ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

సికందర్ జా (అసఫ్ జా III)

నిజాం అలీ ఖాన్ పెద్ద కొడుకు, 1803 నుంచి 1829 వరకు హైదరాబాద్ నిజాం. ఆయన పాలన 1803 మరాఠా యుద్ధంతో మొదలై అప్పుతో ముగిసింది. ఆయన పాలనను తన మంత్రులు మీర్ ఆలం, మునీర్-ఉల్-ముల్క్, వారి ఉప మంత్రి చందూలాల్‌కు వదిలాడు. వారి కింద దాదాపు 1820 నుంచి యూరోపియన్ అధికారులు జిల్లాలను పర్యవేక్షించారు. ఉత్తర సర్కారుల నుంచి నిజాంకు వచ్చే కప్పాన్ని ఒకేసారి మొత్తం చెల్లించి కొనేశారు (1823). సికింద్రాబాద్ కంటోన్మెంట్‌కు ఆయన పేరు పెట్టారు.

Oval photograph of a painted court scene with two standing figures, part of a set of portraits of earlier Nizams.
Oval photograph of a painted court scene with two standing figures, part of a set of portraits of earlier Nizams. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

అసఫ్ జాహీల లెక్కలో సికందర్ జా హైదరాబాద్ మూడవ నిజాం. ఈ లెక్క అసఫ్ జా I నుంచి మొదలై, 1748–61 నాటి ముగ్గురు వివాదాస్పద వారసులను వదిలేస్తుంది. ఆయన నిజాం అలీ ఖాన్ పెద్ద కొడుకు. 1803 నుంచి 1829 వరకు పాలించాడు.12 బిల్గ్రామీ (Bilgrami) ఆయన తల్లి పేరును తహనియత్-ఉన్-నిస్సా బేగం అని ఇచ్చి, మక్కా మసీదు దగ్గరి కుటుంబ సమాధి స్థలంలో ఆమె సమాధిని జాబితా చేస్తారు.3

సింహాసనానికి రావడం, మరాఠా యుద్ధం

1803లో నిజాం అలీ అనారోగ్యంతో ఉండగా, సికందర్ జా సింహాసనం ఎక్కకుండా ఆపడానికి మరాఠాలు ప్రయత్నించారని క్యాంప్‌బెల్ (Campbell) చెబుతారు. బ్రిటిష్, హైదరాబాద్ సైన్యాలు కలిసి అస్సాయి, అర్గావ్ యుద్ధాలు గెలిచాయి.1 ఈ విజయాలు “నిజాం భూభాగాలను సురక్షితం చేశాయి” అని Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) చెబుతుంది.2

ఆయన సింహాసనారోహణ సమయంలో “బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంతో ఉన్న ఒప్పందాలన్నీ ధృవీకరించబడ్డాయి” అని 1909 నాటి ఒప్పందాల సంకలనం నమోదు చేస్తుంది.4 ఢిల్లీలోని మొఘల్ చక్రవర్తి నుంచి ధృవీకరణ పొందే లాంఛనాన్ని ఆయన పూర్తి చేశాడు.4 1804 ఏప్రిల్ 28 నాటి హైదరాబాద్ విభజన ఒప్పందం ద్వారా సింధియా, నాగపూర్ నుంచి జయించిన దక్కన్ భూమి ఆయనకు లభించింది.4

బ్రిటిష్‌వారిని పడగొట్టడంలో ఆయనకు సాయం చేయడానికి హైదరాబాద్ భూభాగంలోకి దండెత్తి వస్తానని హోల్కర్ ప్రతిపాదించాడని క్యాంప్‌బెల్ జోడిస్తారు.1 నిజాం తన సొంత చేతిరాతతో రాసిన లేఖలో నిరాకరించాడు.1 బ్రిటిష్ సబ్సిడియరీ సైన్యం ఉంచిన, హైదరాబాద్‌కు ఉత్తరాన ఉన్న సికింద్రాబాద్ కంటోన్మెంట్ (సైనిక పట్టణం)కు ఆయన పేరు పెట్టారు.51

మంత్రులు

నిజాం అలీ మంత్రి మీర్ ఆలం 1808లో తన మరణం వరకు సికందర్ జాకు సేవ చేశాడు.4 నగరానికి నైరుతిగా మీర్ ఆలం కట్టించిన మీర్ ఆలం చెరువును బిల్గ్రామీ సికందర్ జా పాలనలోని 1806 నాటిదిగా చెబుతారు.46

మీర్ ఆలం వారసుడిగా షమ్స్-ఉల్-ఉమరాను ఎంచుకోమని లార్డ్ మింటో నిజాంకు సలహా ఇచ్చాడని ఒప్పందాల సంకలనం చెబుతుంది.4 కానీ నిజాం మీర్ ఆలం అల్లుడు మునీర్-ఉల్-ముల్క్‌ను ఇష్టపడ్డాడు.4 ఆ నియామకానికి షరతుగా, రాజ్య వ్యవహారాలను చందూలాల్ ద్వారా నడపాలని నిజాం కోరాడు.4 “మానసిక స్థితిపై సందేహం ఉన్న నిజాం స్వయంగా ఏకాంత జీవితం గడిపి, పాలనలో ఆసక్తి చూపలేదు” అని అది జోడిస్తుంది.4

క్యాంప్‌బెల్ మునీర్-ఉల్-ముల్క్‌ను “ఆచరణలో అధికారం లేనివాడు” అంటారు. అధికారమంతా ఆయన ఉప మంత్రి చందూలాల్‌లో కేంద్రీకృతమైంది.7 చందూలాల్ కాలంలో నిజాం పాత సైన్యాలకు బదులు బ్రిటిష్ అధికారుల కింద క్రమశిక్షణ గల దళాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.48 ఇది హైదరాబాద్ కంటింజెంట్‌కు ఆరంభం.48

అప్పు, సంస్కరణ

ఒప్పందాల సంకలనం పాలన చివరి సంవత్సరాలను వర్ణిస్తుంది.9 ఆదాయాలను “తమ తమ జిల్లాలలో ఆచరణలో సర్వాధికారులైన” గుత్తేదారులకు గుత్తకు ఇచ్చారు.9 స్థానిక తిరుగుబాట్లకు వ్యతిరేకంగా క్రమశిక్షణ గల దళాన్ని మళ్లీ మళ్లీ పిలిచారు.9 సాయుధ రక్షణ లేకుండా దారులు సురక్షితంగా లేవు.9 అందుకే ఆదాయాన్ని నిర్ణయించడానికి జిల్లాలలో బ్రిటిష్ అధికారులను నియమించారు.9

1822లో రెసిడెంట్ సర్ చార్లెస్ మెట్‌కాఫ్, యూరోపియన్ అధికారులు జిల్లాలను పర్యవేక్షించి రెవెన్యూ సెటిల్‌మెంట్ చేయడానికి అనుమతించేలా సికందర్ జాను ఒప్పించారని ముదిరాజ్ (Mudiraj) Pictorial Hyderabad (చిత్రాలలో హైదరాబాద్) (1929) చెబుతుంది.10 ఈ వ్యవస్థ కింద దేశం మెరుగుపడిందని అది చెబుతుంది.10 1822 డిసెంబర్ 12 నాటి ఒప్పందం ద్వారా, బ్రిటిష్‌వారు వారసత్వంగా పొందిన పేష్వాకు కప్పం చెల్లించే బాధ్యత నుంచి నిజాం విముక్తి పొందాడు.29

రాజ్యం భారీ అప్పులో ఉంది. 1823లో అది విలియం పామర్ అండ్ కంపెనీ బ్యాంకింగ్ సంస్థకు డెబ్బై ఎనిమిది లక్షలు, కంపెనీకి ఇరవై ఎనిమిది లక్షలు బాకీ పడిందని ముదిరాజ్ చెబుతారు.10 దాని నుంచి బయటపడడానికి, ఉత్తర సర్కారుల కోసం ఏటా ఏడు లక్షల చెల్లింపును ఒకేసారి మొత్తంగా మార్చుకోవడానికి నిజాం కంపెనీని అనుమతించాడు.10 ముదిరాజ్ ఆ మొత్తాన్ని రూ. 1,16,66,666 అని ఇస్తారు.10 ఒప్పందాల సంకలనం రూ. 1,66,66,666 అని ఇస్తుంది.9 మద్రాసు Imperial Gazetteer 116½ లక్షలు అని ఇస్తుంది.11

మరణం

సికందర్ జా 1829లో హైదరాబాద్‌లో చనిపోయాడు. ముదిరాజ్ ఆయన మరణాన్ని 1829 మే నాటిదిగా చెబుతారు. ఆయన పెద్ద కొడుకు నాసిర్-ఉద్-దౌలా ఆయన తర్వాత వచ్చాడు.2110 మక్కా మసీదు దగ్గరి నిజాముల సమాధులలో బిల్గ్రామీ ఆయన సమాధిని జాబితా చేస్తారు.12

“మూడవ నిజాం నవాబ్ సికందర్ జా బహదూర్ ప్రధానమంత్రి, మామ అయిన నవాబ్ అరస్తూ జా కొడుకు మాలే మియా” చిత్రాన్ని ముదిరాజ్ ముద్రిస్తారు.13

బ్రిటిష్‌వారికి, నిజాంకు వ్యతిరేకంగా వహాబీ కుట్రలో పాత్ర కోసం సికందర్ జా సోదరుడు ముబారిజ్-ఉద్-దౌలాను 1839లో గోల్కొండ కోటలో బంధించారు. అక్కడే ఆయన చనిపోయాడు.1214

Footnotes

  1. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 125 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  5. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 106 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 127 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  10. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  11. Imperial Gazetteer of India: Madras, Vol. I (1908), p. 186 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), plate following p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 66 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు)

క్రీ.శ. 1724–1948

హైదరాబాద్ నిజాముల రాజవంశం (1724–1948). 1724లో షకర్‌ఖేడా వద్ద ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి దక్కన్‌లో స్వతంత్రుడైన మొఘల్ ప్రతినిధి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా దీనిని స్థాపించాడు. అతని మరణం తర్వాత ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారు ప్రత్యర్థి వారసులకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఉత్తర సర్కారులు 1753లో ఫ్రెంచివారికి, 1766లో ఇంగ్లీషువారికి, రాయలసీమ దత్త మండలాలు 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లాయి. తెలంగాణ నిజాం రాజ్యపు తెలుగు గుండెగా మిగిలింది. 1798–1800 సబ్సిడియరీ ఒప్పందంతో బ్రిటిష్ వారికి కట్టుబడిన నిజాములు చందూలాల్, మొదటి సాలార్ జంగ్ వంటి మంత్రుల ద్వారా పాలించారు. వారు 1853లో బేరార్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించి, 1902లో కౌలుకు ఇచ్చారు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వచ్చింది, హైదరాబాద్ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. అతని ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్‌లో ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 16–17, 119. [Public domain]
  2. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 6–8. [Public domain]
  3. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 125, 127. [Public domain]
  4. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 64, plate facing p. 64, 66. [Public domain]
  5. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 36–37, 106–107. [Public domain]
  6. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 186. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: