ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఏడవ విజయాదిత్యుడు (తూర్పు చాళుక్య)

తూర్పు చాళుక్య యువరాజు, విమలాదిత్యుని కొడుకు, రాజరాజ నరేంద్రుని సవతి సోదరుడు. ఆయన దాదాపు 1063 నుంచి దాదాపు 1076–77లో తన మరణం వరకు వేంగిని పాలించాడు. మొదట తన సోదరుని కొడుకు రాజేంద్రుని (మొదటి కులోత్తుంగుని)తో పోటీలో, తర్వాత ఆయన రాజప్రతినిధిగా పాలించాడు. దాదాపు 1030–35లో ఆయన రాజరాజు నుంచి వేంగిని కూడా ఆక్రమించాడని, 1061లో తన సొంత కొడుకు రెండవ శక్తివర్మను అక్కడ నిలిపాడని 20వ శతాబ్దంలో దొరికిన దానశాసనాలు చూపిస్తాయి.

ఏడవ విజయాదిత్యుడు కృష్ణా, గోదావరి మధ్య దేశమైన వేంగిని తన సొంత పేరుతో పాలించిన పాత తూర్పు చాళుక్య వంశపు చివరి సభ్యుడు.1 19వ శతాబ్దంలో, 20వ శతాబ్దం మొదట్లో చాలా కాలం పాటు, మొదటి కులోత్తుంగుడు పదిహేను సంవత్సరాలు వేంగి బాధ్యత అప్పగించిన తండ్రి సోదరునిగా మాత్రమే ఆయన తెలుసు.23 ఆయన చాలా ఎక్కువ కాలం సింహాసనానికి పోటీదారుగా ఉన్నాడని తర్వాతి ఆవిష్కరణలు చూపించాయి.45

కుటుంబం

ఏడవ విజయాదిత్యుడు విమలాదిత్యుని కొడుకు. జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet)కు చెల్లూరు ఫలకాల ద్వారా మాత్రమే ఆయన తెలుసు. అవి ఆయనను మొదటి కులోత్తుంగుని తండ్రి సోదరుడు అంటాయి.3 దీని నుంచి ఆయన రాజరాజ నరేంద్రుని సోదరుడు, బహుశా తమ్ముడు అని ఫ్లీట్ ఊహించారు.3 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) పట్టిక ఆయనను విమలాదిత్యుని కొడుకుగా చేస్తుంది.6

1930లో బి. వి. కృష్ణారావు (B. V. Krishna Rao) ఆయన కొడుకు దానశాసనాన్ని సంపాదకత్వం చేశారు.74 విజయాదిత్యుడు, రాజరాజు వేర్వేరు తల్లుల ద్వారా విమలాదిత్యుని కొడుకులని అది చెబుతున్నట్లు ఆయన చదివారు.74 విజయాదిత్యుని తల్లిని ఆయన చోళ రాకుమార్తె మేడవమహాదేవి అని ఇచ్చారు.74 కృష్ణారావు ఉదహరించిన విధంగా, పాములవాక నుంచి వచ్చిన విజయాదిత్యుని దానశాసనం ఆయనను వేరే తల్లికి పుట్టిన రాజరాజు సోదరుడు అంటుంది.5

రెండవ శక్తివర్మ ఏడవ విజయాదిత్యుడు, ఆయన రాణి మాదవమహాదేవిల కొడుకు. కృష్ణారావు ఆమెను హైహయ కుటుంబపు రాకుమార్తెగా వర్ణించారు.89

చెల్లూరు ఫలకాలను మొదట ప్రచురించిన ఇ. హుల్ట్ష్ (E. Hultzsch) ఆయనకు ఆరవ విజయాదిత్యుడు అని సంఖ్య ఇచ్చారు.10 ఫ్లీట్, సూయెల్ సహా తర్వాతి రచయితలు సాధారణంగా ఇచ్చే సంఖ్య ఏడవ విజయాదిత్యుడు.36

రాజరాజు నుంచి వేంగి ఆక్రమణ

విజయాదిత్యుని పాములవాక ఫలకాలను ఆర్. సుబ్బారావు (R. Subba Rao) Journal of the Andhra Historical Research Society (ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక సంఘ పత్రిక) పాత సంపుటంలో సంపాదకత్వం చేశారు. అవి రాజరాజుపై ఒక తిరుగుబాటును వర్ణిస్తాయి. కృష్ణారావు సంక్షిప్తంలో, రాజరాజు పన్నెండు సంవత్సరాలు భూమిని రక్షించాడని ఫలకాలు చెబుతాయి.5 తర్వాత విజయాదిత్యుడు బలవంతంగా ఆయనను బహిష్కరించి, తనను తాను వేంగి రాజుగా పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు.5

ఫలకాలలో ఇచ్చిన పట్టాభిషేక తేదీని కృష్ణారావు రాజరాజు ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో, 1030 జూలై 9గా లెక్కించారు.5 విజయాదిత్యుడు తిరుగుబాటుకు గుర్తుగా తనకు తాను పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడని ఆయన భావించారు.5 రాజరాజు పన్నెండవ సంవత్సరం తర్వాత, దాదాపు 1034లో మాత్రమే విజయాదిత్యుడు నిజంగా సింహాసనాన్ని ఆక్రమించాడని ఆయన భావించారు.5 విజయాదిత్యుని పాలన స్వల్పకాలికం, స్థానికం అని, రాజరాజు త్వరలోనే ఆయనను తరిమేశాడని ఆయన నమ్మారు.59 దానశాసనాలు రాజరాజుకు 41 సంవత్సరాల అవిచ్ఛిన్న పాలనను ఇస్తాయనేది ఆయన కారణం.59

1952లో రాసిన ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) అదే తేదీని మళ్లీ లెక్కించి 1031 జూన్ 27, ఆదివారం అని తేల్చారు. రాజరాజు 1019లో పాలన మొదలుపెట్టాడని, కాబట్టి పన్నెండు సంవత్సరాలు 1031లో ముగిశాయని ఆయన భావించారు.1112 ఆయన అభిప్రాయంలో ఆ సంవత్సరం రాజరాజును ఆయన సవతి సోదరుడు సింహాసనం నుంచి తొలగించాడు.1112

రాజరాజు కలిదిండి దానశాసనంలో నమోదైన చోళ సేనాపతులకు, కర్ణాట (పశ్చిమ చాళుక్య) సైన్యానికి మధ్య యుద్ధం ఈ కుట్రతో ముడిపడి ఉండవచ్చని ఆయన సూచించారు.13 రాజరాజుకు చోళ చక్రవర్తి మద్దతు ఉంది.13 కాబట్టి విజయాదిత్యుడు పశ్చిమ చాళుక్య రాజు సహాయం పొంది ఉండవచ్చని ఆయన భావించారు.13

రెండవ శక్తివర్మ

బహిష్కరణ తర్వాత విజయాదిత్యుడు పశ్చిమ చాళుక్య రాజు మొదటి సోమేశ్వరుని సామంతునిగా (అధీన పాలకుడు) జీవించాడని కృష్ణారావు నమ్మారు.4 దాదాపు 1035 నుంచి విజయాదిత్యుడు మైసూరు దేశంలోని నొళంబవాడి జిల్లాను పాలించాడని ఆయన భావించారు.4

తన సవతి సోదరుడు లేని సమయంలో విజయాదిత్యుడు వేంగిని జయించి, తన శత్రువులందరినీ నాశనం చేశాడని ఆయన కొడుకు తెలుగు అకాడమీ ఫలకాలు చెబుతాయి.4 కొడుకుపై ప్రేమతో ఆయన తన కొడుకు రెండవ శక్తివర్మను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడని అవి చెబుతాయి.4 ఆ శత్రువులు రాజరాజు, ఆయన కొడుకు రాజేంద్రుడు అని, మొదటి సోమేశ్వరుడు దండయాత్రకు సహాయం చేశాడని కృష్ణారావు భావించారు.4

ఫలకాలు రెండవ శక్తివర్మ పట్టాభిషేకాన్ని ఒక రోజుకు తేదీ వేస్తాయి. కృష్ణారావు దానిని 1061 అక్టోబర్ 18, గురువారంగా లెక్కించారు.14 రాయలి నుంచి వచ్చిన విజయాదిత్యుని మరో దానశాసనం, అన్ని వైపుల నుంచి చుట్టుముట్టబడి రణరంగంలో యువకుడైన రెండవ శక్తివర్మ మరణానికి దుఃఖిస్తుంది.914 అది ఆయనను ఇతిహాస వీరుడు అభిమన్యునితో పోలుస్తుంది.914 రాజరాజు మరణం తర్వాత, దాదాపు 1061లో, రెండవ శక్తివర్మ ఒక సంవత్సరం మాత్రమే పాలించాడని రాయలి ఫలకాల నుంచి తెలుసని కృష్ణారావు నమోదు చేశారు.8

కులోత్తుంగుని ప్రత్యర్థి

తర్వాతి తూర్పు చాళుక్య దానశాసనాలు ఈ సంఘటనల గురించి ఏమీ చెప్పవు. “చోడ రాజ్యాన్ని కోరుకుంటూ” కులోత్తుంగుడు వేంగిని అప్పగించిన తండ్రి సోదరునిగా అవి విజయాదిత్యుని చూపిస్తాయి.2 ఆయన “స్వర్గానికి వెళ్లడానికి” ముందు పదిహేను సంవత్సరాలు ఆ దేశాన్ని పాలించాడు.2 ఫ్లీట్ ఆ భాగాన్ని 1063 నుంచి 1077 వరకు పదిహేను సంవత్సరాల రాజప్రతినిధిత్వంగా చదివారు.315

మరోవైపు, రాజరాజు చనిపోయినప్పుడు విజయాదిత్యుడు కులోత్తుంగుని వారసత్వం నుంచి తోసేశాడని గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ చెబుతుంది.16 పశ్చిమ చాళుక్య ఆరవ విక్రమాదిత్యుని దండయాత్రల తర్వాత చోళ రాజు ఆయనను వేంగి సింహాసనంపై తిరిగి నిలిపాడని అది చెబుతుంది.16

1063–70 సంవత్సరాలకు సూయెల్ రెండు వివరణలు ఇచ్చారు. ఫ్లీట్ అభిప్రాయంలో, విజయాదిత్యుడు చోళ రాజు వీరరాజేంద్రుని మద్దతుతో తన సోదరుని కొడుకును తొలగించడానికి ప్రయత్నించి విఫలమయ్యాడు.17 తర్వాత ఆయనను క్షమించి, రాజప్రతినిధిగా పదవిలో ఉండనిచ్చారు.17 హుల్ట్ష్ అభిప్రాయంలో, విజయాదిత్యుడు వీరరాజేంద్రుని మద్దతుతో 1063 నుంచి 1070 వరకు నిజంగా వేంగిని పాలించాడు.17 ఈ అభిప్రాయంలో, 1070లో చోళ సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాతే రాజేంద్రుడు తన తండ్రి సింహాసనాన్ని పొందాడు.17

వీరరాజేంద్రుని ఐదవ సంవత్సరపు ఒక చోళ శాసనపు సంక్షిప్తాన్ని సూయెల్ ఇచ్చారు.18 వీరరాజేంద్రుడు విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ)లో యుద్ధం చేసి, వేంగిని జయించి, దానిని ఏడవ విజయాదిత్యునికి ఇచ్చాడని అది చెబుతుంది.18 వేంగిని స్వాధీనం చేసుకోవడం అసంభవమని సూయెల్ స్వయంగా భావించారు.18

వివాదాస్పద వారసత్వం తర్వాత వీరరాజేంద్రుడు తూర్పు చాళుక్య కుటుంబానికి చెందిన తన సొంత మనిషి విజయాదిత్యుని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడని అదే శాసనం చూపిస్తుందని 1911లో రాసిన ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) భావించారు. అది కేవలం విజయాదిత్యుని సింహాసన ఆక్రమణ అనే హుల్ట్ష్, వి. వెంకయ్య (V. Venkayya)ల అభిప్రాయానికి వ్యతిరేకంగా ఆయన వాదించారు.192021

విజయాదిత్యుడు పశ్చిమ చాళుక్యుల వైపు కూడా చూశాడు. మొదటి సోమేశ్వరుడు పాలించిన బళ్లారి దేశంలోని ఒక ఆలయానికి 1064లో ఆయన చేసిన దానాన్ని సూయెల్ గుర్తించారు.17 ఆ శాఖతో స్నేహ సంబంధాలు కట్టే ప్రయత్నంగా ఆయన దానిని భావించారు.17

విష్ణువర్ధన-విజయాదిత్యుని పేరు చెప్పే దావణగెరెలోని 1066 నాటి ఒక శాసనాన్ని ఫ్లీట్ చర్చించారు.22 అది ఆయనను మొదటి సోమేశ్వరుని కొడుకు, “వేంగి రాష్ట్ర ప్రభువు” అంటుంది. ఆయన నొళంబవాడి రాష్ట్రాన్ని పాలించాడు.22 ఈ యువరాజు కనీసం ఒక వైపు నుంచైనా నిశ్చయంగా తూర్పు చాళుక్య సంతతి అని ఆయన భావించారు.22 పశ్చిమ చాళుక్యుల కింద భూభాగాన్ని పాలించినట్లు గానీ, విష్ణువర్ధనుడు అని పిలవబడినట్లు గానీ తెలియని ఏడవ విజయాదిత్యుడు ఆయన కాలేడని సూయెల్ భావించారు.23

కళింగ సంబంధం, ముగింపు

వేంగికి ఉత్తరాన ఉన్న కళింగనగర గాంగ రాజులు కూడా ఆయన పక్షం వహించారు. ఫ్లీట్ ఉదహరించిన ఒక గాంగ దానశాసనం “విజయాదిత్యుడు వృద్ధుడవుతూ, సూర్యుడు ఆకాశాన్ని వదిలినట్లు వేంగి దేశాన్ని వదిలిన” కాలాన్ని వర్ణిస్తుంది.315 ఆయన “చోళుల మహాసముద్రంలో మునిగిపోబోతున్నాడు”.315 అప్పుడు గాంగ రాజు రాజరాజు “పశ్చిమ ప్రాంతంలో చాలా కాలం ఆయనను సంపదను అనుభవింపజేశాడు”.315

ఆయన కొడుకు అనంతవర్మ-చోడగంగదేవుడు “క్షీణిస్తున్న వేంగి ప్రభువును పశ్చిమ ప్రాంతంలో నిలిపి, ఆయన పడిపోతున్న అదృష్టానికి ఆసరా ఇచ్చాడు” అని మరో భాగం చెబుతుంది.315 విజయాదిత్యుడు కళింగ రాజుతో కుట్ర పన్ని, ఆ దేశపు పశ్చిమ భాగంలో తన రోజులను ముగించాడని సూయెల్ ఈ భాగాలను చదివారు. గాంగ రాజు దేవేంద్రవర్మ-రాజరాజు చోళుల నుంచి విజయాదిత్యుని రక్షించాడని కూడా ఆయన నమోదు చేశారు.2425

సూయెల్ కథనంలో, రెండవ రాజేంద్రుడు చోళ సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ముందు, చోళ, కళింగ రాజుల సహాయం పొందిన తన తండ్రి సోదరునిపై పైచేయి సాధించాడు.2627 సూయెల్ పట్టిక ఆయన రాజప్రతినిధిత్వాన్ని 1063–1076 నాటిదిగా చెబుతుంది.6 అయితే ఒక పాదసూచికలో విజయాదిత్యుడు 1078 వరకు తన పదవిలో ఉన్నాడని ఆయన రాశారు.25 గోదావరి గెజిటీర్ ఆయన 1077లో చనిపోయినట్లు చెబుతుంది.1 దీని తర్వాత కులోత్తుంగుడు తన సొంత కొడుకు రాజరాజును రాజప్రతినిధిగా నియమించాడు.1

Footnotes

  1. Hemingway, Godavari (1907), p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), p. 60, translation of the Chellur plates, verses 14–15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 276 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  4. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  5. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  6. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 337 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. B. V. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 1 (1930), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  10. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. N. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant of Eastern Chalukya Rajaraja I”, Epigraphia Indica XXIX (1951–52), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 277 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  16. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari (1907), p. 21 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 78 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  18. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 81 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. S. Krishnaswami Aiyangar, Ancient India (1911), p. 121 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Krishnaswami Aiyangar, Ancient India (1911), pp. 124–125 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Krishnaswami Aiyangar, Ancient India (1911), p. 131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 278 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 80 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 76 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 82 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించిన బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. దాని స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత వారు వివాహాల ద్వారా చోళులతో ముడిపడ్డారు. 1070లో వారి వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి పాలన కాలాన్ని నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రాయబడింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 276–278. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings'. [Public domain]
  2. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I: Tamil and Sanskrit Inscriptions (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1890, pp. 51, 60. E. Hultzsch, Chellur plates of Vira-Choda (SII I No. 39). [Public domain]
  3. K. V. Lakshmana Rao (article); Andhra Historical Research Society, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. V, pt. 1 (July 1930), incl. K. V. Lakshmana Rao, 'Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi' (opens in a new tab), Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, 1930, pp. 34, 36–40. B. V. Krishna Rao, Telugu Academy plates of Saktivarman II (JAHRS V, 1930). [Public domain]
  4. B. Ch. Chhabra (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXIX (1951–52) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1952, pp. 61–63. N. Venkataramanayya, Kalidindi grant of Rajaraja I; paraphrased. [Public domain in India]
  5. S. Krishnaswami Aiyangar, Ancient India (opens in a new tab), Luzac & Co., London; S.P.C.K. Depository, Madras, 1911, pp. 121, 124–125, 131. [Public domain]
  6. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 76, 78, 80–83, 86, 337. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 21–22. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: