విమలాదిత్యుడు

విమలాదిత్యుడు 11వ శతాబ్దం మొదట్లో కృష్ణా, గోదావరి మధ్య ఉన్న తూర్పు చాళుక్య రాజ్యం వేంగిని పాలించాడు.¹ వంశ పాలనలో సుదీర్ఘ విరామం తర్వాతి మొదటి తరానికి ఆయన చెందినవాడు.¹ చోళ రాకుమార్తెతో ఆయన పెళ్లి వరుస చోళ పెళ్లిళ్లకు మొదలు. అవి చివరకు ఆయన మనవడు మొదటి కులోత్తుంగుని చోళ సింహాసనానికి చేర్చాయి.²³

కుటుంబం

విమలాదిత్యుడు దానార్ణవుడు, ఆయన రాణి ఆర్యమహాదేవిల కొడుకు, మొదటి శక్తివర్మ తమ్ముడు.¹ ఆయన తన అన్న తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడని ఆయన కొడుకు కోరుమిల్లి ఫలకాలు కూడా చెబుతాయి.⁴ జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) ఉపయోగించిన గోదావరి దానశాసనం ఆయనను విమలాదిత్యుడు అని, విమలార్కుడు అని కూడా అంటుంది.⁵

విమలాదిత్యుడు చోళ రాజు మొదటి రాజరాజు కూతురు, రాజేంద్ర చోళుని చెల్లెలు కుందవదేవిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.⁴⁵ (కుందవదేవి చూడండి.) వారి కొడుకు రాజరాజ నరేంద్రుడు 1022లో ఆయన తర్వాత వచ్చాడు.⁵⁴

విమలాదిత్యునికి మరో రాణి ద్వారా కూడా ఒక కొడుకు ఉన్నాడు.⁶⁷ 1930లో బి. వి. కృష్ణారావు (B. V. Krishna Rao) విమలాదిత్యుని మనవడు రెండవ శక్తివర్మ దానశాసనాన్ని సంపాదకత్వం చేశారు.⁶⁷ రాజరాజు, ఏడవ విజయాదిత్యుడు ఇద్దరూ వేర్వేరు తల్లుల ద్వారా విమలాదిత్యుని కొడుకులని అది చెబుతున్నట్లు ఆయన చదివారు.⁶⁷ విజయాదిత్యుని తల్లిని ఆయన మేడవమహాదేవి అని ఇచ్చారు. ఆమె కూడా చోళ రాకుమార్తె. ప్రభుత్వ శాసన పరిశోధకుడు ఆమె పేరును మాలవమహాదేవి అని చదివారు.⁶⁷ ఆయన పట్టిక కుందవాంబను రాజరాజు తల్లిగా, మేడవమహాదేవిని ఏడవ విజయాదిత్యుని తల్లిగా చేస్తుంది.⁸

రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) 1932 నాటి వంశావళి పట్టిక ప్రకారం, విమలాదిత్యునికి ఒక యాదవ రాజును పెళ్లి చేసుకున్న కూతురు కూడా ఉంది.⁹

సింహాసనారోహణ

రణస్తిపూండి దానశాసనం ఆయన పాలన ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో తేదీ వేయబడింది. అది ఆయన పట్టాభిషేక దినాన్ని ఇస్తుంది. ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) దానిని 1011 మే 10, గురువారంగా లెక్కించారు.¹ ఈ తేదీ కాలక్రమంలోని ఒక చిక్కును పరిష్కరించిందని దానశాసన సంపాదకుడు వి. వెంకయ్య (V. Venkayya) చూపించారు.¹

దానార్ణవుని తర్వాతి అరాజక కాలానికి (పాలనలో విరామం) దానశాసనాలన్నీ 27 సంవత్సరాలు ఇస్తాయి.¹ కానీ రాజరాజు పట్టాభిషేకం నుంచి వెనక్కి లెక్కిస్తే అది 30 అయినట్లు కనిపించింది.¹ విమలాదిత్యుని సింహాసనారోహణ 1011లో నిర్ణయమైనప్పుడు, అరాజక కాలం స్థూలంగా 972, 999 మధ్య పడింది. అది శాసనాలలోని 27 సంవత్సరాలే కొనసాగింది.¹ రాబర్ట్ సూయెల్ 1932 నాటి కాలక్రమం ఆయన పాలనను 1011–1022 నాటిదిగా చెబుతుంది.⁹

దానశాసనం విమలాదిత్యునికి చాలా ఇంటిపేర్లు ఇస్తుంది: బిరుదాంక-భీమ, త్రిభువనాంకుశ, ముమ్మడి-భీమ, భూప-మహేంద్ర.¹⁰ ఆ కుటుంబంలో అంతకుముందు ఇద్దరు రాజులకు మాత్రమే ఆ పేరు ఉన్నందువల్ల, వెంకయ్య ముమ్మడి-భీమను “మూడవ భీముడు” అని వివరించారు.¹⁰ వార్షిక శాసన నివేదికలు ముమ్మడి-భీమ-మానం అనే ద్రవ కొలతను పేర్కొంటాయి.¹¹ దానికి విమలాదిత్యుని పేరు పెట్టారని భావించారు.¹¹

దానశాసనాన్ని రచించిన వ్యక్తి రాజును రెండుసార్లు తన కుటుంబ రక్షకుడు అంటాడు.¹⁰ ఇది పెళ్లి ద్వారా చోళులతో ఆయన పొత్తును, బహుశా వారసుని జననాన్ని సూచించవచ్చని వెంకయ్య భావించారు.¹⁰

ఓటమి, చోళ ఆస్థానం

తర్వాతి దానశాసనాలు విమలాదిత్యునికి ఏడు సంవత్సరాల పాలన ఇస్తాయి.¹⁰ కానీ రణస్తిపూండి దానశాసనం ఆయన ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో తేదీ వేయబడింది. ఆయన పట్టాభిషేకానికి, ఆయన కొడుకు పట్టాభిషేకానికి మధ్య పదకొండు సంవత్సరాలు గడిచాయి.¹⁰ వెంకయ్య ఈ తేడాను మరో రెండు శాసనాల నుంచి వివరించారు:¹⁰

• గంజాంలోని మహేంద్రగిరి కొండపై, చోళ రాజేంద్ర చోళుడు విమలాదిత్యుని ఓడించి విజయ స్తంభాన్ని నిలిపాడని రెండు శాసనాలు చెబుతాయి
• తంజావూరు దగ్గర తిరువైయారులో, రాజరాజ చోళుని 29వ సంవత్సరం (1013–14) నాటి ఒక శాసనం విష్ణువర్ధన-విమలాదిత్యుడు ఆలయానికి చేసిన దానాలను నమోదు చేస్తుంది¹⁰

విమలాదిత్యుని బందీగా తంజావూరు (అప్పుడు టాంజోర్)కు తీసుకెళ్లారని, అక్కడ ఆయన కుందవను పెళ్లి చేసుకున్నాడని వెంకయ్య నిర్ణయించారు.¹⁰ ఆయన అభిప్రాయంలో విమలాదిత్యుని దాదాపు 1015లో వేంగికి తిరిగి పంపారు. తర్వాతి శాసనాలు ఆ తిరుగు రాక నుంచి ఏడు సంవత్సరాలను లెక్కించాయి.¹⁰ నాలుగు సంవత్సరాల బందిఖానా అనే వెంకయ్య వివరణను సూయెల్ మళ్లీ చెప్పారు.²

ఆ పెళ్లి “బహుశా బలవంతపు పెళ్లి, ఆయన విమలాదిత్యుని జయించిన ఫలితం” అని రాజరాజ చోళుని గురించి 1890లోనే ఇ. హుల్ట్ష్ (E. Hultzsch) సూచించారు.¹² మరోవైపు, సూయెల్ విమలాదిత్యుని తన మామతో స్నేహంగా ఉన్నవానిగా వర్ణించారు.² తూర్పు చాళుక్య, చోళ వంశాలను ఏకం చేసిన మొదటి పెళ్లిగా ఆయన ఆ పెళ్లిని చాలా ముఖ్యమైనదిగా భావించారు.²

1907 నాటి గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ మహేంద్రగిరి దండయాత్రను, చోళ అధిపత్యాన్ని తోసిపుచ్చడానికి విమలాదిత్యుడు చేసిన ప్రయత్నానికి రాజేంద్రుని జవాబుగా చదివింది.¹³ ఆయనను పదవి నుంచి తొలగించలేదని అది జోడించింది.¹³

సూయెల్ ఆ పెళ్లిని 1009 కింద కూడా నమోదు చేసి, విమలాదిత్యుడు తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడని గుర్తించారు.¹⁴² రాజేంద్రుడు తన తండ్రి సైన్యానికి నాయకత్వం వహించిన రాజరాజు పాలనలో ఆయన ఓటమిని ఉంచారు. కానీ దాని తేదీకి ఆయనకు ఏ సూచనా దొరకలేదు.¹⁴²

పాలన ముగింపు

సూయెల్ విమలాదిత్యుని మరణాన్ని ఆయన కొడుకు పట్టాభిషేక సంవత్సరం 1022 నాటిదిగా చెప్పారు.⁹ వెంకయ్య కూడా ఆయన మరణాన్ని 1022లో ఉంచారు.¹⁰ 1952లో ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) మొదటి రాజరాజు కలిదిండి దానశాసనాన్ని సంపాదకత్వం చేశారు. అప్పటికి విమలాదిత్యుని చివరి తేదీ ఆయన ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో, 1018 ఆగస్టు అని ఆయన గుర్తించారు. విమలాదిత్యుడు ఆ తర్వాత త్వరలోనే చనిపోయాడని, 1022లో తన పట్టాభిషేకానికి ముందు ఆయన కొడుకు కొన్ని సంవత్సరాలు పాలించాడని ఆయన నిర్ణయించారు.¹⁵¹⁶

వంశావళి రెండు భాగాలు

పౌరాణిక, ఐతిహ్య వంశవృక్షం ఉన్న ఇప్పటివరకు దొరికిన అతి తొలి తూర్పు చాళుక్య శాసనం రణస్తిపూండి దానశాసనం.¹ ఈ వంశవృక్షం కుటుంబపు వంశాన్ని చంద్రుని నుంచి గుర్తించి, త్రిలోచన-పల్లవుని చేతిలో చంపబడిన విజయాదిత్యుని దాని పూర్వీకునిగా పేర్కొంటుంది.¹ 999–1000లో ప్రధాన వంశం పునరుద్ధరించబడిన తర్వాత ఈ కొత్త ఉపోద్ఘాతం బహుశా చోళ ప్రభావం వల్ల వచ్చిందని వెంకటరమణయ్య భావించారు.¹⁷ వీర చోడుని చెల్లూరు ఫలకాలు విమలాదిత్యునికి ఆయన ఏడు సంవత్సరాలను ఇస్తాయి, కానీ ఆయన చోళ రాణిని ప్రస్తావించవు.¹⁸

సాహిత్య చరిత్రకారులు పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), ఎం. భుజంగరావు (M. Bhujanga Rao) పాలనకు 1005–22 అనే వేరే తేదీ ఇచ్చారు.¹⁹²⁰ రెండు వంశాల మధ్య సుదీర్ఘ సంఘర్షణను ముగించిన చర్యగా వారు చోళ పెళ్లిళ్లను వర్ణించారు.¹⁹²⁰

Footnotes

1. V. Venkayya, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya”, Epigraphia Indica VI (1900–01), p. 349 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

2. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 61 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

3. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 277 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

4. J. F. Fleet, “Korumelli Plates of Rajaraja II [I]”, Indian Antiquary XIV (1885), p. 50 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

5. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 273 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

6. B. V. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 1 (1930), p. 36 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 37 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

8. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 39, genealogical table (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 337 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

10. Venkayya, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya” (1901), p. 350 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

11. Subject-Index to the Annual Reports on South Indian Epigraphy from 1887 to 1936 (1940), p. 4 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

12. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), p. 63 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

13. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari (1907), p. 20 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

14. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 59 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

15. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 60 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

16. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 62 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

17. N. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant of Eastern Chalukya Rajaraja I”, Epigraphia Indica XXIX (1951–52), p. 59 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

18. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), p. 51 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

19. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 21 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

20. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 22 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²