బొట్టు బేత (ముదిగొండ చాళుక్య)

బొట్టు బేత ముదిగొండ చాళుక్యుల నాయకుడు.¹ ఈ కుటుంబం కొరవి (కురవి) దేశాన్ని పాలించింది.¹ ఆయన కొడుకు కుసుమాదిత్యుని కుక్కునూరు ఫలకాల్లో ఆయన పేరు ఉంది.¹ పొరుగు నాయకుడొకడు అతన్ని గద్దెపై కూర్చోబెట్టిన కథను గూడూరులోని ఒక తెలుగు శాసనం చెబుతుంది.²³ అయితే ఈ రెండు శాసనాలు ఒకే వ్యక్తి గురించా అనే విషయంలో పండితులు ఏకీభవించరు.²³

కుటుంబం

కుక్కునూరు ఫలకాల ప్రకారం బొట్టు బేత ముత్తనెగల్ల అనే బిరుదున్న కుసుమాయుధుని కొడుకు.¹ రాణి మహాదేవి వల్ల అతనికి కుసుమాదిత్యుడు, నాగతి అనే ఇద్దరు కొడుకులు పుట్టారు.¹ పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి తన వంశ పట్టికలో రాణి పేరును అభినవగౌరి అని ఇచ్చారు.⁴

పరబ్రహ్మశాస్త్రి అభిప్రాయంలో బొట్టు అనేది అతని సొంత పేరులో భాగం కాదు, కుటుంబం పేరు.⁵³ ఈ కుటుంబం తన రాజధానిని కొరవి నుంచి బొట్టు అనే చోటికి మార్చి, ఆ పేరునే ఇంటి పేరుగా తీసుకుందని ఆయన భావించారు.⁵ ఆ బొట్టు ఎక్కడ ఉందో తెలియదు.⁵

గూడూరు శాసనం

పి. శ్రీనివాసాచార్ 1942లో గూడూరులోని కామసాని శాసనాన్ని ప్రచురించారు.⁶ దాని తెలుగు పద్యాలు దుర్జయ వంశంలో పుట్టిన విరియాల కుటుంబపు ఎర్రను పొగుడుతాయి.⁶⁷ శ్రీనివాసాచార్ అనువాదం ప్రకారం, ఎర్ర “బొట్టు బేత పక్షం వహించి, అతని శత్రువును తీవ్రంగా చంపి”, అతన్ని కొరవి దేశంలో నిలబెట్టాడు.⁷ అప్పుడు ఎర్ర కొన్ని గ్రామాలను “ఆ బాలుడి పేరుతో” పాలిస్తున్నాడని కూడా ఆ పద్యం చెబుతుంది.⁷ కాబట్టి బొట్టు బేత అప్పటికి చిన్నవాడు.⁷

తర్వాతి పద్యం కాకతీయుల గురించి. ఎర్ర, అతని భార్య కామసాని చిన్నవాడైన కాకతీయ నాయకుడు బేతకు సాయం చేసి, చక్రవర్తి అనుగ్రహం సంపాదించిపెట్టారు.⁷ బొట్టు బేత శత్రువు ఎవరో శాసనం చెప్పదు.⁷ గూడూరు శాసనాలు, గూడూరు చూడండి.

బొట్టు బేత ఒకరా, ఇద్దరా?

1974లో కుక్కునూరు ఫలకాలను ప్రచురించిన భ. లక్ష్మీనారాయణ, గూడూరు శాసనంలోని బొట్టు బేత కుసుమాదిత్యుని తండ్రేనని అన్నారు.² వేదం వేంకటరాయశాస్త్రి వంటి అంతకు ముందరి కొందరు రచయితలు బొట్టు బేత అంటే కాకతీయ రెండవ బేత అనే అనుకున్నారు. కుక్కునూరు ఫలకాలు నాల్గవ కుసుమాయుధుని తర్వాత కూడా ముదిగొండ వంశం కొనసాగిందని చూపిస్తున్నాయి కాబట్టి లక్ష్మీనారాయణ దాన్ని ఒప్పుకోలేదు.² ఆయన అభిప్రాయంలో బొట్టు బేత, కాకతీయ బేత ఇద్దరు వేర్వేరు వ్యక్తులు, ఇద్దరూ చాళుక్య రాజు ఆరవ విక్రమాదిత్యుని కాలంలో జీవించారు.² ఒక్కో పాలనకు ఇరవై ఐదేళ్ల చొప్పున లెక్కించి ఆయన బొట్టు బేతను దాదాపు 1110–1140లో ఉంచారు.⁸

పరబ్రహ్మశాస్త్రి దీనితో ఏకీభవించలేదు.⁹³ గూడూరు శాసనం తేదీ 1124, కానీ దాన్ని వేయించిన మల్ల ఎర్ర మునిమనవడు.⁹ కాబట్టి ఆ పద్యం దాదాపు నాలుగు తరాల ముందరి సంఘటనల గురించి చెబుతుంది.⁹ అందులోని కాకతీయ బేత దాదాపు 1052 వరకు జీవించిన మొదటి బేత అని పరబ్రహ్మశాస్త్రి అన్నారు.³ గూడూరు శాసనంలోని బొట్టు బేత అదే పేరున్న అంతకు ముందరి నాయకుడని, కుక్కునూరు జాబితాలో అతని పేరు వదిలేశారని ఆయన నిర్ణయించారు.³¹⁰ అతన్ని తిరిగి నిలబెట్టిన సంఘటన దాదాపు 1000 లేదా కొంచెం ముందు జరిగిందని అన్నారు.³¹⁰ ఈ నాయకుడి తండ్రిని కాకతీయ నాల్గవ గుండ కొరవి నుంచి వెళ్లగొట్టి ఉండవచ్చని కూడా ఆయన సూచించారు.⁵¹¹

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

• ఎర్ర సాయం చేసింది ఏ బొట్టు బేతకు. కుసుమాదిత్యుని తండ్రికేనని లక్ష్మీనారాయణ అన్నారు.² అదే పేరున్న అంతకు ముందరి నాయకుడికని పరబ్రహ్మశాస్త్రి అన్నారు.³
• అదే కాలంలో ఉన్న కాకతీయ బేత ఎవరు. ఆరవ విక్రమాదిత్యుని కాలంలోని రెండవ బేత అని లక్ష్మీనారాయణ అన్నారు.² మొదటి బేత అని పరబ్రహ్మశాస్త్రి అన్నారు.³
• కాలం. లక్ష్మీనారాయణ కుసుమాదిత్యుని తండ్రిని దాదాపు 1110–1140లో ఉంచారు.⁸ పరబ్రహ్మశాస్త్రి గూడూరు సంఘటనలను దాదాపు 1000లో ఉంచారు.¹⁰

Footnotes

1. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 353, reprinting Bh. Lakshminarayana, “Kukkunuru Plates of Kusumadya”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 39–49. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 354, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 55. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

4. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 53, genealogical table. ↩

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 41. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part II (1942), p. 78, No. 23, “Gudur Inscription of Kamasani” (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. Sreenivasachar, Corpus, Part II (1942), p. 79, translation, verses 3–4 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

8. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 355, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

9. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 54. ↩ ↩² ↩³

10. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 56. ↩ ↩² ↩³

11. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 42. ↩