తెలుగు చరిత్రTelugu History

నాగతి (ముదిగొండ చాళుక్య)

నాగతి ముదిగొండ చాళుక్య నాయకుడు బొట్టు బేత చిన్న కొడుకు. అతని అన్న కుసుమాదిత్యుని కుక్కునూరు ఫలకాల్లో అతని పేరు ఉంది. 1213 నాటి పాలంపేట శాసనం ప్రకారం కాకతీయ సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు పారదోలిన నాగతి రాజు ఇతనేనని, 1218లో వేంగి దేశంలో ఒక కుసుమాదిత్యునితో కలిసి దానాలు చేసిన నాగతిరాజు కూడా ఇతనేనని పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి గుర్తించారు. భ. లక్ష్మీనారాయణ ఆయనను దాదాపు 1165–1196లో ఉంచారు. పాలంపేట శాసనంలోని నాగతి తర్వాతి నాయకుడని, బహుశా ఇతని మనవడని ఆయన భావించారు.

నాగతి ముదిగొండ చాళుక్యుల నాయకుడు.1 ఈ కుటుంబం సొంత శాసనాల్లో పేరు కనిపించే చివరి తరం అతనిదే.1 ఓరుగల్లు కాకతీయులు తెలంగాణ మీద పట్టు సాధిస్తున్న కాలంలో అతను జీవించాడు.23 వారి ఎదుగుదల వల్లే అతని కుటుంబం తన భూములను కోల్పోయి ఉండవచ్చు.23 నాగతి పేరున్న శాసనాల్లో ఎన్ని ఇతనివి అనే విషయంలో పండితులు ఏకీభవించరు.45

కుటుంబం

కుక్కునూరు ఫలకాల ప్రకారం నాగతి, కుసుమాదిత్యుడు బొట్టు బేత, రాణి మహాదేవిల ఇద్దరు కొడుకులు.1 పెద్దవాడైన కుసుమాదిత్యుడు రాజయ్యాడు.1 కుసుమాదిత్యుని మంత్రులు అతన్ని పన్నెండేళ్లు ప్రవాసానికి తీసుకువెళ్లి, తర్వాత విసూరునాడుకు తిరిగి తెచ్చిన కథను ఫలకాలు చెబుతాయి. అందులో నాగతి పాత్ర ఏమిటో అవి చెప్పవు.1 కుక్కునూరు ఫలకాలు చూడండి.

రేచర్ల రుద్రుని ముందు పరారీ

కాకతీయ సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు 1213లో పాలంపేట శాసనాన్ని వేయించాడు. ఎల్. డి. బార్నెట్ అనువాదం ప్రకారం అది ఇలా చెబుతుంది: “అతని సైన్యపు ధ్వజాల కొనల మీది పతాకాలను చూసి బెదిరిపోయి నాగతి రాజు వేగంగా పారిపోయాడు.”6

ఈ రాజు ముదిగొండ చాళుక్యుల నాగతిరాజేనని పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి గుర్తించారు.47 ఒకచోట ఆయన ఈ దాడిని కుక్కునూరు ఫలకాలతో ముడిపెట్టారు. కాకతీయ రాజు రుద్రదేవుడు కుసుమాదిత్యుడు, నాగతిలపై దాడి చేసి వారిని విసూరునాడు నుంచి వెళ్లగొట్టాడని రాశారు. రుద్రదేవుని పాలన తర్వాతే వారు తిరిగి వచ్చారు.7 మరోచోట ఆయన నాగతి ఓటమిని మహాదేవుని కొద్దికాలపు పాలనలో గానీ, ఆయన మరణించిన కొంచెం తర్వాత గానీ జరిగినట్టు చెప్పారు.8

వేంగి దేశంలో

పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని నత్తరామేశ్వరంలో ఉన్న 1218 నాటి ఒక శాసనం కుసుమాదిత్యుడు, నాగతిరాజు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ముల పేర్లు చెబుతుంది.4 కొలను రాజు కోరిక మేరకు వారు వేంగి దేశంలో దానాలు చేశారు.3 వారే బొట్టు బేత ఇద్దరు కొడుకులని పరబ్రహ్మశాస్త్రి గుర్తించారు.4 రుద్రుని ముందు పారిపోయిన తర్వాత నాగతి కొలను ప్రాంతంలో ఆశ్రయం పొందినట్టు ఆయన ఆ శాసనాన్ని అర్థం చేసుకున్నారు.8 తర్వాత గణపతిదేవుడు ఈ కుటుంబాన్ని విసూరునాడు నుంచి శాశ్వతంగా వెళ్లగొట్టాడని ఆయన భావించారు.3

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • పాలంపేట శాసనంలోని నాగతి. అతను బొట్టు బేత కొడుకేనని పరబ్రహ్మశాస్త్రి అన్నారు.47 కుక్కునూరు ఫలకాలను ప్రచురించిన భ. లక్ష్మీనారాయణ, కాలం దానికి సరిపోదని భావించారు. పాలంపేట నాగతి తర్వాతి నాయకుడని, బహుశా నాగతి మనవడని, అంటే ఈ వంశం అతని తర్వాత కూడా కొనసాగిందని ఆయన సూచించారు.5
  • కాలం. ఒక్కో పాలనకు ఇరవై ఐదేళ్ల చొప్పున లెక్కించి లక్ష్మీనారాయణ నాగతిని దాదాపు 1165–1196లో ఉంచారు.5 నత్తరామేశ్వరం శాసనం తేదీ ఆధారంగా పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఇద్దరు అన్నదమ్ములనూ దాదాపు 1218లో ఉంచారు.94

Footnotes

  1. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 353, reprinting Bh. Lakshminarayana, “Kukkunuru Plates of Kusumadya”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 39–49. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 56. ↩ ↩2

  3. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 57. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 54. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 355, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. L. D. Barnett (ed.), Inscriptions at Palampet and Uparpalli (1919), translation, p. 9, verse 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 98–99. ↩ ↩2 ↩3

  8. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 106. ↩ ↩2

  9. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 53, genealogical table. ↩

రాజవంశాలు

ముదిగొండ చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 890–1218

ఖమ్మం దగ్గరి ముదిగొండ (ముదుగొండు) పేరు మీద ఈ చాళుక్య నాయకుల కుటుంబానికి పేరు వచ్చింది. 9వ శతాబ్దం చివరి నుంచి సుమారు 1200 వరకు వేంగి, వేములవాడల మధ్య ఉన్న మంచికొండ జిల్లాను, కొరవి (కురవి) ప్రాంతాన్ని పాలించారు. మొదట వేంగి తూర్పు చాళుక్యుల కింద, తర్వాత కళ్యాణి చాళుక్యుల కింద పనిచేశారు. చివరికి తమ ప్రాంతాలను కాకతీయులకు కోల్పోయారు. నాల్గవ కుసుమాయుధుని మొగలిచెరువుల శాసనం, కుసుమాదిత్యుని కుక్కునూరు శాసనం అనే రెండు రాగి రేకుల దానశాసనాలు వారి గురించి తెలియజేస్తాయి. కొరవిలోని ఒక శిలాశాసనం, ఇతర వంశాల శాసనాల్లోని చిన్న ప్రస్తావనలు కూడా వారి చరిత్రకు ఆధారాలు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 353, 355. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 53–57, 99, 106. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. L. D. Barnett (ed.), Inscriptions at Palampet and Uparpalli (Hyderabad Archaeological Series, No. 3) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1919, pp. 9. L. D. Barnett's translation of the Palampet inscription of 1213, verse 23. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: