగొన్నారు.¹ ఆ పేరు పశ్చిమ చాళుక్యుల కొన్ని శాసనాల నుంచి మాత్రమే తెలుసు.¹

రెండవ పులకేశికి అధీనుడా?

ఇద్దరు సోదరులనూ మహారాజు అని పిలుస్తారు. కానీ అన్న “మొత్తం భూమండలాన్ని” లొంగదీసుకున్నాడని చెబుతారని హుల్ష్ ఎత్తిచూపారు.¹ విష్ణువర్ధనుడు “సామంతులందరి మండలాన్ని” అణచానని మాత్రమే చెప్పుకుంటాడు.¹ దానపత్రం సమయంలో విష్ణువర్ధనుడు “ఇంకా తన అన్న, పశ్చిమ చాళుక్య రాజు రెండవ పులకేశికి అధీనుడిగా ఉన్నాడు” అని హుల్ష్ నిర్ధారించారు.¹

1907–08 నాటి శాసన నివేదిక అదే బిరుదు నుంచి వేరే అనుమానాన్ని తీసింది.² మొదటి విష్ణువర్ధనుని సతారా శాసనంలో విష్ణువర్ధనుడిని యువరాజు (పట్టపు రాకుమారుడు) అని పిలుస్తారు.² ఇక్కడ, మొదటి విష్ణువర్ధనుని చీపురుపల్లి తామ్ర శాసనంలో ఆయనను మహారాజు అని పిలుస్తారు.² కాబట్టి తిమ్మాపురం దానపత్రం సతారా దానపత్రపు ఎనిమిదవ సంవత్సరం కంటే తర్వాతిదని నివేదిక భావించింది. ఆ సంవత్సరాన్ని అది “స్పష్టంగా” 622–23కు సమానం చేసింది.² రేకులకు స్వయంగా తేదీ లేదు.¹

పిష్టపురం

హుల్ష్ పిష్టపురాన్ని గోదావరి జిల్లాలోని పిఠాపురంగా గుర్తించారు.¹ రెండవ పులకేశి ఐహొళె శాసనం ఈ దుర్గాన్ని పట్టుకోవడాన్ని విష్ణువర్ధనుడి అన్న, సార్వభౌముడు రెండవ పులకేశికి ఆపాదిస్తుంది.¹

రేకులు దొరకకముందే జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) రాశారు.⁶ విష్ణువర్ధనుడిని యువరాజుగా చేసిన సుమారు 615 నాటి సంవత్సరాల దండయాత్రలో ఆయన పిష్టపుర విజయాన్ని ఉంచారు.⁶ ఆ తర్వాత, ఫ్లీట్ దృష్టిలో, రెండవ పులకేశి కొత్త భూభాగాన్ని పాలించడానికి విష్ణువర్ధనుడిని వదిలి ఉంటాడు.⁶

4వ శతాబ్దం నుంచి పిష్టపురం ఒక ముఖ్యమైన దుర్గంగా ఉందని 1907–08 నివేదిక గుర్తించింది.² ఆ సమయంలో సముద్రగుప్తుడు ఓడించిన దక్షిణ రాజులలో పిష్టపురానికి చెందిన మహేంద్రుడు ఉన్నాడు.² రెండవ పులకేశి తూర్పు దండయాత్ర తర్వాత కొద్ది కాలంలోనే విష్ణువర్ధనుడిని దుర్గానికి, దాని చుట్టూ ఉన్న దేశానికి అధిపతిగా చేసి ఉండవచ్చని నివేదిక భావించింది.²

కళింగ తూర్పు గాంగ రాజులు తమ దానపత్రాల ప్రారంభంలో తమ రాజధాని పేరు చెప్పేవారు.² వారి నుంచి తీసుకున్న దేశాన్ని పాలిస్తున్న విష్ణువర్ధనుడు వారి పద్ధతిని అనుసరించాడని నివేదిక సూచించింది.² 1919లో రేకులను సంగ్రహిస్తూ వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya), రెండవ పులకేశి తన తమ్ముడిని “సుమారు క్రీ.శ. 634లో” పిష్టపురంలో రాజప్రతినిధిగా చేశాడని రాశారు.⁴

రెండవ తిమ్మాపురం సెట్

అదే నివేదిక 1907–08 నాటి నం. 1గా నమోదు చేసిన, విశాఖపట్నం జిల్లా నుంచి వచ్చిన మరో మూడు రేకుల సెట్‌ను వర్ణించింది.²⁴ రంగాచార్య దాన్ని కూడా తిమ్మాపురం కింద జాబితా చేశారు.²⁴

అది అసంపూర్ణ దానపత్రం, స్పష్టంగా మంగి-యువరాజుది.² చెక్కేవాడు చెరిపివేయడానికి ప్రయత్నించిన పాత శాసనం మీద దాన్ని చెక్కారు.² దాని ముద్రపై మంగి-యువరాజు ఇంటిపేరు శ్రీ-విజయసిద్ధి అని ఉంది.² ఇంద్ర-భట్టారకుడి కొడుకు విష్ణువర్ధనుడి పేరు చెప్పిన తర్వాత దాని పాఠం ఆగిపోతుంది.²

శాసనం పూర్తయి ఉంటే, దానం చేయాల్సిన గ్రామం పేరు ఒక ప్రశ్నను పరిష్కరించేదని నివేదిక గుర్తించింది.⁷ రాజు భూభాగం నిజంగా విశాఖపట్నం జిల్లా వరకు విస్తరించిందా, లేక రేకులను తర్వాత మాత్రమే అక్కడికి తీసుకువెళ్లారా అనేది అది చూపించి ఉండేది.⁷

సంచిక

ఇ. హుల్ష్, “Timmapuram Plates of Vishnuvardhana I Vishamasiddhi”, Epigraphia Indica IX (1907–08), నం. 50, పుటలు 317–319, పాఠం, అనువాదం, ఫలకంతో.¹

Footnotes

1. E. Hultzsch, “Timmapuram Plates of Vishnuvardhana I Vishamasiddhi”, Epigraphia Indica IX (1907–08), p. 317 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³ ↩²⁴ ↩²⁵ ↩²⁶ ↩²⁷

2. Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1907–08 (G.O. No. 574, Public, 17 July 1908), Part II, paras. 11–13, p. 49 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸

3. Hultzsch, “Timmapuram Plates” (1908), p. 318, text and note 3 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. III (1919), p. 1671, Vizagapatam district, Timmapuram Nos. 35-A and 35-B (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Hultzsch, “Timmapuram Plates” (1908), p. 319, translation and notes (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

6. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 94 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. Annual Report on Epigraphy for 1907–08 (1908), Part II, para. 14, p. 50 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²