ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు

తెలుగు పండితుడు, నిర్వాహకుడు. మునగాల రాజా దగ్గర దివాన్ (ప్రధాన మంత్రి)గా ఉండగా 1901లో హైదరాబాద్‌లో మొదటి తెలుగు గ్రంథాలయం తెరవడానికి ఆయన సాయం చేశారు. ఆయన విజ్ఞాన చంద్రికా మండలిని స్థాపించారు. అది చరిత్ర, విజ్ఞానశాస్త్రంపై తెలుగు పుస్తకాలు ప్రచురించింది, తెలుగు పరీక్షలు, బహుమతి పోటీలు నిర్వహించింది, ఒక తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని మొదలుపెట్టింది. తెలంగాణ, ఆంధ్ర జిల్లాల మధ్య దగ్గరి సంబంధాల అవసరాన్ని మొదట చూసింది ఆయనే అని హైదరాబాద్ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్ర ఒకటి అంటుంది.

జాతీయవాది, దివాన్

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్రలలో కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు మొదట ఒక యువ జాతీయవాదిగా కనిపిస్తారు.1 1905 సెప్టెంబర్‌లో మద్రాసు సముద్ర తీరంలో ఒక సభను ఏర్పాటు చేసిన మద్రాసులోని ఆంధ్ర విద్యార్థుల బృందంలో ఆయన ఒకరు.1 బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన వందేమాతరం ఉద్యమానికి ఆ సభ మద్దతు ఇచ్చింది.1 1906 కలకత్తా కాంగ్రెస్ సమావేశంలో ఆయన, మునగాల రాజా, గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు జాతీయవాదుల పక్షం వహించారు.2

సరోజినీ రేగాని (Sarojini Regani) స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్ర ప్రకారం, మునగాల రాజా ఎన్. వెంకట రంగారావు ఆయనను దివాన్ (ప్రధాన మంత్రి)గా నియమించుకున్నారు.3 రాజా మద్దతు వల్ల ఆయన, ఇతరులు ఆంధ్ర జిల్లాలకు, తెలంగాణకు మధ్య సాంస్కృతిక సంబంధాలను నిర్మించగలిగారు.3

హైదరాబాద్‌లో మొదటి తెలుగు గ్రంథాలయం

1901 సెప్టెంబర్ 1న హైదరాబాద్లో మొదటి తెలుగు గ్రంథాలయం శ్రీకృష్ణదేవరాయ ఆంధ్ర భాషా నిలయం సుల్తాన్ బజార్‌లో తెరుచుకుంది.4 హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కమిటీ సంకలనం చేసిన చరిత్ర దాని ఘనతను మునగాల రాజా, లక్ష్మణరావు, రావిచెట్టు రంగారావు, ఆదిపూడి సోమశేఖరరావు, మైలవరం నరసింహ శాస్త్రిలకు ఇస్తుంది.4

ఆంధ్ర, తెలంగాణల మధ్య దగ్గరి సంబంధాల ప్రాముఖ్యాన్ని మొదట చూసిన వ్యక్తి లక్ష్మణరావు అని అదే చరిత్ర అంటుంది.5 తెలంగాణలో చైతన్యం ఈ గ్రంథాలయాలతో మొదలైందని అది చెబుతుంది.5 1904లో హనుమకొండలో, 1905లో సికింద్రాబాద్లో గ్రంథాలయాలు వచ్చాయి.6

విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి

అదే బృందంతో కలిసి లక్ష్మణరావు విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథ మండలి అనే సాహిత్య సంస్థను స్థాపించారు.7 తెలుగులో పరిశోధన, ఉపయోగకరమైన పుస్తకాల ప్రచురణ దాని ఉద్దేశం.7 హైదరాబాద్ చరిత్ర దానిని దాదాపు గ్రంథాలయం కాలానికే చెందినదిగా చెబుతుంది. రేగాని 1906 అని ఇస్తారు.7

దానికి సంబంధించిన విజ్ఞాన చంద్రికా పరిషత్ అనే సంస్థ ద్వారా ఆయన చరిత్ర, ప్రకృతి విజ్ఞానశాస్త్రం, సాహిత్యాలలో బహుమతి పోటీలు నిర్వహించారు.8 కందుకూరి వీరేశలింగం దాని అధ్యక్షుడు, వావిలికొలను సుబ్బారావు ఉపాధ్యక్షుడు.8 తెలుగులో పరీక్షలు నిర్వహించిన మొదటి ప్రైవేటు సంస్థ ఆ పరిషత్.8 మండలి నవలల పోటీలు కూడా నిర్వహించింది. వాటి నుంచి రాయచూరు యుద్ధము, విజయనగర సామ్రాజ్యము వంటి రచనలు వచ్చాయి.8

తెలుగుకు ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వం అవసరమని లక్ష్మణరావు వాదించారు.9 తన జీవిత కాలంలో ఆయన విజ్ఞాన సర్వస్వము మొదటి సంపుటాన్ని సిద్ధం చేశారు.9 చరిత్రలో పరిశోధన, తెలుగులో శాస్త్రీయ సాహిత్య సృష్టి అనే ఆయన రెండు లక్ష్యాలను హైదరాబాద్ చరిత్ర సంక్షిప్తంగా చెబుతుంది.9

1908లో బ్రిటిష్ ఇండియాలో హరిసర్వోత్తమ రావును అరెస్టు చేశారని రేగాని రాశారు.3 ఆ తర్వాత నిజాం ప్రభుత్వానికి మండలిపై అనుమానం పెరిగిందని, ఆ సంవత్సరం అది మద్రాసుకు మారిందని ఆమె చెబుతారు.3 1921లో హైదరాబాద్‌లో ఆంధ్ర జన సంఘం స్థాపితమైంది.10 లక్ష్మణరావు చూపిన ఆదర్శాన్ని అనుసరించాలని దాని స్థాపకులు తీర్మానించారని ఆమె జోడిస్తారు.10 దాని కృషిని మాడపాటి హనుమంతరావు, సంస్కరణ, స్వాతంత్ర్య, ప్రజా ఉద్యమాలు పేజీలు వర్ణిస్తాయి.

Footnotes

  1. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Regani, Highlights (1956), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Regani, Highlights (1956), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. The Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), pp. 151, 169 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 152 (archive.org (opens in a new tab)); Regani, Highlights (1956), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)); Regani, Highlights (1956), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), pp. 151–152 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 152 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Regani, Highlights (1956), p. 178 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (2)
  1. Hyderabad State Committee Appointed for the Compilation of a History of the Freedom Movement, The Freedom Struggle in Hyderabad: A Connected Account, Vol. III (1885-1920) (opens in a new tab), Hyderabad State Committee, Hyderabad, 1957, pp. 151–152, 169. [Public domain in India]
  2. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 25, 32, 171, 178. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: