ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఉస్మాన్ సాగర్ (గండిపేట)

హైదరాబాద్‌కు సుమారు పది మైళ్లు ఎగువన గండిపేట వద్ద మూసీపై కట్టిన ఆనకట్ట ఏర్పరిచిన జలాశయం. 1908 సెప్టెంబర్ నాటి భయంకరమైన వరద తర్వాత, నగరాన్ని వరదల నుంచి కాపాడటానికి, నగరానికి నీరు అందించడానికి దీన్ని కట్టారు. ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య ఈ పథకాన్ని రూపొందించారు. 1322 ఫస్లీ (1912–13)లో మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ దీనికి పునాది రాయి వేశారు. సరస్సుకు ఆయన పేరు పెట్టారు. ముదిరాజ్ (1929) ఖర్చును రూ. 58,40,000 అని ఇస్తారు. ఈసీ నదిపై కట్టిన దీని జంట ఆనకట్ట హిమాయత్ సాగర్‌ను ఏర్పరిచింది. అది 1924–25లో పూర్తయింది.

Old halftone photograph of a large spreading tree behind a stone balustrade topped with carved urns, in a park.
Old halftone photograph of a large spreading tree behind a stone balustrade topped with carved urns, in a park. · K. Krishnaswamy Mudiraj (compiler and publisher), Pictorial Hyderabad, Vol. I (Chandrakanth Press, Hyderabad, 1929) (opens in a new tab) · Public domain

ఉస్మాన్ సాగర్ అంటే హైదరాబాద్కు ఎగువన గండిపేట వద్ద మూసీ నదికి అడ్డంగా కట్టిన ఆనకట్ట ఏర్పరిచిన జలాశయం.1 అసఫ్ జాహీ వంశంలో ఏడవ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో దీన్ని కట్టి, ఆయన పేరు పెట్టారు.1

1908 వరద

దీనికి దారితీసిన విపత్తును 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) నమోదు చేస్తుంది.2 1908 సెప్టెంబర్ చివరలో, కొన్ని రోజుల నిరంతర వర్షం తర్వాత, “మూసీ నది హఠాత్తుగా వరదతో పొంగింది”.2 అది పురానా పుల్, అఫ్జల్, చాదర్‌ఘాట్ అనే మూడు వంతెనల కొన్ని తోరణాలను కొట్టుకుపోయింది.2 అది నదికి ఇరువైపులా నగరంలోని చాలా బస్తీలను ముంచేసి, “విస్తృతమైన ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం” కలిగించింది.2 పురానా పుల్ (పాత వంతెన) పేజీ చూడండి.

పథకం

1322 ఫస్లీ (1912–13) నాటి నిజాం పాలనా నివేదిక “మూసీ జలాశయాన్ని” “ఈ సంవత్సరం మొదలుపెట్టిన అత్యంత ముఖ్యమైన పని” అని పిలుస్తుంది.3 నిజాం 1322 ఫస్లీ ఆర్దీబెహిష్త్ 18న దానికి పునాది రాయి వేశారు.3 అది “ఇప్పుడు మైసూరు దివాన్” అయిన మిస్టర్ ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య (M. Visvesvaraya) తయారుచేసిన పథకంలో భాగమని నివేదిక చెబుతుంది.3 1317 ఫస్లీ (1908) మూసీ వరద తర్వాత ఆయన దాన్ని తయారుచేశారు.3 దానికి “నగరాన్ని వరదల నుంచి కాపాడటం, హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్‌లకు నీరు అందించడం అనే రెండు ఉద్దేశాలు” ఉన్నాయి.3

పథకం మొత్తం ఖర్చును అప్పుడు 49 లక్షలు, భూమికి చెల్లింపుతో కలిపి 52.41 లక్షలు అని అంచనా వేశారు.3 ఆ సంవత్సరం ప్రజాపనుల ఖర్చు పెరిగింది. ఆ పెరుగుదలలో తొమ్మిదిన్నర లక్షలు “గండిపేట వద్ద వరద నివారణ పనుల”కు వెళ్లాయి.4

1929లో ఆనకట్టలు

కె. కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ (K. Krishnaswamy Mudiraj) రాసిన Pictorial Hyderabad (చిత్రాల హైదరాబాద్) (1929) ఆనకట్టను నదికి “పది మైళ్లు ఎగువన” గండిపేట వద్ద ఉంచుతుంది.1 దానికి రూ. 58,40,000 ఖర్చయిందని ఆయన చెబుతారు.1 సరస్సు వరద నీటిని అడ్డుకుంటుందని ఆశించారు.1 కొన్ని మైళ్ల పొడవైన పైపు మార్గం ద్వారా తాగునీటిని నగరంలోని వడపోత కేంద్రాలకు తీసుకువెళ్లేవారు.1 “హిజ్ ఎగ్జాల్టెడ్ హైనెస్ నిజాం గారి పేరు మీదుగా సరస్సుకు ఉస్మాన్ సాగర్ అని పేరు పెట్టారు.”1

రూ. 91,75,000 ఖర్చుతో ఈసీ నదికి అడ్డంగా కట్టిన ఇలాంటి ఆనకట్టకు యువరాజు పేరు మీదుగా హిమాయత్ సాగర్ అని పేరు పెట్టారు.1 92.43 లక్షల ఖర్చుతో హిమాయత్ సాగర్ పథకం ఆ సంవత్సరం పూర్తయిందని 1924–25 పాలనా నివేదిక నమోదు చేస్తుంది.5

నగరానికి నీరు

నగరానికి సమృద్ధిగా నీరు అందడానికి “నగరానికి పన్నెండు మైళ్లు పశ్చిమాన గండిపేట అనే చోట నిర్మించిన భారీ జలాశయం” కారణమని కూడా ముదిరాజ్ చెబుతారు.6 పాత మీర్ ఆలం చెరువు 1806 నుంచి నగరానికి నీరు అందించింది.78 “ఉస్మాన్ సాగర్ నిర్మాణం వల్ల” దాని ప్రాముఖ్యం చాలా తగ్గిపోయిందని 1927లో బిల్‌గ్రామి పేర్కొన్నారు.78

Footnotes

  1. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 101 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 119, note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Report on the Administration of H.H. the Nizam’s Dominions for 1322 Fasli (1912–13) (1915), p. 49 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Report on the Administration of H.H. the Nizam’s Dominions for 1322 Fasli (1912–13) (1915), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Report on the Administration of H.E.H. the Nizam’s Dominions, 1924–25 (1926), General Summary, p. i (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 106 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 107 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. H.H. the Nizam's Government, Report on the Administration of H.H. the Nizam's Dominions for the Year 1322 Fasli (1912-13) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1915, pp. 49, 72. [Public domain]
  2. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 6, 101. [Public domain]
  3. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 119. [Public domain]
  4. H.E.H. the Nizam's Government, Report on the Administration of H.E.H. the Nizam's Dominions for the Year 6th October 1924 to 5th October 1925 (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1926, i. [Public domain]
  5. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 106–107. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: