ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

గోల్కొండ కోట జామా మసీదు శాసనం (1518)

గోల్కొండ కోటలోని సామూహిక మసీదు (మసీదు సఫా) ద్వారం పైన హిజ్రీ 924 (1518) నాటి శాసనం. ముహమ్మద్ షా కుమారుడు, బహమనీ రాజు మహమూద్ షా పాలనలో సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ ఆ మసీదును కట్టించాడని అది నమోదు చేస్తుంది. 1518 వరకు సుల్తాన్ కులీ బహమనీలకు విధేయంగా ఉన్నాడని, మహమూద్ షా మరణం తర్వాత మాత్రమే స్వతంత్రుడయ్యాడని వాదించడానికి సయ్యద్ అలీ అస్గర్ బిల్‌గ్రామీ దానిని వాడారు.

సయ్యద్ అలీ అస్గర్ బిల్‌గ్రామీ మసీదు సఫా అని పిలిచే గోల్కొండ కోట సామూహిక మసీదు (జామా మసీదు) కోట లోపలి భాగమైన బాలా హిసార్ ప్రవేశ ద్వారం దగ్గర ఉంది.1 దాని ద్వారం పైన హిజ్రీ 924 (1518; హిజ్రీ అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి) నాటి శాసనం ఉంది.1 బహమనీ రాజు మహమూద్ షాను ఇంకా తన సార్వభౌమునిగా పేర్కొంటున్నప్పుడు కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ సుల్తాన్ కులీ ఆ మసీదును కట్టించాడని అది నమోదు చేస్తుంది.12 మహమూద్ షా చనిపోయిన సంవత్సరంలో అది చెక్కబడింది.3

శాసనం

హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ అధికారి బిల్‌గ్రామీ 1927లో హైదరాబాద్, దాని శివార్ల కట్టడాల గురించిన తన మార్గదర్శిలో ఒక రుద్దుడు ప్రతి ఫలకంతో దానిని ప్రచురించారు. మసీదు ద్వారం పైన బిగించిన నల్ల బసాల్ట్ పలకపై అది చెక్కబడినదిగా ఆయన వర్ణిస్తారు.1

ఆయన అనువాదం ఇలా ప్రారంభమవుతుంది: “స్వతంత్రుడైన దేవుని నమ్మిన గొప్ప రాజు, ముహమ్మద్ షా బహమనీ కుమారుడు అబిల్ మగాజీ మహమూద్ షా పాలనలో ఈ సామూహిక మసీదు కట్టబడింది”.2 పాఠం ఇలా కొనసాగుతుంది: “దేవుడు అతని రాజ్యాన్ని, సార్వభౌమత్వాన్ని శాశ్వతం చేయుగాక”.2 అది “దాని నిర్మాత, విశ్వ ప్రభువైన దేవుని వినయపూర్వక ప్రార్థకుడు, కుతుబుల్ ముల్క్ బిరుదు ఉన్న సుల్తాన్ కులీ” అని పేర్కొంటుంది.2 అది ఇలా ముగుస్తుంది: “924 (హిజ్రీ) సంవత్సరంలో.”2 ఆయన తేదీని 1518గా మారుస్తారు.2

అదే మసీదులో తర్వాతి రెండు శాసనాలను బిల్‌గ్రామీ నమోదు చేస్తారు:2

  • మొదటిదాని పైన లేఖకుడు అబ్దుల్ కరీం సంతకం చేసిన, హిజ్రీ 927 (1520) నాటి పర్షియన్ ఎనామెల్ పంక్తి ఉంది.2
  • ప్రార్థన గూడులో ఖురాన్ (అధ్యాయం III, వచనాలు 33, 34) నుండి రెండు వచనాలు ఉన్నాయి. తన వారసులు “గౌరవనీయులు, పవిత్రులు, ధర్మాత్ములు” కావాలనే స్థాపకుని ఆశను అవి వ్యక్తం చేస్తాయని ఆయన భావించారు.2

1915–16 Epigraphia Indo-Moslemica లో గోల్కొండ శాసనాలను ప్రచురించినప్పుడు జి. యజ్దానీ ఈ రెండింటినీ వదిలేశారని ఆయన గుర్తించారు.2

మసీదు

సుల్తాన్ కులీ “తెలింగాణకు బహమనీ గవర్నర్ హోదాలో గోల్కొండలో నివసించినప్పుడు” ఆ మసీదును కట్టించాడని బిల్‌గ్రామీ చెబుతారు.2 దానికి ఐదు వంపుల ద్వారా నాలుగు నడవలుగా విభజించిన పెద్ద ప్రార్థన మందిరం, గ్రానైట్ పలకలు పరిచిన ప్రాంగణం ఉన్నాయి.2 కోట సరిహద్దు గోడ, ఈ మసీదు, ఒక రాజ ప్రాసాదం ఘనతను ఆయన సుల్తాన్ కులీకి ఇస్తారు.4 సుల్తాన్ కులీ ఆ కోటకు ముహమ్మద్‌నగర్ అని పేరు మార్చాడని ఆయన చెబుతారు.4 గోల్కొండ కోట చూడండి.

సుల్తాన్ కులీ స్వాతంత్ర్యం

కుతుబ్ షాహీ రాజ్య ప్రారంభానికి ప్రతిపాదించిన తేదీల్లో తాజాదానికి ఈ శాసనమే ముఖ్య సాక్ష్యం. “హిజ్రీ 924 (క్రీ.శ. 1518) వరకు విధేయంగా ఉన్న” సుల్తాన్ కులీ ఆ సంవత్సరం తన యజమాని మరణం తర్వాత మాత్రమే తన స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాడని బిల్‌గ్రామీ రాశారు.5

ఇతర ఆధారాలు ఇలా చెబుతాయి:

  • బ్రిగ్స్ అనువదించిన ఫెరిష్తా చరిత్ర హిజ్రీ 901 (1495–96) లో సుల్తాన్ కులీని తెలింగాణ గవర్నర్‌గా చేసి, అతని ఎస్టేట్‌కు గోల్కొండ, వరంగల్‌లను జోడించారని చెబుతుంది.6
  • కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత సామంతుల మధ్య ఒక ఒప్పందం తర్వాత అతను గోల్కొండలో స్థిరపడ్డాడని బుర్హాన్-ఎ-మాసిర్ చెబుతుంది.7
  • గ్రిబుల్ అతని స్వాతంత్ర్యాన్ని 1510 నాటిదిగా చెబుతారు.8
  • టి. డబ్ల్యూ. హేగ్ 1512 అని ఇచ్చి, సుల్తాన్ కులీ “అతని సమాధిపై శిలాఫలకం నుండి స్పష్టమైనట్లు” ఎప్పుడూ రాజ బిరుదును వాడలేదని గుర్తిస్తారు.8910

మహమూద్ షా 1518 డిసెంబరు 7న చనిపోయాడు.3

Footnotes

  1. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 110 and plate (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 111 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12

  3. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 431 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 192 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. II (1829), p. 544 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. J. S. King, The History of the Bahmani Dynasty, founded on the Burhan-i Ma’asir (1900), p. 137 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (1896), p. 129 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 425, note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 430 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 108–111, 192; plate facing p. 110. [Public domain]
  2. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 425, 430. [Public domain]
  3. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1896, pp. 129. [Public domain]
  4. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 544. [Public domain]
  5. J. S. King, The History of the Bahmani Dynasty, founded on the Burhan-i Ma'asir (opens in a new tab), Luzac and Co., London, 1900, pp. 137. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: