తెలుగు చరిత్రTelugu History

సి. పి. బ్రౌన్

చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్ 1817 నుంచి 1855 వరకు మద్రాసు సివిల్ సర్వీసులో పనిచేసిన అధికారి. ఆయన ఉద్యోగ జీవితంలో మంచి ఏళ్లన్నీ తెలుగు జిల్లాల్లో గడిచాయి. తెలుగు రాతప్రతులను సేకరించి, తప్పులు సరిదిద్దాడు. 1829లో వేమన పద్యాలను ఇంగ్లీషు అనువాదంతో అచ్చువేశాడు. తెలుగు వ్యాకరణం, పెద్ద తెలుగు–ఇంగ్లీషు, ఇంగ్లీషు–తెలుగు నిఘంటువులు రాశాడు. దాదాపు 2,440 రాతప్రతుల తన సేకరణను మద్రాసు లిటరరీ సొసైటీకి ఇచ్చాడు.

చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్ తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగాన్ని తెలుగు భాషకే అంకితం చేసిన బ్రిటిష్ అధికారి.12 1817 నుంచి 1855 వరకు ఆయన మద్రాసు సివిల్ సర్వీసులో పనిచేశాడు. ఆ కాలంలో ఎక్కువ రోజులు తెలుగు జిల్లాల్లోనే ఉన్నాడు.12 పాత తెలుగు పుస్తకాలను సేకరించి, వాటిలోని తప్పులు దిద్ది, అచ్చువేయించాడు. తెలుగు వ్యాకరణం ఒకటి, పెద్ద నిఘంటువులు రెండు కూడా రాశాడు.34

తెలుగు జిల్లాల్లో అధికారి

1938లో సి. ఎస్. శ్రీనివాసాచారి బ్రౌన్ చేసిన పనుల గురించి ఒక వ్యాసం రాశారు. ఆయన ప్రకారం బ్రౌన్ 1817 నుంచి 1855 వరకు మద్రాసు సివిల్ సర్వీసులో ఉన్నాడు.1 చివరికి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ పోస్ట్‌మాస్టర్ జనరల్ అయ్యాడు.1 2020లో కె. పురుషోత్తం ఆయన కాలాన్ని 1798–1884గా ఇచ్చారు.5 ఇంగ్లాండుకు తిరిగి వెళ్లాక లండన్ విశ్వవిద్యాలయంలో గౌరవ తెలుగు ప్రొఫెసర్ అయ్యాడు.1

విలియం టేలర్‌కు బ్రౌన్ పని దగ్గరగా తెలుసు. బ్రౌన్‌కు భారతదేశంలోని దాదాపు అన్ని భాషలూ వచ్చినా, ఆయనకు తెలుగు అంటేనే ప్రత్యేక అభిమానమని 1857లో టేలర్ రాశాడు.2 ఆయన ఉద్యోగ జీవితంలోని మంచి ఏళ్లన్నీ తెలుగు మాట్లాడే జిల్లాల్లోనే గడిచాయని కూడా చెప్పాడు.2

వేమన పద్యాల సేకరణ

వేమన పద్యాల దగ్గరికి తాను ఎలా వచ్చాడో బ్రౌన్ తన పీఠికలో స్వయంగా చెప్పాడు. 1824లో ఆయన ప్రజల్లో ప్రచారంలో ఉండి, కొత్తగా భాష నేర్చుకునేవారికి సులువుగా అర్థమయ్యే తెలుగు పద్యాల కోసం వెతికాడు.6 అప్పుడు ఆయన మచిలీపట్నంలో ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు.6

ఆయనకు దొరికిన ప్రతులన్నీ తప్పుల కుప్పలు.6 ఏ రెండు ప్రతుల్లోనూ పద్యాలు ఒకే వరుసలో లేవు.6 అందుకే విశాఖపట్నం, నెల్లూరు, గుంటూరు, కడప, మద్రాసుల నుంచి మరిన్ని ప్రతులు తెప్పించాడు.6 తొమ్మిది ప్రతులను పక్కపక్కన పెట్టి పోల్చాడు.6 దాదాపు 2,500గా కనిపించిన పద్యాలు చివరికి 2,000 కన్నా కొంచెం ఎక్కువే అని తేలింది.6 1829లో ఆ పద్యాలను ఇంగ్లీషు అనువాదంతో అచ్చువేశాడు.3

వ్యాకరణం, నిఘంటువులు

బ్రౌన్ తానే తయారుచేసిన తన రచనల జాబితాను శ్రీనివాసాచారి తిరిగి అచ్చువేశారు.32 అందులో ఇవి ఉన్నాయి:3

  • 1840లో మొదట అచ్చయి, తర్వాత మళ్లీ రాసిన తెలుగు వ్యాకరణం
  • 1,400 పేజీల ఇంగ్లీషు–తెలుగు నిఘంటువు
  • 1,300 పేజీల తెలుగు–ఇంగ్లీషు నిఘంటువు
  • వ్యవహారాల్లో వాడే మిశ్రమ తెలుగు పదాల నిఘంటువు
  • 1827లో అచ్చయిన తెలుగు, సంస్కృత ఛందస్సు (పద్యాల నియమాలు) పుస్తకం
  • దాదాపు 1750 నాటి బళ్లారి జిల్లా సంఘటనలను చెప్పే తెలుగు రచన The Wars of the Rajas, దాని అనువాదంతో3

మనుచరిత్ర, వసుచరిత్ర అనే ప్రబంధాలను కూడా బ్రౌన్ తెలుగు వ్యాఖ్యానంతో అచ్చువేశాడు.7 బైబిలును తెలుగులోకి తేవడానికి ఇరవై ఏళ్లు కష్టపడ్డాడు.7

ఆయన వ్యాకరణం సులువుగా అచ్చుకాలేదు. 1828లో దానికి ప్రణాళిక వేసి, 1837లో ఇంగ్లాండులో పూర్తి చేశానని బ్రౌన్ తన సొంత ప్రతిలో రాసుకున్నాడు.8 1838లో మద్రాసు కాలేజీ దానిని తిరస్కరించింది. 1840లో ఆయనే దానిని అచ్చువేశాడు.8

ఆయన తర్వాత కూడా ఆ నిఘంటువులు నిలిచాయి. ఇంగ్లీషు–తెలుగు నిఘంటువు 1852లో మద్రాసులో నాలుగు సంపుటాలుగా వచ్చింది.4 తెలుగు–ఇంగ్లీషు నిఘంటువును సవరించి 1895లో, మళ్లీ 1903లో అచ్చువేశారు. సవరించినవారిలో ఎం. వెంకటరత్నం, డబ్ల్యూ. హెచ్. కాంప్‌బెల్, కందుకూరి వీరేశలింగం ఉన్నారు.4

రాతప్రతుల రక్షణ

పాత రాతప్రతులను కాపాడే పని కూడా బ్రౌన్ చేశాడు. ఈస్ట్ ఇండియా హౌస్ గ్రంథాలయంలో పడి ఉన్న రాతప్రతులను ఆయన 1837లో వెలుగులోకి తెచ్చాడని, 1844లో వాటిని మద్రాసు లిటరరీ సొసైటీకి తరలింపజేశాడని శ్రీనివాసాచారి చెబుతారు.19 ఆ తర్వాత దాదాపు 2,440 రాతప్రతులున్న తన సొంత గ్రంథాలయాన్ని ఆ సొసైటీకి ఇచ్చాడు.9 వాటిలో సగానికి పైగా తెలుగు లిపిలో రాసిన సంస్కృత గ్రంథాలు. మిగిలినవాటిలో ఎక్కువ భాగం తెలుగు గ్రంథాలు.9 1855లో ఇంగ్లాండుకు వెళ్లేవరకు ఆ సేకరణకు కొత్త గ్రంథాలు చేరుస్తూనే ఉన్నాడు.9

1825లో తెలుగు సాహిత్యం “చచ్చిపోయి” ఉండగా చూశానని, ముప్పై ఏళ్లలో దానికి మళ్లీ ప్రాణం పోశానని బ్రౌన్ జీవిత చివరి దశలో రాసిన ఒక నోట్‌లో చెప్పుకున్నాడు.10

తర్వాతి రచయితల అభిప్రాయం

తెలుగు సాహిత్యాన్ని లోతుగా పరిశీలించిన మొదటి వ్యక్తి బ్రౌనే అని టేలర్ అన్నాడు.2 ఆయన తర్వాత వచ్చేవారు ఆయన వదిలి వెళ్లిన సాధనాల వెలుగులోనే ముందుకు సాగగలరని కూడా రాశాడు.2 బ్రౌన్, కాలిన్ మెకంజీల సేకరణలకు అందరూ కృతజ్ఞులై ఉండాలని 1928లో చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.11

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

బ్రౌన్ స్థానం ఎంత పెద్దది. తెలుగు సాహిత్యానికి తానొక్కడే మళ్లీ ప్రాణం పోశానని బ్రౌన్ స్వయంగా చెప్పుకున్నాడు.10 శ్రీనివాసాచారి ఆ మాటను పేర్కొని, దాని విలువను తెలుగు సాహిత్య విద్యార్థులే నిర్ణయించాలని వదిలేశారు.10 అయితే ఆ పత్రిక సంపాదకుడు ఆ మాట సమర్థనీయమేనని ఒక పాదసూచిక (footnote) చేర్చాడు.10 చెంచయ్య, భుజంగరావు ఆయనకు ఇంతకంటే చిన్న స్థానం ఇచ్చారు.11 పాత గ్రంథాలను వెలికితీసినవారిలో మెకంజీ, ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు, ప్రభుత్వ ప్రాచ్య లిఖిత గ్రంథాలయంతో పాటు ఆయన పేరును చెప్పారు.11

Footnotes

  1. C. S. Srinivasachari, “Charles Philip Brown: A Survey of his Services to South Indian History and Telugu Literature”, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. XI (1937–38), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. William Taylor, A Catalogue Raisonnée of Oriental Manuscripts in the Library of the (late) College, Fort Saint George, Vol. I (1857), p. xxiii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Srinivasachari, “Charles Philip Brown”, JAHRS XI (1937–38), p. 91, Brown’s list No. I (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Srinivasachari, “Charles Philip Brown”, JAHRS XI (1937–38), p. 95 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  5. K. Purushotham, “From Social Reform to Dandora: A Critical Perspective of Telugu Dalit Short Stories in Historical Outline”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. XV, No. 1 (2020), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  6. C. P. Brown (tr.), The Verses of Vemana (1911 reprint of the 1829 edition), preface, PDF p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  7. Srinivasachari, “Charles Philip Brown”, JAHRS XI (1937–38), p. 92, Brown’s list No. II (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  8. Srinivasachari, “Charles Philip Brown”, JAHRS XI (1937–38), p. 93 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  9. Srinivasachari, “Charles Philip Brown”, JAHRS XI (1937–38), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Srinivasachari, “Charles Philip Brown”, JAHRS XI (1937–38), p. 98, with the editor’s footnote (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 110 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Charles Philip Brown (tr.), The Verses of Vemana: Moral, Religious and Satirical (opens in a new tab), V. Ramaswamy Sastrulu & Sons, Madras, 1911, preface (PDF p. 5). [Public domain]
  2. William Taylor, A Catalogue Raisonnée of Oriental Manuscripts in the Library of the (late) College, Fort Saint George, Vol. I (opens in a new tab), H. Smith, Madras, 1857, xxiii. [Public domain]
  3. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 110. [Public domain]
  4. C. S. Srinivasachari (article); Andhra Historical Research Society, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. XI, Parts 1–2 (1937–38), incl. C. S. Srinivasachari, 'Charles Philip Brown: A Survey of his Services to South Indian History and Telugu Literature', pp. 89–99 (opens in a new tab), Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, 1938, pp. 89–93, 95, 98. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. K. Purushotham (article); Thallapally Manohar (ed.), Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. XV, No. 1 (2020), incl. K. Purushotham, 'From Social Reform to Dandora: A Critical Perspective of Telugu Dalit Short Stories in Historical Outline', pp. 1-11 (opens in a new tab), 2020, pp. 1. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: