ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చేబ్రోలు భీమేశ్వరాలయం

గుంటూరు దగ్గర చేబ్రోలులోని పాత దిబ్బపై ఉన్న రెండు అంతస్తుల చిన్న శివాలయం. పై అంతస్తులో మూసి ఉన్న గర్భగుడిలో భీమేశ్వర లింగం ఉంది. ఎం. రామారావు (1964) దీన్ని తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి చాళుక్య భీముడికి చెందినదిగా చెప్పారు. దేవుడికి ఆ రాజు పేరే పెట్టారని ఆయన భావించారు. చేబ్రోలుపై పాత సర్వేలు దీని గురించి చెప్పవు. అవి పట్టణ శాసనాలను నాగేశ్వర ఆలయంలో, అంటే ఒకప్పటి కుమారస్వామి ఆలయంలో, కనుగొన్నాయి. 1213 నాటి ఒక శాసనంలో పేర్కొన్న 'చోడభీమేశ్వర' ఆలయాన్ని ఇ. హుల్ష్ గుర్తించలేకపోయారు.

A temple with a tall tower and a front porch on a high platform reached by steps, a tall slender column at the right.
A temple with a tall tower and a front porch on a high platform reached by steps, a tall slender column at the right. · M. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples of Andhra Desa (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 19, ed. Mohd. Abdul Waheed Khan, Director of Archaeology); photographer not credited (opens in a new tab) · Public domain in India

భీమేశ్వరాలయం గుంటూరు జిల్లాలోని పాత బాపట్ల తాలూకాలో, చేబ్రోలు తూర్పు చివరన ఒక పెద్ద దిబ్బపై ఉంది.123 ఎం. రామారావు (M. Rama Rao) 1956–58లో దీన్ని సర్వే చేసి, తూర్పు చాళుక్యుల ఆలయాలలో ఒకటిగా లెక్కించారు.123 ద్రాక్షారామం, చాళుక్య భీమవరం, అమరావతిలోని ఆలయాల లాంటి రెండు అంతస్తుల శివాలయం అని దీన్ని ఆయన వర్ణించారు.123 దాని అసాధారణ లక్షణాల వల్ల తొలినాటి ఆలయ వాస్తుశిల్ప అధ్యయనానికి ఇది ముఖ్యమైనదని ఆయన భావించారు.123

దీన్ని ఎవరు కట్టించారు?

ద్రాక్షారామం, చాళుక్య భీమవరం, చేబ్రోలులోని భీమేశ్వరాలయాలన్నిటినీ మొదటి చాళుక్య భీముడు కట్టించాడని రామారావు అభిప్రాయపడ్డారు.41 వాటి దేవుడికి ఈ రాజు పేరే పెట్టారని ఆయన భావించారు.41 తన పీఠికలో ఐదు పంచారామాల శివాలయాలతో పాటు చేబ్రోలు శివాలయం గురించి కూడా ఆయన అదే చెబుతారు.41 ఆయన ఆ రాజు పాలనను 892–922 అని నిర్ణయించారు.56 ఈ సైట్ జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet), రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell)లను అనుసరిస్తుంది. వారు దాన్ని 888–918 అని చెప్పారు.56

రామారావు పుస్తకానికి ఎం. ఎ. వహీద్ ఖాన్ (M. A. Waheed Khan) రాసిన ముందుమాట, గుణగ విజయాదిత్యుడు (మూడవ విజయాదిత్యుడు), మొదటి చాళుక్య భీముడు కట్టించిన ఆలయాల మిగిలిన అవశేషాలలో చేబ్రోలును చేర్చింది.5 కానీ ఆ రాజుల అసలు కట్టడాలుగా “కనిపించే” ఆలయాల పేర్లు కూడా అది చెబుతుంది.5 అవి బిక్కవోలు, ద్రాక్షారామం, పాలకొల్లు, చాళుక్య భీమవరం. వాటిలో చేబ్రోలు లేదు.5

ఈ ఆలయం గురించిన రామారావు అధ్యాయం దీన్ని ఎవరు కట్టించారో చర్చించదు.23 ఆయన ఉదహరించిన శాసనాలలో ఏదీ ఈ ఆలయం మీద ఉన్నట్లు చెప్పలేదు.23

పాత కథనాలు

చేబ్రోలు గురించిన పాత కథనాలు భీమేశ్వరాలయం గురించి అసలు చెప్పవు. 1882 నాటి రాబర్ట్ సూయెల్ జాబితా పట్టణ శాసనాలను నాగేశ్వరస్వామి ఆలయంలో ఉన్నట్లు చెప్పింది.7 1883 నాటి కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ కూడా అదే విధంగా నాగేశ్వర ఆలయాన్ని శాసనాలున్న చోటుగా చెప్పింది.8

చింతపల్లి జమీందారు (భూస్వామి) రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడు గురించిన ఒక పుకారును మాన్యువల్ నమోదు చేసింది.8 ఆ పుకారు ప్రకారం, 19వ శతాబ్దం మొదట్లో దాచిన నిధి కోసం వెతుకుతూ ఆయన చేబ్రోలులోని చాలా పాత ఆలయాలను ధ్వంసం చేశారు.8 వాటిలో కొన్నింటిని ఆయన మళ్లీ కట్టించారని లేదా బాగుచేయించారని మాన్యువల్ జోడించింది.8

కాకతీయ సేనాని జాయప పొడవైన శాసనాన్ని ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) 1899లో ప్రచురించారు.9 దానిలోని ఆలయ ఆస్తుల జాబితా చేబ్రోలులో చోడభీమేశ్వర, వాసుదేవ ఆలయాల పేర్లు చెబుతుందని ఆయన కనుగొన్నారు.9 వీటిని “ఇప్పుడు చేబ్రోలులో గుర్తించలేం” అని ఆయన రాశారు.9 రామారావు అదే శాసనం సారాంశం ఇచ్చారు. “చోడభీమేశ్వరుడికి” ఇచ్చిన దానాలు కూడా అందులో ఉన్నాయి.23 ఆ పేరును ఆయన తాను వర్ణించిన ఆలయంతో ముడిపెట్టలేదు.23

చేబ్రోలు శాసనాలు

చేబ్రోలు ఆలయాలలో పద్దెనిమిది శాసనాలు ఉన్నాయని రామారావు లెక్కించారు.2 వాటిలో చాలావరకు కుమారుడి (కుమారస్వామి, యుద్ధ దేవుడు స్కందుడు) ఆలయానికి చెందినవని ఆయన భావించారు.2 ఆయన దృష్టిలో ఈ ఆలయం ఇప్పుడు లేదు. అది దిబ్బ తూర్పు భాగంలో ఉండి ఉండాలి.2

దానికి భిన్నంగా, కుమారస్వామి ఆలయాన్ని “ఇప్పుడు నాగేశ్వర అని పిలుస్తారు” అని హుల్ష్ 1899లో రాశారు.9 ఈ ఆలయం వల్లే చేబ్రోలుకు “షణ్ముఖుడి నగరం” అనే సంస్కృత పేరు వచ్చింది.9

వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) 1919 నాటి జాబితా 1897 నాటి మద్రాసు శాసన సేకరణపై ఆధారపడింది.10112 అది చేబ్రోలు శాసనాలలో చాలావరకు నాగేశ్వర ఆలయంలో లేదా దాని దగ్గర ఉన్నట్లు చెబుతుంది.10112 వాటిలో ఈ రెండు ఉన్నాయి:10112

  • కుమారస్వామికి ఇచ్చిన దానాన్ని నమోదు చేసే, పశ్చిమ చాళుక్య రాజు రెండవ సత్యాశ్రయుడి శక 928 (1006; శక అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి శాసనం10112
  • విష్ణువర్ధన మహారాజు అనే రాజు ఏడవ పాలనా సంవత్సరంలో వెలనాటి సేనాని గొంక ఇచ్చిన శక 998 నాటి దానం10112

రంగాచార్య ఆ రాజును మొదటి కులోత్తుంగుడిగా గుర్తించారు.10112 ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) ఆ శాసనాన్ని 1077 ఫిబ్రవరి 10 నాటిదిగా నిర్ణయించారు.10112 రామారావు సంవత్సరాన్ని 1076 అని ఇస్తారు.10112 మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు పేజీ చూడండి.

1213 నాటి జాయప శాసనం

అన్నిటికంటే పొడవైన శాసనం నాగేశ్వర ఆలయ గోపురం (ద్వార శిఖరం) ముందున్న ఒక స్తంభంపై ఉంది.1213 దక్షిణాన దండయాత్ర నుంచి తిరిగి వస్తూ కాకతీయ రాజు గణపతి శక 1135 (1213–14)లో తన గజసేనాధిపతి జాయపకు చేబ్రోలును ఇచ్చాడని అది చెబుతుంది.1213

హుల్ష్ అనువాదం ప్రకారం, జాయప ఈ పనులు చేశాడు:1213

  • పట్టణంలోని ఆలయాలన్నిటికీ మరమ్మతులు చేసి, సున్నం వేయించి, వాటిపై బంగారు కలశాలు పెట్టించాడు1213
  • కుమారస్వామి విగ్రహాన్ని బంగారంతో కప్పించాడు1213
  • ఒక ప్రాకారం, ఒక మంటపం (స్తంభాల మండపం), మూడు అంతస్తుల గోపురం కట్టించాడు1213
  • దొంగలు ధ్వంసం చేసిన రెండు లింగాలను (శివుడి రాతి చిహ్నాలు) మళ్లీ ప్రతిష్ఠించాడు1213
  • పట్టణం చుట్టూ గోడ, బురుజులు కట్టించాడు1213

శాసనంలోని తెలుగు భాగం ఆలయాలకు చెందిన గ్రామాలను, వాటాలను జాబితా చేస్తుంది.9143 పూజారులు, ఒక జ్యోతిష్కుడి నుంచి మూడు వందల మంది నర్తకుల వరకు ఆలయ సేవకుల జాబితాను కూడా అది ఇస్తుంది.9143

రంగాచార్య 1235 నాటి జాయప రెండో శాసనాన్ని జోడిస్తారు.11 తన తండ్రి పేరు మీదుగా జాయప చోడేశ్వర ఆలయాన్ని కట్టించాడని అది చెబుతుంది.11 దిబ్బపై ఉన్న ఒక ఆధునిక బ్రహ్మ ఆలయం దగ్గర చోడేశ్వర, నాగేశ్వరుల రెండు చిన్న గుళ్లను రామారావు గుర్తించారు.2

కట్టడం

ఆలయం ద్వారం ఉన్న ప్రాకార ప్రాంగణంలో తూర్పు ముఖంగా ఉంది.3 మెట్ల వరుస ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం ఉన్న, ముందుకు వచ్చిన ముందుభాగానికి దారితీస్తుంది.3 కింది అంతస్తు అడుగుభాగం భూమిలో కూరుకుపోయింది. అర్ధస్తంభాలు బయటి గోడలను ఖాళీ గూళ్లుగా విభజిస్తాయి.3 ప్రతి వైపు మధ్యలో మకర-తోరణాల (మకరం అనే జలజంతువు ముఖాలతో ముగిసే తోరణాలు) కింద గూళ్లు ఉన్నాయి. మూసి ఉన్న ఒక ద్వారం పైపట్టీపై గజలక్ష్మి చెక్కి ఉంది.3

రామారావు దీన్ని ద్రాక్షారామంతో పోల్చారు. అక్కడ కింది అంతస్తు తెరిచి ఉంటుంది, ఎత్తైన లింగం అడుగుభాగం కనిపిస్తుంది.3 అమరావతిలో లాగే చేబ్రోలులో కింది అంతస్తు మూసి ఉంది.3 భీమేశ్వర లింగం పై అంతస్తులో, చక్కగా చెక్కిన పీఠంపై ఉంది.3

పై అంతస్తు

పై అంతస్తులో గర్భగుడి చుట్టూ మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ (గుడి చుట్టూ నడవడం) కోసం ఒక దారి ఉంది.1516 గర్భగుడికి ప్రతి వైపునా ఒక ద్వారం ఉంది. తూర్పు ద్వారానికి వంగి నిలబడిన ద్వారపాలకులు, ద్వారబంధాలపై నాట్య బొమ్మలు, పైపట్టీపై గజలక్ష్మి ఉన్నాయి.1516 లోపల చెక్కిన నల్ల గ్రానైట్ పీఠం మెరుగుపెట్టిన నల్ల గ్రానైట్ లింగాన్ని మోస్తుంది.1516

ఈశాన్య మూలలో అమ్మవారి చిన్న గుడి ఉంది.1516 ముందున్న మండపంలో స్తంభాల మధ్య నల్ల గ్రానైట్ నంది ఉంది.1516 శిఖరాన్ని మళ్లీ కట్టారని రామారావు భావించారు.15 అది వేసర శైలిలో ఒకే అంతస్తు శిఖరం. దాని గుండ్రని శిఖరం (శిఖరపు పైభాగం) పైన తామరలు, ఒక కలశం (శిఖరాగ్ర కుండ) ఉన్నాయి.15 (ద్రాక్షారామ భీమేశ్వరాలయం, చాళుక్య భీమవరం భీమేశ్వరాలయం చూడండి.)

ఒకప్పుడు ఇక్కడ ఉన్న శిల్పాలు

పార్వతిని కౌగిలించుకున్న శివుడి పెద్ద శిల్పాలు ఆలయ మెట్లపై ఉండేవని రామారావు నమోదు చేశారు.2 చోడేశ్వర గుడి దగ్గర భైరవుడి శిల్పం ఉండేది.2 ఆయన సర్వేకు కొంచెం ముందు వరకు, ఒక బౌద్ధ స్తూపం (ధాతువుల దిబ్బ) వేదికకు చెందిన రెండు నిలువు స్తంభాలు, పూర్ణకుంభం చెక్కిన ఒక పలక ఆలయ ధ్వజస్తంభం దగ్గర పడి ఉండేవి.2

Footnotes

  1. M. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples of Andhra Desa (1964), preface (unnumbered) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 45 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21 ↩22 ↩23

  3. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 46 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17

  4. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Mohd. Abdul Waheed Khan, foreword to M. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples of Andhra Desa (1964), p. i (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  6. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 337, pedigree and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 82, s.v. Chebrolu (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 203 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya” (1899), p. 143 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  10. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 754, Bapatla taluk, Chebrolu, Nos. 83–87 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  11. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 755, Nos. 88–93 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  12. E. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya; after Saka-Samvat 1135”, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 142 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  13. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya” (1899), p. 149, abstract of contents (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  14. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya” (1899), p. 150 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 47 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  16. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 48 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. M. Rama Rao (ed. Mohd. Abdul Waheed Khan), Eastern Chalukyan Temples of Andhra Desa (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 19) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1964, i, preface, 2, 45–48. Includes the foreword by M. A. Waheed Khan. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  2. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 142–143, 149–150. E. Hultzsch, Chebrolu inscription of Jaya, after Saka-Samvat 1135. [Public domain]
  3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 754–756. Guntur district, Bapatla taluk, Chebrolu, Nos. 83–97. [Public domain]
  4. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1882, pp. 82. [Public domain]
  5. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 337. Paraphrased. [Public domain in India]
  6. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 203. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: