తెలుగు చరిత్రTelugu History

కోలాచలం శ్రీనివాసరావు

కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (1854–1919) బళ్లారి న్యాయవాది, ఆధునిక తెలుగు రంగస్థలాన్ని నిలబెట్టిన ఇద్దరిలో ఒకరు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిషేధించిన విజయనగర పతనం నాటకంతో ఆంధ్ర చరిత్ర నాటక పితామహుడిగా పేరు పొందారు. సుమారు ఇరవై ఎనిమిది నాటకాలు, ప్రపంచ నాటక చరిత్రపై ఒక ఇంగ్లీషు గ్రంథం రాశారు.

కోలాచలం శ్రీనివాసరావు బళ్లారి న్యాయవాది; తెలుగు రంగస్థలం కోసం నాటకాలు రాశారు.12 అదే ఊరిలో ఆయన ప్రత్యర్థి ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులతో కలిసి ఆధునిక తెలుగు నాటకానికి ఆయన ఆరంభకుల్లో ఒకరు.3 తెలుగు చారిత్రక నాటకానికి తండ్రిగా ఆయనను ముఖ్యంగా గుర్తుంచుకుంటారు.45

బాల్యం

1964లో భారతి మాసపత్రికలో వై. సీతారామశర్మ ఆయన జీవిత కథ రాశారు. ఆయన ప్రకారం కోలాచలం 1854 మార్చి 13న హంపీ విరూపాక్షేశ్వరాలయానికి దగ్గరలోని కమలాపురంలో పుట్టారు.1 సంస్కృత కావ్యాలకు వ్యాఖ్యానాలు రాసిన కోలాచలం మల్లినాథసూరి వంశంలోనివారని చెబుతారు.1 ఆయన తండ్రి ఆనెగొంది ప్రభువు ఆస్థానంలో ఉద్యోగం చేశారు.1

తొమ్మిదేళ్లు నిండకముందే కుటుంబానికి కష్టాలు వచ్చి ఆయన చదువు ఆగిపోయింది.1 అప్పుడు ఆయన బావగారు కుప్పుస్వామయ్య ఆయనను బళ్లారికి తీసుకొచ్చారు. అక్కడ ఆయన సంస్కృతం, తెలుగు, కన్నడం, ఇంగ్లీషు నేర్చుకున్నారు.1 కొంతకాలం గుత్తిలోని ఒక ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో పనిచేశారు, కానీ ఆ ఉద్యోగం నచ్చలేదు.1 బళ్లారిలో పేరున్న న్యాయవాది అయిన అన్న కోలాచలం వేంకటరావు దగ్గరకు తిరిగి వచ్చి, ప్లీడర్ పరీక్ష పాసై, త్వరలోనే న్యాయవాదిగా రాణించారు.1

సుమనోరమ సభ

అప్పటికే ధర్మవరం బళ్లారిలో సరసవినోదినీ సభను స్థాపించారు.1 కోలాచలం, ఆయన మిత్రులు తమ సొంత నాటక సమాజం సుమనోరమ సభను స్థాపించి, ఆయనను అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకున్నారు.4 ఈ ఇద్దరు న్యాయవాదులు ప్రత్యర్థులని, కోలాచలం ధర్మవరం కంటే కొన్ని నెలలే చిన్నవారని ఎన్. గంగప్ప రాశారు.26

కోలాచలం మొదట సాంఘిక నాటకాలు రాశారు. మొదటిది సునందినీ పరిణయం; దానికే దురాశాభంగం అని మరో పేరు. సంఘ సంస్కరణకు ఉపయోగపడే యువతీ వివాహము వంటి నాటకాలూ రాశారు.4 పూనా నుంచి రెండు మరాఠీ నాటక కంపెనీలు బళ్లారి వచ్చి ఆడినప్పుడు, ఆయన రెండు నెలల్లో మరాఠీ నేర్చుకుని వారి రెండు సాంఘిక నాటకాలను తెలుగులోకి మార్చారు.47

తర్వాత ప్రత్యర్థి సభకు దీటుగా పౌరాణిక నాటకాలు రాయమని సుమనోరమ సభ ఆయనపై ఒత్తిడి తెచ్చింది.4 ఆయన మదాలస చరిత్ర రాశారు; తర్వాత రుక్మాంగద, సత్య హరిశ్చంద్రీయం రాశారు. ఈ రెండే ఆయనకు శాశ్వత కీర్తి తెచ్చాయని సీతారామశర్మ అంటారు.48 ఆ తర్వాత మహాభారతం, రామాయణం కథలతో ఎన్నో నాటకాలు రాశారు.8 మొత్తం ఇరవై ఎనిమిది నాటకాలని సీతారామశర్మ లెక్క.4

విజయనగర పతనం

కమలాపురం, బళ్లారి ఒకప్పుడు విజయనగర సామ్రాజ్యంలో భాగాలే. అందుకే కోలాచలం ఆ సామ్రాజ్య పతనంపై ఒక నాటకం రాశారు; సీతారామశర్మ దాన్ని రామరాజు చరిత్రము అంటారు.4 ఆయన కీర్తిని నలుదిశలా వ్యాపింపజేసింది ఆ నాటకమే; దానితోనే ఆయనకు ఆంధ్ర చరిత్ర నాటక పితామహుడు అనే బిరుదు వచ్చింది.4 కథలో హిందూ ముస్లిం వైషమ్యం ఉన్నందువల్ల ఆంగ్ల ప్రభుత్వం ఆ నాటక ప్రదర్శనను నిషేధించింది.4

ఆ నాటక కథను 1928లో పి. చెంచయ్య వివరించారు. రామరాయలు ఒక ముస్లిం స్త్రీ ద్వారా పుట్టిన కొడుకును తన కొడుకుగానే పెంచి, తళ్లికోట యుద్ధంలో సైన్యానికి నాయకుడిని చేస్తాడు.9 ఆ కొడుకు యుద్ధంలో పట్టుబడిన ఒక ముస్లిం యువతిని ప్రేమిస్తాడు; ఆమె అతన్ని శత్రువు పక్షం చేరమని పురికొల్పుతుంది.9 ప్రేమకూ కర్తవ్యానికీ మధ్య నలిగిపోయి అతను యుద్ధభూమిలో పిచ్చివాడై, తండ్రిని చంపి తానూ చనిపోతాడు.9 కోలాచలాన్ని చారిత్రక నాటకానికి నాయకుడని, ఆయన నాటకాలు భారతీయ నాటకాల్లో అరుదైన విషాదాంతాలని చెంచయ్య అన్నారు.9 సుల్తానా చాంద్ బీబీ, ప్రతాపరుద్రీయం, మైసూరు రాజ్యం, చంద్రగిర్యభ్యుదయం వంటి మరికొన్ని చారిత్రక నాటకాలను సీతారామశర్మ పేర్కొన్నారు.4

పండితుడు, నాటకశాల నిర్మాత

కోలాచలం ఇంగ్లీషులో కూడా రాశారు. ఆయన డ్రమాటిక్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అనేక దేశాల నాటక సంప్రదాయాలనూ, భారతీయ నాట్యశాస్త్ర నియమాలనూ చర్చించింది.810 ఋగ్వేదం, ప్రాచీన భారతీయ సమాజం మీద ఆయన సుమారు పదహారు గ్రంథాలు రాశారని సీతారామశర్మ చెబుతారు.10 1913లో బళ్లారి నుంచి వచ్చిన వేదార్థ చంద్రిక మాసపత్రిక నిర్వాహక మండలిలో ఉన్నారు.10 బళ్లారిలో వాణీవిలాస అనే సొంత నాటకశాలను కట్టించారు.106

రాఘవ, చివరి రోజులు

నటుడు బళ్లారి రాఘవ కోలాచలం నాటకాల్లో ముఖ్య పాత్రలు వేశారు. హిరణ్యకశిపుడు, హరిశ్చంద్రుడు, దుర్యోధనుడు, విజయనగర నాటకంలోని పఠాను ఆ పాత్రల్లో కొన్ని.10 ఈ నాటకాలే రాఘవకు పేరు తెచ్చాయని, కోలాచలానికి నాటకకర్తగా కీర్తి తెచ్చాయని సీతారామశర్మ భావించారు.10 కోలాచలం రాచకురుపు వల్ల 1919 జూన్ 23న చనిపోయారు.10 ఆయన కాలపు రంగస్థలం గురించి తెలుగు నాటకరంగం, తొలి సినిమా పేజీ చూడండి.

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

విజయనగర నాటకం పేరు. సీతారామశర్మ దాన్ని రామరాజు చరిత్రము అంటారు.4 రాజు విజయనగర రాజ్య పతనం అని, చెంచయ్య “ది ఫాల్ ఆఫ్ విజయనగర్” అని పిలిచారు.59 కోలాచలానికి పేరు తెచ్చినది ఆ ఒక్క నాటకమేనని రాజు అంటారు. పృథ్వీరాజు కూడా అంతే ప్రజాదరణ పొందిందని చెంచయ్య అంటారు.59

ఎన్ని నాటకాలు. సీతారామశర్మ, గంగప్ప ఇరవై ఎనిమిది అంటారు.46 పి. రఘునాథరావు ముప్పై అంటారు.11

Footnotes

  1. Y. Sitarama Sarma, “Ki. Se. Kolachalam Srinivasa Rao”, Bharati, Vol. 41, No. 10 (October 1964), p. 57 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Gangappa, Bharati (March 1968), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  3. P. T. Raju, Telugu Literature (Andhra Literature) (Bombay: International Book House, 1944), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  4. Sitarama Sarma, Bharati (October 1964), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13

  5. Raju, Telugu Literature (1944), p. 73 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. Gangappa, Bharati (March 1968), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  7. N. Gangappa, “Andhra Nataka Rangasthalamupai Paschatyulayu, Parsilayu Prabhavamu”, Bharati, Vol. 45, No. 3 (March 1968), p. 39 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  8. Sitarama Sarma, Bharati (October 1964), p. 59 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  9. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  10. Sitarama Sarma, Bharati (October 1964), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  11. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (New Delhi: Sterling, 1997), p. 331 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. P. T. Raju, Telugu Literature (Andhra Literature) (The P. E. N. Books, The Indian Literatures, No. XV) (opens in a new tab), International Book House, Bombay, for the P. E. N. All-India Centre, 1944, pp. 72–73. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 115. [Public domain]
  3. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర), Telugu version of History of Modern Andhra Pradesh (opens in a new tab), Sterling Publishers, New Delhi, 1997, pp. 331. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. N. Gangappa (article), Bharati (భారతి), Vol. 45, No. 3 (March 1968), incl. N. Gangappa, 'Andhra Nataka Rangasthalamupai Paschatyulayu, Parsilayu Prabhavamu' (Western and Parsi influence on the Telugu stage), pp. 37–42 (opens in a new tab), 1968, pp. 39–41. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. Y. Sitarama Sarma (article), Bharati (భారతి), Vol. 41, No. 10 (October 1964), incl. Y. Sitarama Sarma, 'Ki. Se. Kolachalam Srinivasa Rao', pp. 57–60 (opens in a new tab), 1964, pp. 57–60. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: