ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి అహ్మద్ షా (బహమనీ)

తొమ్మిదవ బహమనీ సుల్తాన్ (1422–1435). ఆయనను 'వలీ' (సాధువు) అని పిలిచారు. ఆయన తన సోదరుడు ఫిరోజ్ నుంచి సింహాసనం తీసుకుని విజయనగరాన్ని ఓడించాడు. 1424 లేదా 1425లో ఆయన వరంగల్‌ను తీసుకున్నాడు, అక్కడి రాజు చనిపోయాడు. ఆ తర్వాత దేవరకొండ, రాచకొండల వెలమ రాయలు ఆయనకు కప్పం కట్టారు. ఆయన రాజధానిని గుల్బర్గా నుంచి బీదర్‌కు మార్చాడు. ఆయన గుజరాత్, మాల్వాలతో యుద్ధం చేస్తున్నప్పుడు తిరగబడిన నాయకులను అణచడానికి మళ్లీ తెలంగాణకు దండెత్తవలసి వచ్చింది.

మొదటి అహ్మద్ షా బహమనీ వంశంలో తొమ్మిదవ రాజు. వరంగల్ తెలుగు రాజ్యాన్ని అంతం చేసినది ఆయనే. ఆయన ఆ నగరాన్ని తీసుకున్నాడని, ఆ ప్రాంతపు తెలుగు నాయకులు ఆయనకు కప్పం కట్టారని ఫెరిష్తా (Ferishta), Burhan-i Ma’asir (బుర్హాన్-ఇ మాసిర్, ఒక పర్షియన్ చరిత్ర) రెండూ అంగీకరిస్తాయి.123 కానీ దాదాపు ప్రతి వివరంలోనూ అవి భిన్నంగా ఉన్నాయి.123 కొన్ని సంవత్సరాల్లోనే ఆ విజయం చెదిరిపోయిందని రెండూ చూపిస్తాయి.123

కుటుంబం, సింహాసనానికి రావడం

అహ్మద్ ఫిరోజ్ షా తమ్ముడు.45 బుర్హాన్-ఇ మాసిర్, హెయిగ్ (Haig) ప్రకారం, ఫిరోజ్ లాగే ఆయన కూడా అహ్మద్ ఖాన్ కొడుకు. అహ్మద్ ఖాన్ బహమన్ షా కొడుకు.45

ఫెరిష్తా ఇద్దరు సోదరులనూ నాల్గవ రాజు దావూద్ షా కొడుకులుగా చెబుతారు.6 ఫిరోజ్ ఆయనను ఖాన్ ఖానాన్ బిరుదుతో తన ప్రధాన మంత్రిగా చేశాడు. ఫిరోజ్ చివరి సంవత్సరాల్లో, ఇద్దరు ఇష్టులు అహ్మద్ కళ్లు పీకించమని జబ్బుపడిన రాజును ఒప్పించారు.78 అహ్మద్ కొన్ని వందల మంది గుర్రపు సైనికులతో పారిపోయి, సైన్యాన్ని తన వైపు తిప్పుకుని, 1422 సెప్టెంబర్‌లో గుల్బర్గాలో సింహాసనం ఎక్కాడు.78

కొన్ని రోజుల తర్వాత ఫిరోజ్ చనిపోయాడు.78 బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ పట్టాభిషేకాన్ని హిజ్రీ 825 షవ్వాల్ 5 (హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి), అంటే 1422 సెప్టెంబర్ 22గా ఇస్తుంది. తన సోదరుని కొడుకు షేర్ ఖాన్ ప్రోద్బలంతో అహ్మద్ తన సోదరుడి గొంతు నులిపించి చంపించాడనే సంప్రదాయాన్ని ఫెరిష్తా జోడించారు. ఆ షేర్ ఖాన్‌ను ఆయన తర్వాత చంపించాడు.4910

అహ్మద్ షాకు ఏడుగురు కొడుకులు ఉన్నారని బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ చెబుతుంది.111213 అది పెద్దవాడు, ఆయన వారసుడు అయిన జఫర్ ఖాన్‌ను, మహమూద్ ఖాన్‌ను, ముహమ్మద్ ఖాన్‌ను పేర్కొంటుంది.111213 దావూద్ ఖాన్‌ను అది మరోచోట పేర్కొంటుంది.111213

ఆయన కూతుళ్లలో ఒకరు సయ్యద్ అయిన జలాల్ ఖాన్‌ను పెళ్లి చేసుకుంది.13141516 ఆమె సికందర్ ఖాన్ తల్లి. సికందర్ ఖాన్ తర్వాత అహ్మద్ మనవడిగా తెలింగాణపై హక్కు కోరాడు.13141516 పెద్ద కొడుకు ఆయన తర్వాత రెండవ అల్లా-ఉద్-దీన్ అహ్మద్ షాగా పాలించాడు.17

వరంగల్

పాలన మొదట్లోనే అహ్మద్ విజయనగర సామ్రాజ్యంపైకి దండెత్తాడని ఫెరిష్తా చెప్పారు.1819 విజయనగర రాజు వరంగల్ రాయలను సాయానికి పిలిచాడు. ఆయన వచ్చి చేరాడు, కానీ యుద్ధానికి ముందే తన సైన్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు.1819

హిజ్రీ 828లో రాయలను శిక్షించడానికి అహ్మద్ తెలంగాణ (అప్పుడు తెలింగాణ)ను “జయించే ఉద్దేశంతో” దండెత్తాడు.1 ఆయన సేనాపతి ఖాన్ ఆజం ముందుకు వెళ్లగా, ఆయన ఇరవై ఏడు రోజులు గోల్కొండలో ఆగాడు.1 ఖాన్ ఆజం తెలుగు సైన్యాన్ని ఓడించి, ఏడు వేల మందిని చంపి, వరంగల్‌ను తీసుకున్నాడు. “రాయలు యుద్ధంలో చనిపోయాడు”.1

రాజు వరంగల్‌కు వెళ్లి, “అప్పటి వరకు దోపిడీకి గురి కాకుండా కాపాడిన, యుగాలుగా పోగైన ఆ సంపదలను” స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.1 ఖాన్ ఆజం నాలుగు నెలల్లో మిగిలిన తెలంగాణను లొంగదీశాడు.1 చనిపోయిన రాయల వారసుల చేతిలో ఇంకా ఉన్న బలమైన కోటలను తీసుకునే పని ఆయనకు అప్పగించారు.1

హెయిగ్ ఈ దండయాత్రను 1424 చివరిలో ఉంచారు. వరంగల్‌ను రాజు ప్రధాన కేంద్రంగా చెప్పారు.20 బీదర్ పాలకుడు అబ్దుల్ లతీఫ్ “దేశమంతటా తన అధికారాన్ని స్థాపించాడు” అని ఆయన చెప్పారు.20 హెయిగ్ కథనంలో అహ్మద్ తన తూర్పు సరిహద్దును “సముద్రం వరకు” విస్తరించాడు.20

అహ్మద్ “తిలంగ్ చివరి సరిహద్దుల వరకు చొచ్చుకుపోయి”, “మండల్”, వరంగల్ కోటలను తీసుకున్నాడని బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ చెబుతుంది. “మండల్” ఏదో అనువాదకుడు కింగ్ (King) గుర్తించలేకపోయారు. ఆయన సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి భయపడిన “దేవరకొండ, రాజ్‌కొండ రాయలు” కానుకలతో దూతలను పంపి, కప్పం కట్టడానికి ఒప్పుకున్నారని అది జోడిస్తుంది.2 ఈ చరిత్ర ఆ రాయల పేర్లు ఇవ్వదు. దాదాపు ఒక శతాబ్దం పాటు రాచకొండ రేచర్ల వెలమ రాజుల కేంద్రంగా ఉందని 1964 నాటి జనగణన సర్వే చెబుతుంది.21 దేవరకొండపై ఆ కుటుంబం పట్టు గురించి ఆ పేజీ చూడండి. తేదీ కూడా అనిశ్చితంగా ఉంది: Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) 1422 అని ఇస్తుంది.22 గ్రిబుల్, బిల్గ్రామీ 1424 అని ఇస్తారు.2324 Kistna Manual (కృష్ణా మాన్యువల్) ఎల్ఫిన్‌స్టన్ ఇచ్చిన 1421ను సరిచేసి హిజ్రీ 828 (1425) అని ఇస్తుంది.25

తెలంగాణను కోల్పోవడం, తిరిగి గెలవడం

రాజు గుజరాత్, మాల్వాలతో యుద్ధంలో మునిగి ఉన్నాడని బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ చెబుతుంది.326 ఈలోగా “అవిశ్వాసులు యుద్ధం చేయకుండానే తెలింగాణలోని వివిధ జిల్లాలను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు” అని అది చెబుతుంది.326 తీరిక దొరికినప్పుడు ఆయన తిరిగి దండెత్తాడు.326 కొన్ని కోటలు లొంగిపోయి, ఆదాయం చెల్లించడానికి ఒప్పుకున్నాయి.326 మిగిలిన వాటిపై దాడి చేసి పట్టుకున్నారు. “వాటిలో అన్నిటికంటే బలమైనది రామగిరి కోట”.326

వరంగల్ కోట పాలకుడిని అది “ఆ దేశపు అవిశ్వాసులలో అత్యంత తెలివైనవాడు” అంటుంది. ఆయన దూతలను పంపి కప్పం కట్టడానికి ఒప్పుకున్నాడు.326 లొంగిన నాయకులను అహ్మద్ వారి భూములలో కొనసాగించాడు.326 ఆయన ఇబ్రహీం సంజర్ ఖాన్‌కు తెలంగాణలోని సైన్యం నాయకత్వాన్ని, భోనగిరి కోటను జాగీరుగా ఇచ్చాడు.326 భువనగిరి చూడండి.

పాలన చివరిలో “కొందరు బలమైన హిందూ నాయకుల తిరుగుబాటును అణచడానికి” రాజు తెలంగాణకు దండెత్తాడని కూడా ఫెరిష్తా చెప్పారు.27 హెయిగ్ ఈ దండయాత్రను మాల్వాతో 1432 శాంతి తర్వాత ఉంచారు. తెలింగాణ “పేరుకు ఆయన కొడుకులలో ఒకరి పాలనలో ఉన్నా, తిరుగుబాటుకు దగ్గరగా ఉన్న స్థితిలో ఉంది” అని ఆయన చెప్పారు.28 అహ్మద్ అక్కడి నాయకులలో కొందరిని చంపించాడని ఆయన జోడించారు.28

ఆ కొడుకు పేరును ఫెరిష్తా ఇచ్చారు.29 తన భూములను కొడుకులకు పంచుతూ, అహ్మద్ రామగిరి, మాహూర్, కలాంలను, బేరార్‌లో కొంత భాగాన్ని మహమూద్ ఖాన్‌కు ఇచ్చాడు.29 రాజ చిహ్నాలతో, కొందరు ప్రముఖులతో దావూద్ ఖాన్‌ను “తులింగాణలో స్థిరపడడానికి” పంపాడు.29 బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ మాహూర్‌ను మహమూద్ ఖాన్‌కు, రాయచూరును దావూద్ ఖాన్‌కు ఇస్తుంది.12

బీదర్, సాధువు, నాణేలు

ఒక దండయాత్ర నుంచి తిరిగి వస్తూ బీదర్ దగ్గర వేటాడుతున్నప్పుడు, అహ్మద్ నీటి వసతి బాగా ఉన్న ఒక ప్రదేశాన్ని అహ్మదాబాద్ అనే కొత్త నగరానికి ఎంచుకున్నాడని ఫెరిష్తా చెప్పారు.3010 పాత పట్టణం ఉన్న చోట దానికి ఒక పెద్ద కోట ఉండేది.3010 ఆ కోట హిజ్రీ 836 (1432–33)లో పూర్తయింది.3010

బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ ప్రకారం ఆస్థానం 1423 జూన్‌లోనే బీదర్‌కు మారింది.31 హెయిగ్ కొత్త రాజధానిని 1429 నాటిదిగా, Imperial Gazetteer 1430 నాటిదిగా చెబుతాయి.3222 ముహమ్మదాబాద్ అనే టంకశాల పేరు ఉన్న తొలి బహమనీ నాణేలు హిజ్రీ 836 నుంచి 838 వరకు తేదీలు ఉన్న అహ్మద్ రాగి నాణేలు.33 Tazkirat-ul-Muluk (తజ్కిరత్-ఉల్-ములూక్) ముహమ్మదాబాద్‌ను బీదర్‌గా గుర్తిస్తుంది.33

కరువు సమయంలో వర్షం కోసం ఆయన చేసిన ప్రార్థనలు ప్రజల కళ్ల ముందే ఫలించిన తర్వాత ఆయన వలీ, “సాధువు” అనే పేరు తీసుకున్నాడని ఫెరిష్తా చెప్పారు.341 తన పాలనను ముందే చెప్పిన సాధువు గేసూ దరాజ్‌ను, తర్వాత పర్షియన్ సాధువు షా నియామతుల్లా కుటుంబాన్ని ఆయన గౌరవించాడు. బీదర్‌లోని ఆయన సమాధిలోని శాసనాలను బట్టి వారు ఆయనను షియా మతంలోకి మార్చారని హెయిగ్ అంచనా వేశారు.83536 ఆయన దానిని తన ప్రజలపై రుద్దలేదని హెయిగ్ జోడించారు.83536

తర్వాత రాజ్యాన్ని చీల్చివేసిన “విదేశీయులు”, దక్కనీల మధ్య వైరం ఆయన పాలనలోనే మొదలైందని కూడా హెయిగ్ గుర్తించారు.37

మరణం

ఫెరిష్తా ఆయన మరణాన్ని హిజ్రీ 838 రజబ్ 28గా ఇచ్చారు. బ్రిగ్స్ (Briggs) దానిని 1435 ఫిబ్రవరి 19గా మార్చారు.38 పన్నెండు సంవత్సరాల రెండు నెలల పాలన తర్వాత ఇది జరిగింది.38 బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ రజబ్ 25 లేదా 26 అని ఇస్తుంది.12 ఆయన సమాధిలోని తేదీని హిజ్రీ 837 లేదా 839గా చదవవచ్చని హెయిగ్ గుర్తించారు.28

Footnotes

  1. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 406 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  2. King, History of the Bahmani Dynasty (1900), p. 52 and note 65 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. King, History of the Bahmani Dynasty (1900), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  4. J. S. King, The History of the Bahmani Dynasty, founded on the Burhan-i Ma’asir (1900), p. 49 and note 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. T. W. Haig, “Some Notes on the Bahmani Dynasty”, Journal of the Asiatic Society of Bengal LXXIII, Part I, extra number (1904), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. II (1829), p. 357 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 394 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 395 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. II (1829), p. 396 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 415 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. King, History of the Bahmani Dynasty (1900), p. 50 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. King, History of the Bahmani Dynasty (1900), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Haig, “Some Notes on the Bahmani Dynasty” (1904), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  14. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 447 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 409 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 410 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 405 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 400 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 401 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 399 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Census of India 1961, Vol. II, Part VII-B (20): Fairs and Festivals, Nalgonda District (1964), Section I, entry “Rajkonda” (PDF p. 23) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  22. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (1896), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 192 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 16 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. King, History of the Bahmani Dynasty (1900), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  27. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 416 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 402 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  29. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 412 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  30. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 411 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  31. King, History of the Bahmani Dynasty (1900), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  32. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 400 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  33. O. Codrington, “On the Coins of the Bahmani Dynasty”, Numismatic Chronicle, 3rd series, XVIII (1898), p. 267 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  34. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 405 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  35. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 396 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  36. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 403 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  37. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 404 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  38. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 417 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

బహమనీలు

క్రీ.శ. 1347–1527

గుల్బర్గా నుండి, 1420ల నుండి బీదర్ నుండి పాలించిన దక్కన్ సుల్తానులు (1347–1527). వరంగల్ పాలకుడు పంపిన సైన్యంతో వారి స్థాపకుడు సింహాసనం గెలిచాడు. అతని వారసులు తెలుగు నాయకుల నుండి కౌలాస్, భువనగిరి, గోల్కొండలను తీసుకున్నారు. (వేర్వేరు కథనాల ప్రకారం 1422, 1424 లేదా 1425లో) వరంగల్‌ను దోచుకుని, పడమటి తెలంగాణను బీదర్ రాష్ట్రంగా పట్టుకున్నారు. వారు ముసునూరి, రేచర్ల నాయకులతో, రెడ్డి రాజులతో, విజయనగరంతో, ఒడిశా గజపతులతో పోరాడారు. 1470లలో రాజమహేంద్రవరం నుండి కొండపల్లి, కొండవీడు వరకు తీరాన్ని పట్టుకున్నారు. మహమూద్ గవాన్ తెలింగాణ రాష్ట్రాన్ని రాజమహేంద్రవరం, వరంగల్ మధ్య విభజించాడు. దాని చివరి గవర్నర్ సుల్తాన్ కులీ గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 396, 400–401, 405–406, 411–412, 415–417, 447. [Public domain]
  2. J. S. King, The History of the Bahmani Dynasty, founded on the Burhan-i Ma'asir (opens in a new tab), Luzac and Co., London, 1900, pp. 49–52, 61–63. [Public domain]
  3. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 395–403, 409. [Public domain]
  4. T. W. Haig, Some Notes on the Bahmani Dynasty (Journal of the Asiatic Society of Bengal, Vol. LXXIII, Part I, Extra Number) (opens in a new tab), Asiatic Society of Bengal, Calcutta, 1904, pp. 8, 10. [Public domain]
  5. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 12. [Public domain]
  6. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1896, pp. 86. [Public domain]
  7. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 16. [Public domain]
  8. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 192. [Public domain]
  9. O. Codrington, On the Coins of the Bahmani Dynasty (Numismatic Chronicle, 3rd series, Vol. XVIII) (opens in a new tab), Royal Numismatic Society, London, 1898, pp. 267. [Public domain]
  10. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census of India 1961, Vol. II: Andhra Pradesh, Part VII-B (20): Fairs and Festivals, Nalgonda District (opens in a new tab), Superintendent of Census Operations, Andhra Pradesh, 1964. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: