తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి గోకర్ణ చోడుడు (కందూరు)

మొదటి గోకర్ణ చోడుడు 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దక్షిణ తెలంగాణను ఏలిన కందూరు చోడ నాయకుడు. ఆయన రెండవ తొండయ, మైలాంబల కొడుకు. పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి కథనంలో పశ్చిమ చాళుక్య రాకుమారుడు కుమార తైలపుని కింద ఆయన పానుగల్లు జిల్లాను ఏలాడు. చాళుక్య రాజు మూడవ సోమేశ్వరునికి ఆయన విధేయుడిగా ఉన్నాడు. కానీ సుమారు 1128లో చంపబడ్డాడు. 1163 నాటి కాకతీయ శాసనం ఆయన మరణాన్ని, ముంగిస లాంటి ఆయన సోదరుడు భీముడు పట్టుకున్న పాము చావుతో పోలుస్తుంది. తర్వాత ఆయన కొడుకు రెండవ ఉదయచోడుడు కాకతీయుల సాయంతో వంశ భూములను తిరిగి పొందాడు.

మొదటి గోకర్ణ చోడుడు కందూరు చోడుల వంశ నాయకుడు.1 ఇది దక్షిణ తెలంగాణలోని నల్గొండ, మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంతాన్ని ఏలిన తెలుగు చోడ నాయకుల కుటుంబం.1 1120లలో కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యుల కింద ఆయన పానుగల్లు జిల్లాను ఏలాడు.1 కుటుంబ కలహంలో ఆయన చనిపోవడంతో కాకతీయులకు దారి తెరుచుకుంది.23 తర్వాత కాకతీయులే ఆయన కొడుకుకు రాజ్యం తిరిగి ఇచ్చారు.23 అందుకే ఆయన ముఖ్యుడు.23

కుటుంబం

1124లో రెండవ తొండయ వితంతువు మైలాంబ పానుగల్లులో ఒక అగ్రహారం (బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన గ్రామం) ఇచ్చింది.4 ఆమె శాసనం తన ముగ్గురు కొడుకుల పేర్లు చెబుతుంది: ఉదయాదిత్యుడు, భీముడు, గోకర్ణుడు.4 మైలాంబ పానుగల్లు శాసనం చూడండి. పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి వంశ పట్టికలో మొదటి ఉదయచోడుడు, మూడవ భీమచోడుడు తర్వాత గోకర్ణుడు చిన్నవాడు.5 రెండవ ఉదయచోడుడు ఆయన కొడుకు అని ఆ పట్టిక చూపిస్తుంది.5

పానుగల్లు ప్రభువు

కందూరు దేశం చాళుక్య రాకుమారుడు కుమార తైలపుని జాగీరు అని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.1 ఆయన కథనంలో ఆ రాకుమారుడు దానిని అన్నదమ్ముల మధ్య పంచాడు.1 కందూరును భీమునికి, పానుగల్లు జిల్లాను గోకర్ణునికి ఇచ్చాడు.1

పానుగల్లులోని ఒక చిన్న తెలుగు శాసనం గోకర్ణుని అక్కడి పాలకుడిగా చూపిస్తుంది.6 సూర్యగ్రహణం రోజున మహామండలేశ్వరుడు (గొప్ప ప్రాంతీయ పాలకుడు) కందూరి గోకర్ణ చోడుడు ఒక మంత్రి అల్లుడైన గవలియ భీమన-పెగ్గడ పాదాలు కడిగాడు.67 మదువులు గ్రామంపై అధికారాన్ని ఆయనకు, అద్దలూరుపై అధికారాన్ని ఆయన కొడుకుకు ఇచ్చాడు.67 దీని తేదీ 1122 మార్చి 10, శుక్రవారం అని సంపాదకుడు లెక్కించారు.8 గోకర్ణ చోడుని పానుగల్లు శాసనం చూడండి.

చాళుక్య రాజుకు విధేయుడు

చాళుక్య రాజు ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు 1126లో చనిపోయాడు.1 ఆ తర్వాత భీముడు, ఆయన అనుచరులు కొత్త రాజు మూడవ సోమేశ్వరునికి ఎదురు తిరిగారని పరబ్రహ్మశాస్త్రి రాశారు.1 ఎందుకంటే వారి శాసనాల్లో ఆ రాజు పేరు కనిపించడం ఆగిపోతుంది.1 గోకర్ణుడు మాత్రం విధేయుడిగానే ఉన్నాడు.1 అనమలలోని ఆయన శాసనం మూడవ సోమేశ్వరుని మొదటి పాలనా సంవత్సరం, 1127లో తేదీ వేసినది.1

అనమలలోని 1128 నాటి రెండో శాసనం ఏ రాజు పేరూ చెప్పదు.2 అందులో శ్రీదేవి తొండయ చోడుడు అనే వ్యక్తి చాగకు డెబ్బై గ్రామాలపై అధికారాన్ని గోకర్ణుని మనిషికి బదులు కొత్త అధికారికి ఇస్తాడు.2 ఈ తొండయ బహుశా గోకర్ణుని పెద్దన్న ఉదయుని కొడుకని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.2

మరణం

1128 తర్వాత గోకర్ణుని శాసనం ఏదీ తెలియదు. అందుకే పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయన మరణాన్ని ఆ సంవత్సరంలో ఉంచారు.2 జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ అనువాదంలో 1163 నాటి కాకతీయ శాసనం ఆయన చావును పడుచు పిల్లికి చిక్కిన ఇంటి ఎలుక చావుతో పోలుస్తుంది.9 అది ఆయనను “గోకర్ణుడనే పాము”, “తక్కువ పుట్టుకవాడు” అంటుంది. “భయంకరమైన ముంగిస భీముడు పట్టుకోగానే” అతను చనిపోయాడని చెబుతుంది.9 వేయి స్తంభాల గుడి శాసనం చూడండి.

ఆ తర్వాత కుమార తైలపుడు పానుగల్లులోని భాగాలను శ్రీదేవి తొండయకు, చాళుక్య సేనాని గోవిందరాజుకు ఇచ్చాడని పరబ్రహ్మశాస్త్రి వాదించారు.3 తండ్రినీ భూములనూ కోల్పోయిన గోకర్ణుని కొడుకు రెండవ ఉదయచోడుడు రాజుకు మొరపెట్టుకుని ఉండవచ్చు.3 ఈ కథనంలో రాజు కాకతీయ రెండవ ప్రోలుని పంపాడు.3 ప్రోలుడు ఆ ఇద్దరినీ తరిమేసి సుమారు 1131లో ఉదయునికి రాజ్యం తిరిగి ఇచ్చాడు.3

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • ఎవరు ఎవరిని చంపారు? 1163 శాసనం గోకర్ణుని పట్టుకున్న ముంగిసగా భీముని చెబుతుంది.9 అదే శాసనం భీముని “భోజనం చేస్తున్న ఉత్తమ సోదరుని చంపినవాడు” అని కూడా అంటుంది.9 తిరుగుబాటు కూటమిలో చేరనందుకే గోకర్ణుడు చనిపోయాడని పరబ్రహ్మశాస్త్రి రాశారు.10 భోజనం దగ్గర చంపబడిన సోదరుడు గోకర్ణుడు కాదని, పెద్దవాడైన ఉదయాదిత్యుడే అయి ఉంటాడని వి. యశోదాదేవి భావించారు.11

Footnotes

  1. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 66. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  2. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 67. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 80. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Sreenivasachar, Corpus, Part II (1940), pp. 105–108, No. 36 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  5. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 68–69, family table of the Kandur Chodas. ↩ ↩2

  6. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part II (1940), p. 96, No. 32 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  7. Sreenivasachar, Corpus, Part II (1940), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  8. Sreenivasachar, Corpus, Part II (1940), appendix on chronology, pp. 180–181 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  9. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII”, Indian Antiquary XI (1882), p. 18 and note 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 79. ↩

  11. V. Yashoda Devi, The History of Andhra Country, 1000 A.D.–1500 A.D. (1993), p. 507 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కందూరు చోడులు

సుమారు క్రీ.శ. 1060–1282

కందూరు చోడులు తెలంగాణలోని ఇప్పటి మహబూబ్‌నగర్, నల్గొండ జిల్లాల్లో ఉన్న కందూరునాడును పాలించిన తెలుగు చోడ నాయకులు. వారు తమను కోడూరు ప్రభువులుగా, సూర్య వంశానికి, కరికాలుని వంశానికి చెందినవారిగా చెప్పుకున్నారు. సుమారు 1060 నుంచి కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యుల సామంతులుగా ఉన్నారు. వారు 1088లో కొల్లిపాక ప్రాంతాన్ని పాలించారు; నల్గొండ దగ్గరి పానగల్లు కూడా వారి ఆధీనంలో ఉండేది. 1120ల నుంచి 1150ల వరకు సాగిన వారి తగాదాల్లో కాకతీయులు రెండవ ప్రోలరాజు, రుద్రదేవుడు జోక్యం చేసుకున్నారు. వారు ఉదయ చోడుని పానగల్లు సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, అతని బంధువు భీముని తరిమి, ఆ ప్రాంతాన్ని తమ రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు. చోడ కుటుంబం కాకతీయుల కింద సామంతులుగా కొనసాగింది. ఇప్పటివరకు తెలిసిన వారి చివరి శాసనం 1282 నాటిది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of H.E.H. the Nizam's Dominions, Part II: Texts and Translations (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1940, pp. 96–97, 105–108, 180–181. Nos. 32 and 36; paraphrased. [Public domain in India]
  2. J. F. Fleet, Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII (Kakatya inscription of Rudradeva at Anamkond, Saka 1084), Indian Antiquary, Vol. XI (opens in a new tab), Indian Antiquary (ed. Jas. Burgess), Bombay, 1882, pp. 17–18. J. F. Fleet's translation of Rudradeva's Anumakonda inscription. [Public domain]
  3. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 66–69, 79–80. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. V. Yashoda Devi, The History of Andhra Country, 1000 A.D.-1500 A.D. (opens in a new tab), Gyan Publishing House, New Delhi, 1993, pp. 507. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: