ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

శ్రీకూర్మం ఆలయం

శ్రీకాకుళం దగ్గర శ్రీకూర్మంలో కూర్మావతారంలో ఉన్న విష్ణువు ఆలయం. దాని గ్రానైట్ వసారాలు, నల్లరాతి స్తంభాలపై వందకు పైగా శాసనాలు ఉన్నాయి. వాటిలో చాలావరకు అనంతవర్మ చోడగంగదేవుడి తర్వాత వచ్చిన తూర్పు గాంగ రాజులకు, వారి మంత్రులకు, సామంతులకు, తర్వాత గజపతులకు చెందినవి. అనంగభీముడు అనే రాజు సమకాలీనుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆలయానికి నల్లరాతి ప్రాకారం కట్టించాడని 1283 నాటి ఒక శాసనం చెబుతుంది.

Colour close-up photograph of a dark stone pillar block carved with a figure in a square panel, flanked by rearing animal brackets.
Colour close-up photograph of a dark stone pillar block carved with a figure in a square panel, flanked by rearing animal brackets. · G.N. Subrahmanyam (opens in a new tab) · CC0 (opens in a new tab)

శ్రీకాకుళం (అప్పుడు చికాకోల్) దగ్గర ఉన్న శ్రీకూర్మం ఆలయం విష్ణువు కూర్మావతారానికి అంకితమైనది.1 దాని రాతి స్తంభాలపై వందకు పైగా శాసనాలు ఉన్నాయి.2 వాటిలో చాలావరకు అనంతవర్మ చోడగంగదేవుడి తర్వాత వచ్చిన తూర్పు గాంగ రాజులకు సంబంధించినవి.3

ఆలయం

Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) (1908) శ్రీకూర్మం (“పవిత్ర తాబేలు”)ను శ్రీకాకుళానికి తొమ్మిది మైళ్లు ఆగ్నేయంగా ఉన్న “ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రం” అని వర్ణిస్తుంది.1 అది ఇలా చెబుతుంది: “ఈ ఆలయం విష్ణువు కూర్మావతారానికి అంకితమైనది.”1 “ఇది ఒకప్పుడు శైవ క్షేత్రం, కానీ ప్రసిద్ధ హిందూ సంస్కర్త రామానుజాచార్యులు దీన్ని వైష్ణవ ఆరాధనా స్థలంగా మార్చారని చెబుతారు.”1 “ఆలయం చుట్టూ ఉన్న గ్రానైట్ వసారాల ద్వారాలు, స్తంభాలు గొప్ప వాస్తు సౌందర్యం కలిగినవి” అని అది జోడిస్తుంది.1 ప్రధాన ఉత్సవం డోలోత్సవం ప్రతి మార్చిలో జరిగేది. దానికి సుమారు 20,000 మంది యాత్రికులు వచ్చేవారు.1

1882 నాటి గంజాం జిల్లా మాన్యువల్ దీన్ని “జిల్లాలో తెలుగువారికి ఉన్న ఏకైక పుణ్యక్షేత్రం” అని పిలిచింది.4 ఆలయాన్ని “అశ్లీలత కూడా లేకపోలేని మామూలు చెక్కడాలతో అలంకరించిన చక్కని ఆలయం” అని అది పిలిచింది.4 శ్రీకూర్మం పేజీ చూడండి.

శాసనాలు

ఆలయంలో “తెలుగు, దేవనాగరి అక్షరాలలో చాలా పాత శాసనాలు ఉన్నాయి” అని గెజిటీర్ చెబుతుంది.1 అవి “పదకొండవ శతాబ్దం నుంచి 800 సంవత్సరాల కాలాన్ని” కవర్ చేస్తాయి.1 అవి “గాంగులు, మత్స్యులు, శిలలు, చాళుక్యులు లాంటి వివిధ తొలినాటి వంశాల చరిత్ర గురించి అపూర్వమైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి”.1

అవి “వాతావరణ ప్రభావాన్ని విజయవంతంగా తట్టుకున్న, శాసనాలున్న గట్టి నల్లరాతి అనేక స్తంభాలపై” చెక్కి ఉన్నాయని ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) గుర్తించారు.5 తెలుగు దేశంలోని ఇతర శిలాశాసనాల కంటే ఇవి బాగా నిలిచి ఉన్నాయని ఆయన కనుగొన్నారు.5 వాటి పాఠాలను South-Indian Inscriptions (దక్షిణ భారత శాసనాలు) V (1925)లో నం. 1150 నుంచి 1341 వరకు ముద్రించారు.6 1919లో రాసిన వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) శాఖ జాబితాలో వందకు పైగా శాసనాలను లెక్కించారు.2 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) Lists of Antiquities (ప్రాచీన అవశేషాల జాబితాలు)లో పదహారు మాత్రమే ఉన్నాయి.2

శాసనాలలోని రాజులు

1896 నాటి హుల్ష్ నివేదికను రంగాచార్య ఉదహరించారు.3 దాని ప్రకారం, శ్రీకూర్మం శాసనాలలో చాలావరకు అనంతవర్మ చోడగంగదేవుడి వారసులకు సంబంధించినవి.3 వారిలో నరసింహ పేరుతో నలుగురు, భానుదేవ పేరుతో నలుగురు రాజులు ఉన్నారు.3 మొదటి నరసింహుడు అనంగభీముడి కొడుకు.3 రెండోవాడు సుమారు 1275–76లో, మూడోవాడు సుమారు 1322–23లో సింహాసనం ఎక్కారు.3 ఒకే ఒక శాసనం జగన్నాథుడు అనే రాజు పేరు చెబుతుంది.3

రంగాచార్య సారాంశం ఇచ్చిన శాసనాలలో ఇవి ఉన్నాయి:27

  • అనంగభీముడి కొడుకు మొదటి నరసింహుడి సామంతుడు ఒకరు ఇచ్చిన భూదానాన్ని నమోదు చేసే శక 1172 (1250–51; శక అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి శాసనం7
  • రెండవ నరసింహుడి, ఆయన వారసుల మంత్రులు, అధికారులు ఇచ్చిన దానాలు, తర్వాతి నరసింహుల రాణులు ఇచ్చిన దానాలు27
  • గజపతి రాజు పురుషోత్తముడి శక 1393 నాటి శాసనం; దాని ఆధారంగా రంగాచార్య ఆయన పట్టాభిషేకాన్ని 1464–65గా నిర్ణయించారు2

మొదటి నరసింహదేవుడు (తూర్పు గాంగ), తూర్పు గాంగులు (కళింగ గాంగులు) పేజీలు చూడండి.

పూర్తిగా ప్రచురించిన శాసనాలు

రెండు శాసన సమూహాలను పూర్తిగా ప్రచురించారు.58 మొదటిది మొదటి నరసింహుడికి, రెండవ భానుదేవుడికి సేవ చేసిన చాళుక్య నాయకుల శాసనాలు.5 వాటిలో ఒకటి రాజరాజ నరేంద్రుడి ఆస్థానంలో రాసిన తెలుగు మహాభారతాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.5 రెండోది మధ్వ ఆచార్యుడు నరహరితీర్థుడి 1281 నాటి శాసనం.8 ఆయన ఆలయం ముందు యోగానంద-నరసింహుడి గుడిని కట్టించాడు.8 శ్రీకూర్మంలోని చాళుక్య సామంతుల శాసనాలు, నరహరితీర్థుని శ్రీకూర్మం శాసనం పేజీలు చూడండి.

నల్లరాతి ప్రాకారం

శక 1205 (1283–84) నాటి ఒక శాసనం నరసింహభట్టోపాధ్యాయుడి భార్య ఒక దీపాన్ని దానం చేయడాన్ని నమోదు చేస్తుంది.7 రంగాచార్య సారాంశం ప్రకారం, ఆయన “రాజు అనంగభీముడి సమకాలీనుడు … ఆలయానికి నల్లరాతి ప్రాకారం కట్టించాడు”.7 డబ్ల్యూ. డబ్ల్యూ. హంటర్‌ను అనుసరించి రంగాచార్య ఈ అనంగభీముడిని 1175–1202లో ఉంచారు.7

ఆలయం చుట్టూ ఉన్న మండపం నల్ల గ్రానైట్ స్తంభాలపై నిలిచి ఉందని హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) వర్ణించారు.8 నరహరితీర్థుడి శాసనం ఈ స్తంభాలలో ఒకదానిపై చెక్కి ఉంది.8

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), p. 230 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Rangacharya, Topographical List, Vol. I (1919), p. 686, Srikurmam and Ganjam Nos. 150–161 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 685, introduction to Srikurmam (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. T. J. Maltby, The Ganjam District Manual (1882), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. E. Hultzsch, “Four Pillar Inscriptions of Eastern Chalukya Chiefs at Srikurmam”, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  6. H. Krishna Sastri (ed.), South-Indian Inscriptions (Texts), Vol. V (1925), Table of Contents, p. v (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Rangacharya, Topographical List, Vol. I (1919), p. 688, Ganjam Nos. 174–186 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  8. H. Krishna Sastri, “Srikurmam Inscription of Naraharitirtha; Saka-Samvat 1203”, Epigraphia Indica VI (1900–01), p. 260 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

చిత్రాలు

శాసనాలు

శ్రీకూర్మంలోని చాళుక్య సామంతుల శాసనాలు

క్రీ.శ. 1273

శ్రీకూర్మంలోని కూర్మేశ్వర ఆలయ స్తంభాలపై ఉన్న 1273 నుంచి 1318 వరకు నాటి నాలుగు శాసనాలు. తూర్పు చాళుక్య రాజులు విమలాదిత్యుడు, రాజరాజ నరేంద్రుడి నుంచి వంశాన్ని చెప్పుకుని, తూర్పు గాంగ రాజులకు సేవ చేసిన నాయకులు వాటిని వదిలి వెళ్లారు. అతి తొలిది నాయకుడి తండ్రిని మొదటి నరసింహదేవుడి మంత్రి అని పిలుస్తుంది. రాజరాజ నరేంద్రుడు పండితులతో కలిసి భరత వంశ చరిత్రను తెలుగులోకి అనువదించాడని కూడా అది చెబుతుంది. నన్నయ తెలుగు మహాభారతం సంప్రదాయానికి శాసనం నుంచి నిర్ధారణగా ఇ. హుల్ష్ దీన్ని భావించారు.

నరహరితీర్థుని శ్రీకూర్మం శాసనం

క్రీ.శ. 1281

శ్రీకూర్మంలోని కూర్మేశ్వర ఆలయపు ఒక నల్ల గ్రానైట్ స్తంభంపై తెలుగు అక్షరాలలో ఉన్న, శక 1203 (1281) నాటి సంస్కృత శాసనం. అది మాధ్వ ఆచార్యులు పురుషోత్తముడు, ఆనందతీర్థుడు, నరహరితీర్థుల పేర్లు చెబుతుంది. నరహరితీర్థుడు శవరుల నుంచి శ్రీకూర్మాన్ని రక్షించి, అక్కడ యోగానంద-నరసింహ గుడిని కట్టించాడని అది చెబుతుంది. తూర్పు గాంగ రాజుల కింద ఆయన కళింగ దేశాన్ని పాలించాడని అది సూచిస్తుంది. తత్త్వవేత్త మధ్వుడి కాలాన్ని నిర్ణయించడానికి హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి దీన్ని, నరహరితీర్థుడి ఇతర శాసనాలను ఉపయోగించారు.

శ్రీకూర్మంలోని గజపతుల శాసనాలు (1452–1503)

క్రీ.శ. 1452–1503

శ్రీకూర్మం ఆలయపు నల్లరాతి స్తంభాలపై ఉన్న చిన్న తెలుగు శాసనాలు. వాటి తేదీలు గజపతి రాజులు కపిలేంద్రుడు (1452, 1455, 1460), పురుషోత్తముడు (1470–1495), ప్రతాపరుద్రుడు (1503) పాలనలలో ఉన్నాయి. అవి భూమి, దీపాలు, విగ్రహాలు, వెండి పాత్రల దానాలను నమోదు చేస్తాయి. 1896లో వాటిని నకలు తీసి, South-Indian Inscriptions V (1925)లో ముద్రించారు. మన్మోహన్ చక్రవర్తి, ఆర్. డి. బెనర్జీ రాజుల పాలనా సంవత్సరాలను నిర్ణయించడానికి వాటిని ఉపయోగించారు. రాజులు అంతకు ముందే సింహాసనం ఎక్కారని వాదించడానికి వి. రంగాచార్య వాటిని ఉపయోగించారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 230. [Public domain]
  2. T. J. Maltby (ed. G. D. Leman), The Ganjam District Manual (opens in a new tab), Lawrence Asylum Press, Madras, 1882, pp. 62. [Public domain]
  3. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 31. E. Hultzsch, Four pillar inscriptions of Eastern Chalukya chiefs at Srikurmam (No. 4). [Public domain]
  4. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VI (1900–01) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1901, pp. 260. H. Krishna Sastri, Srikurmam inscription of Naraharitirtha (No. 25). [Public domain]
  5. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 685–688. [Public domain]
  6. H. Krishna Sastri (ed.), South-Indian Inscriptions (Texts), Vol. V (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1925, Preface, v. Texts of the Srikurmam inscriptions, Nos. 1150–1341. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: