ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కాటయ వేముడు

కొండవీడు కుమారగిరి మంత్రి, బావమరిది. 1380లలో ఆయన రాజమహేంద్రవరం రాజధానిగా 'తూర్పు దేశాన్ని' పొందాడు. దాదాపు 1414–16 వరకు గోదావరి డెల్టాను, సింహాచలం వరకు తీరాన్ని పాలించాడు. తల్లి ద్వారా ప్రోలయ వేముని మనవడైన ఆయన సంస్కృత పండితుడు కూడా. కాళిదాసు నాటకాలపై వ్యాఖ్యానం కుమారగిరిరాజీయము రాశాడు.

కాటయ వేముడు రాజమహేంద్రవరంలోని తూర్పు రెడ్డి రాజ్యపు మొదటి పాలకుడు. ఆయన తన బావమరిది కొండవీడు కుమారగిరి మంత్రిగా మొదలుపెట్టాడు.1 ఆయన “యుధిష్ఠిరునికి కృష్ణుడు చేసినట్లే” కుమారగిరి పక్షానికి మద్దతు ఇచ్చాడు.1 బహుమతిగా ఆయన “రాజమహేంద్రనగరి (ఆధునిక రాజమహేంద్రవరం) రాజధానిగా ఉన్న తూర్పు దేశాన్ని” పొందాడు.1 రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు చూడండి.

కుటుంబం

కాటయ వేముడు రెండవ కాటుని, కొండవీడు ప్రోలయ వేముని కూతురు దొడ్డాంబికల కొడుకు.2 ఆయన తాత మార, ముత్తాత మొదటి కాట.23 పిఠాపురం, ద్రాక్షారామంలలోని ఆయన శాసనాలను మొదలుపెట్టే పద్యం ఆయనను “కాటయ మునిమనవడు … మార మనవడు, ప్రభువు కాట కొడుకు” అంటుంది.23 అది ఆయనను “వీర రాకుమారుడు అన్నవోత అల్లుడు” అని కూడా అంటుంది.23

ఆయన అనవేముని అన్న అనవోత కూతురైన తన దాయాది మల్లాంబికను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.2 అనవోత కూతురి పేరు దొడ్డాంబిక అని ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma), వి. ప్రభాకర శాస్త్రి (V. Prabhakara Sastri)తో కలిసి భావించారు.4 ఆయన శాసనాలలో ఆయన కాటమరెడ్డి వేమారెడ్డి, “కాటమ రెడ్డి కొడుకు వేముడు”గా కనిపిస్తాడు.5 రెడ్లు తరచుగా కొడుకు పేరుకు ముందు తండ్రి పేరు పెట్టేవారని జి. వి. రామమూర్తి (G. V. Ramamurti) గుర్తించారు.6

ఆయన తన ప్రభువు పేరు మీద ఒక కొడుకుకు కుమారగిరి అని పేరు పెట్టాడు.57 1414, 1416లలో ద్రాక్షారామంలోని శాసనాలు కాటయ వేముని, ఈ కొడుకు, కొడుకు రాణి పుణ్యం కోసం చేసినవి.57 ఆయన కూతురు అనితల్లి అల్లాడరెడ్డి కొడుకు వీరభద్రుడిని పెళ్లి చేసుకుంది.6

సోమశేఖర శర్మ ఆయనకు హరిహరాంబ అనే రెండవ కూతురును ఇస్తారు. ఆమె వీరభద్రుని అన్న అల్లయ వేముడిని పెళ్లి చేసుకుంది.8 అల్లయ వేముని భార్య తల్లి విజయనగర రాజు హరిహరుని కూతురు అని వేమవరం దానశాసనం చెబుతుందని ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett) చదివారు.9 మరోవైపు, శాంతిని స్థిరపరచడానికి రెండవ హరిహరుడు తన కూతురు హరిహరాంబను స్వయంగా కాటయ వేమునికే ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడని ఎన్. రమేశన్ (N. Ramesan) చెబుతారు.10

మంత్రి, సేనాపతి

సోమశేఖర శర్మను అనుసరించి, కాటయ వేముడు ఒక విజయనగర సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా కుమారగిరి సైన్యానికి నాయకత్వం వహించాడని రమేశన్ చెబుతారు.1011 ఈ సైన్యం త్రిపురాంతకాన్ని తీసుకుని వినుకొండ చేరింది.1011 కాటయ వేముడు తర్వాత ఒక తూర్పు దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించాడని రమేశన్ జోడిస్తారు.1011 శాకుంతలంపై ఆయన వ్యాఖ్యానం పరిచయం ఆయన తీసుకున్న కోటల పేర్లు చెబుతుంది. వాటిలో బెండపూడి, రామగిరి ఉన్నాయి.1011

దాదాపు 1390లో రెడ్డి సైన్యాలను కటక్, చిలుక సరస్సు వరకు నడిపించిన ఘనతను సోమశేఖర శర్మ ఆయనకు, కుమారగిరి కొడుకు అనవోతకు ఇస్తారు.12

తూర్పు రాజ్యం

జె. రామయ్య (J. Ramayya) తూర్పు దేశ దానాన్ని శక 1308 (1386–87; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) తర్వాత కాదని చెప్పారు.13 అప్పటికే కాటయ వేముడు తన సొంత శాసనాలు జారీ చేస్తున్నాడనేది ఆయన కారణం.13 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఆ దానాన్ని దాదాపు 1380లో ఉంచారు.14

1386లో ఆయన తన తల్లిదండ్రుల పుణ్యం కోసం సింహాచలం దేవాలయానికి బంగారం ఇచ్చాడు.15 అదే సంవత్సరం ఆయన మంత్రి ఒకరు అమరావతిలోని అమరేశ్వర దేవాలయానికి ఒక పూలతోటను ఇచ్చాడు.16 1391 డిసెంబర్‌లో ఆయన పిఠాపురంలోని కుంతీమాధవ దేవాలయానికి రాతి ప్రాకారం కట్టించాడు.53

1410లో ఆయన అహోబిలంలోని నరసింహ దేవాలయానికి గ్రామాలు ఇచ్చాడు.17 వాటిలో కొమరగిరిపురం అని పేరు మార్చిన కలువచేరు, కుమారగిరి పేరు పెట్టిన ఇతర గ్రామాలు ఉన్నాయి.17 1411–12 నాటి ఆయన తొత్తరమూడి ఫలకాలు కోనసీమలో వృద్ధ గౌతమి మీద ఉన్న ఒక గ్రామాన్ని ఇచ్చాయి.18 ఆ గ్రామానికి ఆయన భార్య పేరు మీద మల్లవరం అని పేరు పెట్టారు.18 తొత్తరమూడి ఫలకాలు చూడండి.

ద్రాక్షారామంలో ఆయన సేవకుడు కడియము మాచినేను 1414 అక్టోబర్‌లో రాతి ఆస్థాన మండపం (సభా మందిరం) కట్టించాడు.57 మాచినేని భార్య పోతసాని 1416 మార్చిలో అక్కడ రాతి ప్రాకారం కట్టించింది.57 ప్రతి ఒక్కటీ కాటయ వేముడు, ఆయన రాణి, ఆయన కొడుకు, ఆయన కొడుకు రాణి పుణ్యం కోసం చేసినవి.57 ఆయన భార్య రాజమహేంద్రవరంలోని మార్కండేయ దేవాలయానికి ఒక దానం చేసింది.19

పండితుడు

రామయ్య కాటయ వేముడిని “కాళిదాసు మూడు నాటకాలపై పాండిత్యపూర్ణ వ్యాఖ్యానం రచయిత” అన్నారు.118 శాకుంతలంపై వ్యాఖ్యానానికి ఆయన పోషకుని పేరు మీద కుమారగిరిరాజీయము అని పేరు పెట్టారు.118 దాని పరిచయం ఆయన దానశాసనాలలోని వంశావళినే ఇస్తుంది.118

యుద్ధాలు, మరణం

తెలుగు చోడ నాయకుడు అన్నదేవుడు తన రాజమహేంద్రవరం మ్యూజియం ఫలకాలలో “కాటయ వేముని కుటుంబం తన పాదాలపై సాగిలపడినప్పుడు (తన ఎదుట నేలకు వంగి నమస్కరించినప్పుడు) దానిని కాపాడాడు” అని చెప్పుకున్నాడు.2021 1927లో వి. అప్పారావు (V. Appa Rao) దీనిని కాటయ వేముని కుటుంబ ఓటమిగా భావించారు.2021

కుమారగిరి మరణం తర్వాత కాటయ వేముడు పెదకోమటి వేముడిని తన అధిపతిగా అంగీకరించడానికి నిరాకరించాడని సోమశేఖర శర్మ భావించారు.222324 ఆయన అభిప్రాయంలో, కాటయ వేముడు విజయనగరపు మొదటి దేవరాయల సాయంతో అన్నదేవుడు, పెదకోమటి వేమునితో పోరాడి, ఈ యుద్ధాలలో చనిపోయాడు.222324 పెదకోమటి వేమునికి సేవ చేసిన కొప్పునుల నాయకులు ధరించిన “కాటయ వేముని తల తీసుకున్నవాడు” అనే బిరుదును ఆయన ఉదహరించారు.222324

గోదావరి గెజిటీర్ ఆయన తేదీలను 1385 నుంచి 1422 వరకు అని ఇస్తుంది.25 ఆయన చివరి ప్రచురిత శాసనం 1416 నాటిది.7 ఆయన మరణం తర్వాత ఆయన బంధువు అల్లాడరెడ్డి రాజ్యాన్ని తన అధీనంలోకి తీసుకున్నాడు.25

Footnotes

  1. J. Ramayya, Tottaramudi Plates of Kataya-Vema, Saka-Samvat 1333, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 319 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Ramayya, Tottaramudi Plates of Kataya-Vema (1896–97), p. 321 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Hultzsch, Three Inscriptions of Kataya-Vema (1896–97), p. 329 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 48 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. E. Hultzsch, Three Inscriptions of Kataya-Vema, Saka-Samvat 1313, 1336 and 1338, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 328 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  6. G. V. Ramamurti, Konkuduru Plates of Allaya-Dodda, Saka-Samvat 1352, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Hultzsch, Three Inscriptions of Kataya-Vema (1896–97), p. 330 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  8. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. L. D. Barnett, Vemavaram Grant of Allaya-Vema Reddi: Saka 1356, Epigraphia Indica XIII (1915–16), p. 238 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (1962), p. 168 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 169 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 173 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. J. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 202 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Rangacharya, Topographical List, Vol. III (1919), p. 1678, Vizagapatam No. 105 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 824, Guntur No. 625 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 975, Kurnool No. 598 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Ramayya, Tottaramudi Plates of Kataya-Vema (1896–97), p. 320 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  19. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 723, Godavari No. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. V. Appa Rao, “Rajahmundry Museum Plates of Annadeva Choda”, Journal of the Andhra Historical Research Society I, No. 4 (1927), p. 176 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Appa Rao, “Rajahmundry Museum Plates of Annadeva Choda” (1927), p. 177 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 174 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), pp. 176–177 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  24. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 180 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  25. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

రాజవంశాలు

కొండవీటి రెడ్డి రాజులు

సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424

పంట రెడ్డి కుటుంబానికి చెందిన తెలుగు రాజవంశం. కాకతీయుల పతనం తర్వాత తీరంలో ఎదిగి, సుమారు 1325 నుండి 1420ల వరకు సుమారు వంద సంవత్సరాలు, మొదట అద్దంకి నుండి, తర్వాత కొండవీడు కొండ కోట నుండి పాలించింది. ప్రోలయ వేమ నుండి రాచ వేమ వరకు దాని ఆరుగురు రాజులు శ్రీశైలానికి, సముద్రానికి మధ్య ఉన్న దేశాన్ని, కొన్నిసార్లు గోదావరి డెల్టాను పట్టుకున్నారు. వారు శ్రీశైలం, అహోబిలంలలో మెట్ల వరుసలు కట్టించారు. రేచర్ల వెలమలతో, విజయనగరంతో, బహమనీలతో పోరాడారు. ఎఱ్ఱాప్రెగడ, శ్రీనాథుడు రచనలు చేసిన ఆస్థానాన్ని నిర్వహించారు. కుమారగిరి కాలంలో రాజ్యపు తూర్పు సగం రాజమహేంద్రవరం వద్ద వేరే రాజ్యమైంది.

రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు

సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448

రాజమహేంద్రవరం, గోదావరి డెల్టా కేంద్రంగా ఉన్న తూర్పు రెడ్డి రాజ్యం. 1380లలో కుమారగిరిరెడ్డి తన మంత్రి, బావమరిది కాటయ వేమకు 'తూర్పు దేశాన్ని' ఇచ్చినప్పుడు అది కొండవీడు రాజ్యం నుండి ఏర్పడింది. సుమారు 1414–16లో కాటయ వేమ మరణం తర్వాత అతని బంధువు అల్లాడరెడ్డి తెలుగు చోడ అన్నదేవుని, కొండవీడు రాజును, ఒక బహమనీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొని నిలిచాడు. ఒడిశా గజపతి కపిలేశ్వరుడు డెల్టాను తీసుకున్న 1440ల వరకు అల్లాడ కుమారులు అల్లయ వేమ, వీరభద్రుడు కలిసి పాలించారు. శ్రీనాథుడు తన చివరి కావ్యాలను వారి ఆస్థానంలో రాశాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (11)
  1. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 318–321, 328–330. J. Ramayya, Tottaramudi plates of Kataya-Vema (No. 46); E. Hultzsch, three inscriptions of Kataya-Vema (No. 47). [Public domain]
  2. Archaeological Survey of India, Epigraphia Indica, Vol. VIII (1905–06) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1906, pp. 12. J. Ramayya (No. 3). [Public domain]
  3. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 56. G. V. Ramamurti (No. 9). [Public domain]
  4. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIII (1915–16) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1916, pp. 238–239. L. D. Barnett (No. 23). [Public domain]
  5. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 723, 824, 975. [Public domain]
  6. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. III (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 1678. [Public domain]
  7. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 202–203, 210, 386. Paraphrased. [Public domain in India]
  8. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 26. [Public domain]
  9. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 176–179. V. Appa Rao (1927). [Public domain]
  10. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 6) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1962, pp. 168–169. Paraphrased. [Public domain in India]
  11. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (circa 1325 A.D. to circa 1448 A.D.) (opens in a new tab), Andhra University, Waltair (Andhra University Historical Series No. 38), 1948, pp. 44–45, 173–181. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: