మొదటి బేతరాజు

కుటుంబం

మొదటి బేతరాజు రాష్ట్రకూట రాజుల సేవలో ఉన్న కాకతీయ సేనాపతి నాల్గవ గుండన కొడుకు, మొదటి ప్రోలరాజు తండ్రి.¹ గణపతిదేవుని పాలన కాలపు బయ్యారం చెరువు శాసనం ఆయనను గరుడాంక బేత అంటుంది. 1124 నాటి గూడూరు శాసనం ఆయనను గరుడ బేత అంటుంది. పొరుగున ఉన్న ముదిగొండ చాళుక్య కుటుంబపు నాయకుడు బొట్టు బేత నుంచి వేరు చేయడానికే ఈ పేరు అని పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) భావించారు.² తొలి బేతల సంఖ్యా క్రమం మారుతూ ఉంటుంది. పరబ్రహ్మశాస్త్రి 1978 పుస్తకం పాత సంఖ్యా క్రమాన్నే ఉంచి గరుడ బేతను మొదటి బేత అంటుంది.³⁴ ఆయన 1975 పరిశోధనా గ్రంథం మంగల్లు దానశాసనంలో పేరున్న అంతకు ముందటి బేతియను కూడా లెక్కించి, గరుడ బేతను రెండవ బేత అంది.³⁴

కోల్పోవడం, తిరిగి సంపాదించడం

రాష్ట్రకూట రాజ్యం 973లో కూలిపోయింది. అప్పుడు నాల్గవ గుండన కొరవి ప్రాంతంలోని తన చిన్న భూభాగాన్ని స్వతంత్రంగా నిలుపుకోవడానికి ప్రయత్నించాడని పరబ్రహ్మశాస్త్రి వాదిస్తారు. కొత్త చాళుక్య రాజు రెండవ తైలపుడి మద్దతు ఉన్న విరియాల ఎర్ర అనే నాయకుడు గుండనను యుద్ధంలో చంపి, కొరవిలో బొట్టు బేతను తిరిగి కూర్చోబెట్టాడు. పరబ్రహ్మశాస్త్రి దీనిని పదవ శతాబ్దం చివరి దశాబ్దంలో ఉంచారు.⁵ పరబ్రహ్మశాస్త్రి ప్రకారం, యువ బేత తన తండ్రి గెలిచినదంతా కోల్పోయాడు, కుటుంబం దాదాపు తన హోదాను కోల్పోయింది. ఎర్ర భార్య కామవసాని యువ గరుడ బేత పక్షం వహించిందని గూడూరు శాసనం చెబుతుంది.⁶

కామవసాని చక్రవర్తికి విన్నవించి కాకతి వంశాన్ని తిరిగి నిలబెట్టింది.⁶ పరబ్రహ్మశాస్త్రి దీనిని తర్వాతి కాలపు కుటుంబ చరిత్ర సిద్ధేశ్వర చరిత్రతో పోల్చారు. అందులో కుంతలదేవి అనే స్త్రీ యువ వారసుడికి సంరక్షక పాలకురాలిగా వ్యవహరిస్తుంది. ఆ చరిత్ర చాలా విషయాలలో నమ్మదగినది కాదని ఆయన భావించారు.⁶

గరుడ బేత గురించి బయ్యారం శాసనం చెప్పేదాన్ని పరబ్రహ్మశాస్త్రి తన పరిశోధనా గ్రంథంలో గుర్తించారు. అనుమ, కొండలను చంపి అనుమకొండ (హనుమకొండ)ను ఆయన తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడని అది చెబుతుంది. చాళుక్యుల సామంతుడిగా అనుమకొండలో స్థిరపడిన ఆ కుటుంబంలో మొదటివాడు బేత అని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.⁷ అనుమకొండ జిల్లాను శాశ్వత జాగీరు (రాజు నుంచి పొందిన భూమి)గా పొందినది బేత కొడుకు మొదటి ప్రోలరాజు అని ఆయన 1978 పుస్తకం చెబుతుంది.⁸

యుద్ధాలు, శాసనాలు

1098 నాటి కాజీపేట దర్గా శాసనం కాకతి నగర ప్రభువు బేతను ప్రశంసిస్తూ మొదలవుతుంది.⁹ చోళ సైన్యాల సముద్రాన్ని మథించినవాడిగా అది ఆయనను వర్ణిస్తుంది.⁹ అంతకు ముందటి రచయితలు దీనిని దాదాపు 1052లో కంచిపై చాళుక్య రాజు మొదటి సోమేశ్వరుడి దండయాత్రతో ముడిపెట్టారు. చాళుక్యులతో చోళులు అంతకు ముందు చేసిన అనేక యుద్ధాలలో ఏదైనా ఒకదానిలో బేత చోళులతో పోరాడి ఉండవచ్చని పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఎత్తి చూపారు.¹⁰

రేచర్ల కుటుంబపు మొదటి సేనాపతి బ్రహ్మ కంచిని తీసుకుని తన కాకతీయ యజమానికి విజయం సాధించాడని 1213 నాటి పాలంపేట శాసనం చెబుతుంది.¹¹ 1919లో దానిని ప్రచురించిన ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett) ఈ యజమాని బహుశా మొదటి ప్రోలరాజు అని భావించారు.¹¹ 1978లో పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయనను మొదటి బేతగా, ఆ సందర్భాన్ని 1052లో మొదటి సోమేశ్వరుడి కంచి దండయాత్రగా గుర్తించారు.¹²

కరీంనగర్ దగ్గరి సనిగరంలోని ఒక కన్నడ శాసనం బేత తెలిసిన ఏకైక శాసనం. దాని తేదీ శక 973 (1051 డిసెంబర్; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి). అది చాళుక్య రాజు త్రైలోక్యమల్ల (మొదటి సోమేశ్వరుడు)ను అధిపతిగా, బేతను ఆయన మహాసామంతుడిగా, అంటే సామంతుడిగా (కింది పాలకుడు) పేర్కొంటుంది. అందులో వైజరాజు కొడుకు, బేత మంత్రి నారణయ్య సనిగరంలోని యుద్ధమల్ల జినాలయం అనే జైన దేవాలయాన్ని పునరుద్ధరించి, దానికి ఒక నీటి ఏతాన్ని ఇచ్చాడు.¹³

ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన వేములవాడ చాళుక్యులకు చెందిన ఒక యుద్ధమల్లుడు ఆ దేవాలయాన్ని కట్టించాడని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.¹⁴ తొలి కాకతీయులు జైనమతాన్ని అనుసరించారనడానికి ఈ దానాన్ని ఒక గుర్తుగా ఆయన చూశారు.¹⁵

తేదీలు

పరబ్రహ్మశాస్త్రి వంశవృక్ష పట్టిక మొదటి బేతకు 996–1051 సంవత్సరాలు ఇస్తుంది.¹⁶ ఈ సంవత్సరాలు అంచనా మాత్రమే. దాదాపు 956 నాటి మంగల్లు దానశాసనం బేత తండ్రి నాల్గవ గుండన పేరు చెబుతుంది. 1051 నాటి సనిగరం శాసనం బేత పేరు చెబుతుంది. పరబ్రహ్మశాస్త్రి నాల్గవ గుండనకు దాదాపు 955–995 సంవత్సరాలు, బేతకు 1051–52 వరకు మిగిలిన కాలం ఇచ్చారు.¹⁷

తన 1975 వ్యాసంలో బేత దాదాపు 970లో పుట్టాడని, చిన్న వయసులోనే అధికారంలోకి వచ్చాడని, దాదాపు ఎనభై సంవత్సరాలు జీవించాడని ఆయన సూచించారు.¹⁸ 1053 నాటి ఆయన కొడుకు మొదటి ప్రోలరాజు శాసనం అప్పటికి బేత చనిపోయాడని చూపిస్తుంది.¹⁷

Footnotes

1. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 31, 36, 40–41. ↩

2. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 42. ↩

3. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 31–32. ↩ ↩²

4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas and Their Times (PhD thesis, Karnatak University, 1975), pp. 42–43. ↩ ↩²

5. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 41–42. ↩

6. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 42–43. ↩ ↩² ↩³

7. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas and Their Times (1975), pp. 97–98. ↩

8. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 45. ↩

9. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts, Part II (1940), p. 29 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica, vol. 2 (2023), pp. 24, 26, reprinting P. V. Parabrahma Sastry, “Sanigaram Epigraphs of the Early Kakatiyas”, Epigraphia Andhrica IV (1975). ↩

11. L. D. Barnett (ed.), Inscriptions at Palampet and Uparpalli (1919), p. 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

12. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 143. ↩

13. Epigraphia Telanganica, vol. 2 (2023), pp. 23–24. ↩

14. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 46. ↩

15. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 272–273. ↩

16. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 36. ↩

17. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 34–35. ↩ ↩²

18. Epigraphia Telanganica, vol. 2 (2023), p. 25. ↩