వేములవాడ భీమకవి

వేములవాడ భీమకవి దాదాపు కథల ద్వారా మాత్రమే తెలిసిన తెలుగు కవి.¹ ఆయన పేరు ఆయనను కరీంనగర్ జిల్లాలోని వేములవాడతో ముడిపెడుతుంది.² పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) ఆయనను “తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక రహస్య కవి” అన్నారు.¹ ఆయన కాలం, ఆయన జీవితం, చివరకు ఆయన రచనలు కూడా అనిశ్చితం.¹³

ఐతిహ్యాల కవి

సంప్రదాయం ఆయన పేరు చుట్టూ ఎన్నో కథలు అల్లిందని, అందువల్ల ఆయన కాలాన్ని నిర్ణయించలేమని చెంచయ్య, భుజంగరావు తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో రాశారు.¹ పండితులు ఆయనను 12వ, 13వ, 14వ, 15వ, 16వ శతాబ్దాలలో ఉంచారు.¹ కథలలో ఆయన మాటలు నిజమయ్యే ప్రేరణ పొందిన ప్రవక్త.¹ ఇలాంటి ఐతిహ్యాలు సాధారణంగా ఒక సాహిత్యపు మొదటి కాలానికి చెందిన కవి చుట్టూ చేరతాయని వారు భావించారు.¹ శ్రీనాథుడు ఆయనను తెలుగు మహాభారత ముగ్గురు కవుల కంటే ముందు ఉంచాడని వారు గుర్తించారు.¹

ఆయన “దృఢమైన శైవుడు” అనే విషయం తప్ప, “ఆయన గురించి ఏమీ తెలియదు” అని వారు రాశారు.¹ వారి మాటలలో, ఆయన “వింత నీడలా వేదికపై కదలిపోతాడు”. ఆయన ఎప్పుడూ “చరిత్రలో స్పష్టమైన వ్యక్తి” కాడు.⁴ 1944లో పి. టి. రాజు (P. T. Raju) అవే మాటలను ఉదహరించారు.³ సంకలనాలలోని ఉదాహరణలు తప్ప కవి రచనలు ఏవీ మిగలలేదని ఆయన జోడించారు.³

ఆయనతో ముడిపడిన చోట్లు

హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ డైరెక్టర్ పి. శ్రీనివాసాచార్ (P. Sreenivasachar) 1953లో వేములవాడ చాళుక్యులపై ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) పుస్తకానికి ఒక ముందుమాట రాశారు.² సంప్రదాయం వేములవాడను ప్రసిద్ధ తెలుగు కవి భీమకవితో ముడిపెడుతుందని ఆయన గుర్తించారు.² కానీ కన్నడ కవి పంప అక్కడ నివసించాడనడానికి మరింత స్పష్టమైన రుజువు ఉందని ఆయన జోడించారు.²

1964లో ఆంధ్రలోని తూర్పు చాళుక్య ఆలయాలపై రాసిన ఎం. రామారావు (M. Rama Rao) మరో సంప్రదాయాన్ని ఇస్తారు.⁵ దానిలో భీమకవి ద్రాక్షారామంకు చెందిన ఒక బ్రాహ్మణ వితంతువు కొడుకు.⁵ ఆ ఆలయపు భీమేశ్వర దేవుడే తన తండ్రి అని ఆయన చెప్పాడు.⁵

ఆయనకు ఆపాదించిన రచనలు

చెంచయ్య, భుజంగరావు ఆయనకు ఆపాదించిన ఐదారు రచనలను జాబితా చేశారు. కానీ వాటిలో ప్రతి దానినీ వారు సందేహించారు:¹

• రెండు అర్థాల పద్యాలలో రాముడు, కృష్ణుల కథలు చెప్పే రాఘవ పాండవీయము, పింగళి సూరన కాలానికే పోయింది
• అప్పుడే ఇటీవల ముద్రించిన కవిజనాశ్రయము, కానీ దానిని రాచన్న అనే జైన వర్తకుడు రాశాడని చెబుతారు
• సంకలనాలలో ఉదహరించిన పద్యాల ద్వారా మాత్రమే తెలిసిన శతకంఠ రామాయణము, నృసింహ పురాణము
• వారు చాలా సందేహాస్పదంగా భావించిన తెలుగు బసవ పురాణము¹⁶

ఒకేసారి రెండు కథలు చెప్పే పద్యానికి “భీమకవి అనే ఒకరు మూలకర్త అని చెబుతారు” అని 1943లో కె. సీతారామయ్య (K. Sitaramaiya) కూడా రాశారు.⁷ కానీ ఆయన రచన ఏదీ మిగలలేదు.⁷ కాబట్టి మనకు ఉన్న అలాంటి మొదటి కావ్యం పింగళి సూరన రాఘవపాండవీయము.⁷

కాకతీయ యుగపు తెలుగు రచయితలపై శ్రీనివాసాచార్ 1942 నాటి జాబితాలో ఒక పద్దు ఒక ప్రశ్న అడుగుతుంది.⁸ కవిరాక్షసీయము కర్త “కవిరాక్షసుడు” పక్కన ఆయన ఇలా రాశారు: “ఈ రచయిత వేములవాడ భీమకవి ఒకరేనా?”⁸ ఆయన దానికి సమాధానం ఇవ్వలేదు.⁸

తర్వాతి కవులు ఆయనను ఎలా గుర్తుంచుకున్నారు

చెంచయ్య, భుజంగరావు ఉదహరించిన శ్రీనాథుని ఉద్దేశించిన ఒక ప్రశంసా పద్యం ఆయనకు ముందరి గొప్ప కవుల పేర్లు చెబుతుంది.⁹ శ్రీనాథుడు “ఇప్పుడు శక్తి గల మాటలలో భీమకవి లాగా” రాయగలడని అది చెబుతుంది.⁹ అదే పద్యం నన్నయ, తిక్కన పేర్లను కూడా చెబుతుంది.⁹

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

• ఆయన కాలం. చెంచయ్య, భుజంగరావు 12వ శతాబ్దం నుంచి 16వ శతాబ్దం వరకు తేదీలను జాబితా చేసి, ఐతిహ్యాల కారణంగా తొలి కాలం వైపు మొగ్గారు.¹ “ఆయన కాలంపై చాలా వివాదం ఉంది” అని మాత్రమే రాజు రాశారు.³
• ఆయన ఊరు. పేరు, 1953లో నివేదించిన ఒక సంప్రదాయం ఆయనను వేములవాడతో ముడిపెడతాయి.² 1964లో నివేదించిన ఒక సంప్రదాయం ఆయనను ద్రాక్షారామపు బిడ్డగా చేస్తుంది.⁵
• ఆయన రచనలు. చెంచయ్య, భుజంగరావు ఆయనకు ఆపాదించిన రచనలన్నిటినీ సందేహించారు.¹ ఆయన కవిరాక్షసీయము కర్త కావచ్చేమో అని శ్రీనివాసాచార్ ఆలోచించారు.⁸

Footnotes

1. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 58 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

2. P. Sreenivasachar, preface to N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), PDF p. 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 24 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 59 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

5. M. Rama Rao, Eastern Chalukyan Temples of Andhra Desa (1964), p. 15 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 54 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 43 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

8. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts, Part I (1942), p. 14, note 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

9. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 112 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³