ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

అల్లాడరెడ్డి

పంట కుటుంబంలోని దువ్వూరి శాఖకు చెందిన రెడ్డి ప్రముఖుడు. కాటయ వేముడి మరణం తర్వాత (దాదాపు 1416–1420) ఆయన రాజమహేంద్రవరం రాజ్యాన్ని తన అధీనంలోకి తీసుకున్నాడు. ఆయన మొదట కాటయ వేముడి కొడుకుకు, కూతురుకు సంరక్షక పాలకుడిగా పాలించినట్లు కనిపిస్తుంది. ఆయన కొడుకుల దానశాసనాలు కొండవీడు రాజు పెదకోమటి వేముడిపై, 'అల్ప ఖాన్'పై విజయాలను, గజపతితో, విజయనగర రాజుతో స్నేహాన్ని ఆయనకు ఆపాదిస్తాయి. ఆయన తర్వాత ఆయన కొడుకులు అల్లయ వేముడు, వీరభద్రుడు రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలించారు.

కాటయ వేముడికి, తన సొంత కొడుకులకు మధ్య కాలంలో అల్లాడరెడ్డి రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజుల రాజ్యాన్ని పాలించాడు. కాటయ వేముడు చనిపోయినప్పుడు “దొడ్డరెడ్డి కొడుకు అల్లాడుడు అనే ఒకాయన (ఎలాగో స్పష్టంగా లేదు) రాజమహేంద్రవరం సింహాసనాన్ని పొందాడు” అని గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ చెబుతుంది.1 ఆయన “స్వల్పకాలికమైనా, ఒక కొత్త వంశాన్ని స్థాపించాడు” అని అది జోడిస్తుంది.1

కుటుంబం

అల్లాడుడు దువ్వూరుకు చెందిన పెరుమాడి రెడ్డి నాల్గవ కొడుకు దొడ్డ (దొడ్డయ) ముగ్గురు కొడుకులలో చిన్నవాడు.23 జి. వి. రామమూర్తి (G. V. Ramamurti) 1899లో ఈ వంశవృక్షాన్ని అల్లాడుడి కొడుకు కొంకుదురు శాసన ఫలకాల నుంచి, శ్రీనాథుడి కాశీఖండము నుంచి తీసుకున్నారు.2 కాశీఖండము ఈ కుటుంబాన్ని శూద్ర కులంలోని పంట విభాగంలో ఉంచుతుంది.2

ఆయన చోడ కుటుంబానికి చెందిన భీముని కూతురు వేమాంబికను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.43 కాశీఖండము మాత్రం ఆమెను రాజు అనవేముడి మనవరాలు అంటుంది.5 ఆమె అనవేముడి కూతురి కూతురు అని రామమూర్తి సూచించారు.5 ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma) ఆమె తండ్రిని తెలుగు చోడ నాయకుడు భక్తిరాజు కొడుకు భీమదేవ చోడుడిగా గుర్తించారు.6

అల్లాడుడికి, వేమాంబికకు నలుగురు కొడుకులు: వేమ, వీరభద్ర, దొడ్డ, అన్న.23 ఆయన కొడుకు వీరభద్రుడు కాటయ వేముడి కూతురు అనితల్లిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.5

రాజమహేంద్రవరాన్ని అధీనంలోకి తీసుకోవడం

గోదావరి గెజిటీర్ ప్రకారం, అల్లాడుడి శాసనాలు “1415–17 నాటికే డెల్టాలో (పాలకొల్లు, పలివెల, ద్రాక్షారామంలలో)” కనిపిస్తాయి.1 వాటిలో ఆయన “కాటయ వేముడి మిత్రుడిగా లేదా సేవకుడిగా కనిపిస్తాడు. కాటయ వేముడి శత్రువులను తాను ‘పెకిలించానని’ ఆయన చెప్పుకుంటాడు” అని గెజిటీర్ చెబుతుంది.1

అమలాపురం తాలూకాలోని పలివెలలో 1416 నాటి ఒక శాసనం అల్లాడుడు ఒక మండపం కట్టించడాన్ని నమోదు చేస్తుంది.7 అది ఆయనను “దొడ్డయరెడ్డి కొడుకు (రాజమహేంద్రవరం కాటయ వేముడి సేవకుడు, వారసుడు)” అంటుంది.7 ద్రాక్షారామంలోని 1417 నాటి ఒక శాసనం ఒక స్త్రీ ప్రతిమ పట్టుకున్న దీపం దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది.8

వి. అప్పారావు (V. Appa Rao) అనితల్లి కలువచేరు శాసనాన్ని ఈ విధంగా చదివారు.9 ఆయన పఠనం ప్రకారం, కాటయ వేముడి కొడుకు మరణం తర్వాత “కాటయ వేముడి బంధువు” అల్లాడుడు తిరుగుబాటు చేసిన నాయకుల నుంచి రాజ్యాన్ని కాపాడాడు.9 తర్వాత అల్లాడుడు రాజ్యాన్ని అనితల్లికి ఇచ్చాడు.9

అల్లాడుడు మొదట కాటయ వేముడి చిన్న కొడుకు కుమారగిరికి సంరక్షక పాలకుడిగా పాలించాడని సోమశేఖర శర్మ భావించారు.101112 ఆ తర్వాత, తూర్పు రాజ్యంలో చాలా భాగాన్ని ఆక్రమించిన తెలుగు చోడ నాయకుడు అన్నదేవుడిని ఓడించి, అల్లాడుడు అనితల్లి పేరు మీద పాలించాడని ఆయన అభిప్రాయం.101112

విజయాల గురించిన చెప్పుకోళ్లు

అల్లాడుడి కొడుకుల దానశాసనాలు ఆయనకు విస్తృతమైన యుద్ధాలను ఆపాదిస్తాయి. 1434 నాటి వేమవరం దానశాసనానికి ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett) ఇచ్చిన సారాంశం ప్రకారం, అల్లాడుడు “అల్పఖానుడిని జయించాడు, కర్ణాట ప్రభువైన గజపతితో మిత్రత్వం చేసుకున్నాడు”.13 ఆయన “రామేశ్వరంలో కోమటి వేముడిని ఓడించి, బలమైన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు”.13

గోదావరి గెజిటీర్ అదే భాగాన్ని వేరుగా చదువుతుంది.1 అది “ఒరిస్సా గజపతితో, కర్ణాట రాజుతో (అంటే బళ్లారి జిల్లాలోని విజయనగర రాజుతో)” స్నేహం గురించి చెబుతుంది.1 “అల్ప ఖాన్ అనే ఒక ముస్లిం సేనాపతి”పై విజయం గురించి కూడా అది చెబుతుంది.1 ఆయన “కొండవీడు రెడ్లను ఓడించానని కూడా చెప్పుకుంటాడు” అని అది జోడిస్తుంది.1

ఆయన “యవనులను” (విదేశీయులను), “తూర్పు రాజులను” ఓడించడానికి సోమశేఖర శర్మ కొమ్ముచిక్కాల నుంచి వచ్చిన మరో దానశాసనాన్ని ఉదహరించారు.1415

అల్ప్ ఖాన్ ఎవరు అనే విషయంపై వివాదం ఉంది. రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఈ చెప్పుకోలును దాదాపు 1417లో బహమనీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా రాజమహేంద్రవరం వైపు చేసిన దండయాత్రతో ముడిపెట్టారు.16 బార్నెట్ అల్ప్ ఖాన్‌ను హోషంగ్ ఘోరీగా గుర్తించారు. ఆయన 1405లో తన తండ్రి దిలావర్ ఖాన్ తర్వాత మాల్వా సుల్తాన్ అయ్యాడు.1715 శ్రీనాథుడి కావ్యాలు ధారానగర (మాల్వా రాజధాని ధార్) సుల్తాన్‌పై విజయం గురించి చెబుతాయని గుర్తిస్తూ సోమశేఖర శర్మ దీనితో ఏకీభవించారు.15

1417లో రాజమహేంద్రవరం వైపు వచ్చిన బహమనీ సైన్యం పెదకోమటి వేమారెడ్డికి మిత్రుడిగా వచ్చిందని సోమశేఖర శర్మ భావించారు.15 అల్లాడుడు దానిని వెనక్కి తరిమాడని ఆయన భావించారు.15

మరణం

అల్లాడుడి సేనాధిపతి నరహరి పాలకొల్లులో అల్లాడేశ్వర అనే లింగం (శివుని రాతి చిహ్నం) ప్రతిష్ఠించిన 1420 మొదట్లో అల్లాడుడు చనిపోయాడని సోమశేఖర శర్మ చెప్పారు.1819 ఆ సంవత్సరం తర్వాతి అల్లాడుడి శాసనాలు ఏవీ లేవని ఆయన గుర్తించారు.1819

దాదాపు 1423లో ఆయన కొడుకులు అల్లయ వేముడు, వీరభద్రుడు రాజమహేంద్రవరానికి సంయుక్త పాలకులయ్యారు.193 దానికి ముందు కొద్ది కాలం విరామం ఉంది. సోమశేఖర శర్మ అభిప్రాయంలో ఆ కాలంలో అల్లాడుడి సోదర సంతానం (nephews) సింహాసనంపై ఉన్నారు.19

కవి శ్రీనాథుడు కాశీఖండములో, భీమఖండములో ఈ కుటుంబాన్ని ప్రశంసించాడు.2 ఈ కావ్యాలు దానశాసనాలలోని సమాచారాన్ని ధృవీకరించి, మరిన్ని వివరాలు జోడించాయని రామమూర్తి కనుగొన్నారు.2

Footnotes

  1. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. Ramamurti, Konkuduru Plates of Allaya-Dodda (1898–99), p. 55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Ramamurti, Konkuduru Plates of Allaya-Dodda (1898–99), p. 67 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. G. V. Ramamurti, Konkuduru Plates of Allaya-Dodda, Saka-Samvat 1352, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 54 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Ramamurti, Konkuduru Plates of Allaya-Dodda (1898–99), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 173 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 713, Godavari No. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 744, Godavari No. 351 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. V. Appa Rao, “Rajahmundry Museum Plates of Annadeva Choda”, Journal of the Andhra Historical Research Society I, No. 4 (1927), p. 179 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 182 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 183 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. L. D. Barnett, Vemavaram Grant of Allaya-Vema Reddi: Saka 1356, Epigraphia Indica XIII (1915–16), p. 238 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 184 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 185 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  16. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 212 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Barnett, Vemavaram Grant of Allaya-Vema Reddi (1915–16), p. 239 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 186 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 187 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

రాజవంశాలు

రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు

సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448

రాజమహేంద్రవరం, గోదావరి డెల్టా కేంద్రంగా ఉన్న తూర్పు రెడ్డి రాజ్యం. 1380లలో కుమారగిరిరెడ్డి తన మంత్రి, బావమరిది కాటయ వేమకు 'తూర్పు దేశాన్ని' ఇచ్చినప్పుడు అది కొండవీడు రాజ్యం నుండి ఏర్పడింది. సుమారు 1414–16లో కాటయ వేమ మరణం తర్వాత అతని బంధువు అల్లాడరెడ్డి తెలుగు చోడ అన్నదేవుని, కొండవీడు రాజును, ఒక బహమనీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొని నిలిచాడు. ఒడిశా గజపతి కపిలేశ్వరుడు డెల్టాను తీసుకున్న 1440ల వరకు అల్లాడ కుమారులు అల్లయ వేమ, వీరభద్రుడు కలిసి పాలించారు. శ్రీనాథుడు తన చివరి కావ్యాలను వారి ఆస్థానంలో రాశాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 54–57, 67. G. V. Ramamurti, Konkuduru plates of Allaya-Dodda (No. 9). [Public domain]
  2. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIII (1915–16) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1916, pp. 238–239. L. D. Barnett, Vemavaram grant of Allaya-Vema Reddi (No. 23). [Public domain]
  3. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 26. [Public domain]
  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 713, 744, 903. [Public domain]
  5. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 212, 386. Paraphrased. [Public domain in India]
  6. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 177–180. V. Appa Rao (1927). [Public domain]
  7. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (circa 1325 A.D. to circa 1448 A.D.) (opens in a new tab), Andhra University, Waltair (Andhra University Historical Series No. 38), 1948, pp. 173, 181–187. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: