తెలుగు చరిత్రTelugu History

కడప (పాత జిల్లా)

పాత కడప జిల్లా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, రాయలసీమ నడిబొడ్డున పెన్నా లోయలో ఉండేది. కడప నవాబులు, హైదర్ అలీ కంటే ముందు తెలుగు చోళులు, చోళులు, కాకతీయులు, విజయనగర రాజులు దీన్ని పాలించారు. 1800లో ఇది బ్రిటిష్ పాలనలోకి వచ్చింది. 1808లో జిల్లాగా ఏర్పడింది. దీని తర్వాతి చరిత్రలో కరువు, కర్నూలు-కడప కాలువ, కడప బండలు, బెరైటీస్, సిమెంటు ముఖ్యమైన అంశాలు. 2022లో ఈ ప్రాంతాన్ని వైఎస్ఆర్ జిల్లా (ఇప్పుడు వైఎస్ఆర్ కడప), అన్నమయ్య జిల్లాల మధ్య విభజించారు.

పాత కడప జిల్లా రాయలసీమ నడిబొడ్డున, పెన్నా నది లోయలో ఉండేది.12 1808లో ఇది జిల్లా అయింది.34 2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతాన్ని రెండు జిల్లాల మధ్య విభజించింది.34 తెలుగులో “కడప” అంటే గడప.1 తిరుపతి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఈ ఊరిని గడపగా భావించడం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని అంటారు.1

తొలి చరిత్ర, రాజ్యాలు

పాండవగుళ్లు అని పిలిచే రాతి సమాధుల సమూహాలను బ్రాకెన్‌బరీ 1915 జిల్లా గెజిటీర్ ప్రస్తావిస్తుంది.5 రాతపూర్వక ఆధారాలు లభించే కాలం కంటే ఎంతో ముందే నదీ లోయల్లో ప్రజలు నివసించారని ఇవి సూచిస్తాయని చెబుతుంది.5 పెన్నా వెంట పల్లవులు జిల్లా ఉత్తర భాగంలోకి చొచ్చుకువచ్చారని కూడా అదే గెజిటీర్ అంటుంది.6 తొలి చారిత్రక ఆధారాలైన రాతి కట్టడాలు నదికి దగ్గరలో, జమ్మలమడుగు, ప్రొద్దుటూరు తాలూకాల్లో దొరికాయి.6

తర్వాత ఒకటి రెండు శతాబ్దాల పాటు పెన్నా ఒడ్డున ఉన్న నల్లరేగడి ప్రాంతాన్ని తెలుగు చోళుల వంశం పాలించింది.7 కనీసం నాలుగు తరాల ఈ రాజులు ఇక్కడ పాలించారని మాలెపాడులో దొరికిన రాగి శాసనాలు రుజువు చేస్తాయి.7 క్రీ.శ. 640 ప్రాంతంలో చైనా యాత్రికుడు హ్యుయెన్ త్సాంగ్ వర్ణించిన “చూల్య” రాజ్యం ఇదేనని బ్రాకెన్‌బరీ భావించాడు.7

క్రీ.శ. 884లో ఒక బాణ నాయకుడు పొట్టిపాడులో ఒక దానం చేశాడు.8 పదో శతాబ్దం మధ్య నాటికి జిల్లాలో ఎక్కువ భాగం రాష్ట్రకూటుల చేతిలో ఉంది.9 వైదుంబులు వారికి సామంతులుగా ఉన్నారు.9

క్రీ.శ. 1000 ప్రాంతానికి ఒక తెలుగు చోడ నాయకుడు చోళుల సామంతుడిగా పొత్తపిలో పాలించాడు.1011 పదమూడో శతాబ్దంలో తర్వాతి తెలుగు చోడ పాలకులు తిక్క, ఆయన కొడుకు మనుమసిద్ధి నెల్లూరు నుంచి ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు.12 మహాభారతంలో కొంత భాగాన్ని తెలుగులోకి అనువదించిన కవి తిక్కనకు మనుమసిద్ధి పోషకుడు.12 నెల్లూరు తెలుగు చోడులు పేజీ చూడండి.

మనుమసిద్ధి తిరిగి సింహాసనం పొందడానికి కాకతీయ రాజు గణపతి సహాయం చేశాడు.13 అంబదేవుడు కొంతకాలం కాకతీయ సింహాసనాన్ని చేజిక్కించుకున్నాడని బ్రాకెన్‌బరీ చెబుతాడు.13 ఆ తర్వాత కడపకు పది మైళ్ల పడమరన ఉన్న వల్లూరు నుంచి ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాడని పేర్కొంటాడు.13 పద్నాలుగో శతాబ్దం మొదలయ్యేసరికి దాదాపు జిల్లా అంతా కాకతీయ రాజ్యంలో ఉంది.13

విజయనగరం, గోల్కొండ, పాలెగాళ్లు

వరంగల్ పతనం తర్వాత రెండు శతాబ్దాల పాటు ఈ జిల్లా విజయనగర సామ్రాజ్యంలో ఉంది.14 ఇది ఉదయగిరి రాష్ట్రంలో ఉండేది.14 ఆ రాష్ట్రాన్ని తరచూ చక్రవర్తి కొడుకే పాలించేవాడు.14 1369లో బుక్కరాయల కొడుకు భాస్కరుడు పోరుమామిళ్లలో పెద్ద చెరువు కట్టించాడు.14

1565 తళ్లికోట ఓటమి తర్వాత చక్రవర్తులు మొదట పెనుకొండకు, తర్వాత చంద్రగిరికి మారారు.15 పదిహేడో శతాబ్దం మొదట్లో గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజులు శిస్తు కోసం జిల్లాను సర్వే చేయించారు.16 వాళ్లు దీన్ని నిజంగా ఎప్పుడూ గెలవలేదని, గండికోట, కడపలలో వారి నవాబులకు పెద్ద అధికారం లేదని బ్రాకెన్‌బరీ అంటాడు.16

దాంతో స్థానిక నాయకులు బలపడ్డారు.16 వారిలో అందరికంటే ముఖ్యమైనది మట్ల కుటుంబం.1617 వాళ్లు తూర్పు తాలూకాలను పాలించి, రాజులమని చెప్పుకున్నారు.1617 వారిలో బాగా పేరున్న అనంతరాజు బద్వేలు చెరువు కట్టించాడని చెబుతారు.17 1604లో ఆయన సిద్ధవటం కోట నిర్మాణాన్ని మొదలుపెట్టాడు.17 1678లో శివాజీ సైన్యం జిల్లాను దోచుకుంది.18 పదేళ్ల తర్వాత ఔరంగజేబు దాన్ని ఆక్రమించాడు.18

కడప నవాబులు, హైదర్ అలీ

కడప నవాబులు పఠాన్‌లు.18 1714లో పాలకుడైన అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ జిల్లా అంతటినీ అదుపులోకి తెచ్చిన మొదటి నవాబు.19 ఆయన ఉత్తరాన గండికోటలో, దక్షిణాన గుర్రంకొండలో సైన్యాలను ఉంచాడు.19 1740 మేలో మరాఠాలు ఒక తర్వాతి నవాబును ఓడించి, ఆయన చేత లక్షన్నర రూపాయలు కట్టించుకున్నారు.19

1751 జనవరిలో కడప నవాబు, ఇతర పఠాన్ నాయకులు కొత్త నిజాం ముజఫర్ జంగ్‌పై లక్కిరెడ్డిపల్లె కనుమలో దాడి చేశారు.2021 ఆ దాడిలో ఆయన చనిపోయాడు.2021 1757లో కడప దగ్గర మరాఠాలు నవాబు సైన్యాన్ని ఓడించారు.21

1780లో ప్రొద్దుటూరుకు పది మైళ్ల ఈశాన్యంలోని దువ్వూరు దగ్గర హైదర్ అలీ నవాబు సైన్యాన్ని ఓడించాడు.21 నవాబు సిద్ధవటం కోటకు పారిపోయాడు.21 కానీ హైదర్ ఆ కోటను సులభంగా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.21 చివరి నవాబు అబ్దుల్ ఆలం ఖాన్‌ను, ఆయన కుటుంబాన్ని బందీలుగా శ్రీరంగపట్నానికి పంపాడు.21 పాలెగాళ్లను నిజంగా అదుపు చేయడానికి ప్రయత్నించిన మొదటి పాలకులు హైదర్ గవర్నర్ మీర్ సాహిబ్, ఆయన కొడుకే.22

దత్త మండలాలు, మన్రో

1792లో టిప్పు సుల్తాన్ తన కడప భూములను నిజాంకు ఇవ్వాల్సి వచ్చింది.23 నిజాం పాలనలో పాలెగాళ్లు తిరిగి వచ్చి తమ పాత అధికారాన్ని మళ్లీ చేపట్టారు.2322 తన రాజ్యంలో అదనంగా ఉంచే బ్రిటిష్ సైన్యం ఖర్చు కోసం 1800లో నిజాం ఈ భూములను శాశ్వతంగా ఈస్టిండియా కంపెనీకి ఇచ్చేశాడు.24

1800 నవంబర్ 1న థామస్ మన్రో ప్రిన్సిపల్ కలెక్టర్‌గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు.25 దత్త మండలాల్లో 80 మంది పాలెగాళ్లను ఆయన లెక్కించాడు.26 వాళ్లలో చాలామంది కడపలోనే ఉన్నారు.26 1801 మేలో బ్రిటిష్ సైన్యం వేములలో పాలెగాని కోటను కూల్చింది.27 చిట్వేలు నుంచి మట్ల రాజును తొలగించింది.27 1801–02లో మన్రో రైత్వారీ పద్ధతి (ప్రతి రైతుతో నేరుగా శిస్తు ఖరారు చేసే పద్ధతి) తెచ్చాడు.28 తర్వాత కొత్త సర్వే జరిగింది.28

1808లో దత్త మండలాలను ఇద్దరు కలెక్టర్ల మధ్య పంచారు.25 డబ్ల్యూ. డబ్ల్యూ. చాప్లిన్ కడప జిల్లా బాధ్యత తీసుకుని, సిద్ధవటాన్ని కేంద్రంగా చేసుకున్నాడు.25 1817లో కలెక్టర్ కడప పట్టణానికి మారాడు.29

జిల్లాలో మార్పులు, 1858–1911

1858లో జిల్లాలోని మూడు తాలూకాలు కొత్త కర్నూలు జిల్లాకు వెళ్లాయి.30 1901లో జిల్లాలో నాలుగు ఉపవిభాగాల్లో పదకొండు తాలూకాలు ఉండేవి.31 1910లో కదిరి తాలూకా అనంతపురం జిల్లాకు వెళ్లింది.32 1911 ఏప్రిల్ 1న ఏర్పడిన కొత్త చిత్తూరు జిల్లాకు మదనపల్లె, వాయల్పాడు తాలూకాలు వెళ్లాయి.3334

1953–2014

1953 అక్టోబర్ 1న ఈ జిల్లా ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో, 1956 నవంబర్ 1న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చేరింది.35 కొత్త ఆంధ్ర రాష్ట్రంలోని పదకొండు జిల్లాల్లో ఇది ఒకటి.36 1930ల నుంచి జిల్లా ప్రజలు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారని, కడప కోటిరెడ్డి వంటివారు వారిని నడిపించారని 2001 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.37

1985లో జిల్లాలోని పన్నెండు తాలూకాలను 50 మండలాలుగా మార్చారు.38 తర్వాత శ్రీ అవధూత కాశినాయన అనే కొత్త మండలం ఏర్పడింది.38 దాంతో 2001 నాటికి 51 మండలాలు అయ్యాయి.38 1981 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని 23 జిల్లాల్లో కడప ఒకటి.39 2014 విభజన తర్వాత ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే ఉంది.40

విభజన, 2022

2022 ఏప్రిల్ 4న ఈ ప్రాంతాన్ని రెండు జిల్లాల మధ్య విభజించారు:4

2022 నాటి ప్రకటన పాత జిల్లాను వైఎస్ఆర్ జిల్లా అని పిలుస్తుంది.4

పాలన

1901లో జిల్లాలో మదనపల్లె, జమ్మలమడుగు, సిద్ధవటం, కడప అనే నాలుగు ఉపవిభాగాలు ఉండేవి.31 జిల్లా కేంద్రం కడప పట్టణం.41

1961లో జిల్లాలో ఎనిమిది తాలూకాలు, కమలాపురం ఉప తాలూకా ఉండేవి.2 అవి మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఉన్నాయి.2 ఆ డివిజన్లు కడప, రాజంపేట, జమ్మలమడుగు.2 2001లో కూడా 51 మండలాలు మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలోనే ఉన్నాయి.38

భూమి, వ్యవసాయం, నీరు

1903–04లో జిల్లాలో 27 శాతం అడవులు ఉండేవి.42 37 శాతం భూమిలోనే సాగు జరిగేది.42 జొన్న, సజ్జ, రాగి ప్రధాన ఆహార ధాన్యాలు.42 సాగైన భూమిలో 15 శాతానికే సాగునీరు అందేది.43 అది కూడా ఎక్కువగా బావులు, చెరువుల నుంచే.43

రాయలసీమ కోసం సర్ ఆర్థర్ కాటన్ సూచించిన మూడు నీటిపారుదల పనుల్లో కర్నూలు-కడప కాలువ ఒకటి.44 మద్రాస్ ఇరిగేషన్ కెనాల్ కంపెనీ అనే ప్రైవేటు కంపెనీ 1863లో దాని నిర్మాణం మొదలుపెట్టింది.44 1882 జూలై 1న ప్రభుత్వం దాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది.44 1903–04లో అది జిల్లాలో 20,000 ఎకరాలకు నీరిచ్చింది.43 1898–99లో పూర్తయిన సగిలేరు ప్రాజెక్టు బద్వేలు తాలూకాలోని చెరువుల వరుసకు నీళ్లు అందించింది.41

1999–2000 నాటికి గొట్టపు బావులే ఎక్కువ భూమికి, 88,800 హెక్టార్లకు, నీరిచ్చాయి.45 కాలువలు 20,867 హెక్టార్లకు, చెరువులు 23,776 హెక్టార్లకు నీరిచ్చాయి.45 1999–2000లో అన్నిటికంటే ఎక్కువగా, 1,59,800 హెక్టార్లలో, వేరుశనగ పండింది.46

చేతిపనులు, పరిశ్రమలు

జిల్లాలో చెప్పుకోదగ్గ పరిశ్రమలేవీ లేవని 1908 గెజిటీర్ అంటుంది.47 నేతగాళ్లు ముతక నూలు బట్టలు నేసేవారు.47 జమ్మలమడుగు నుంచి తలపాగాలు, తివాచీలు మధ్య పరగణాలకు వెళ్లేవి.47 పుల్లంపేట లేసు బట్టలకు పేరుపొందింది.48 జిల్లాలో దాదాపు 2,000 నీలిమందు తొట్లు, ప్రొద్దుటూరులో రెండు పత్తి ప్రెస్‌లు కూడా ఉండేవి.48

నార్జి క్వారీల సున్నపురాయి బండలు “కడప బండలు” అనే పేరుతో దూరదూరాలకు అమ్ముడయ్యేవి.49 1860–1870 మధ్య కడప దగ్గర నదీ ఇసుక కంకరను వజ్రాల కోసం కడిగారు.47 కానీ ఫలితం అంతంత మాత్రమే.47

2001 నాటికి జిల్లాలో సిమెంట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన రెండు సిమెంటు కర్మాగారాలు, కోరమాండల్ ఫెర్టిలైజర్స్ కర్మాగారం ఉన్నాయి.50 ఆస్బెస్టాస్, బెరైటీస్, సిమెంటుకు పనికొచ్చే సున్నపురాయిని ఇక్కడ పెద్ద ఎత్తున తవ్వేవారు.51

ప్రజలు

2001 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్‌లో, 2001 నాటి జిల్లా సరిహద్దుల ప్రకారం లెక్కించిన జనాభా వివరాలు 1901 నుంచి ఉన్నాయి.52 2011 జనాభా వివరాన్ని 2011 హ్యాండ్‌బుక్ నుంచి తీసుకున్నారు.53

జనాభా లెక్కల సంవత్సరంజనాభా
19018,79,330
195111,60,827
196113,39,949
198119,30,468
200126,01,797
201128,82,469

మహా కరువు తీవ్రంగా ఉన్న 1877 సెప్టెంబర్‌లో జనాభాలో 22 శాతం మంది కరువు సహాయంపై ఆధారపడి జీవించారు.31 1871 కంటే 1881 జనాభా లెక్కల్లో 2,30,156 మంది తక్కువగా కనిపించారు.31

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

హైదర్ అలీ చివరి నవాబును పట్టుకున్న సంవత్సరం గురించి ఆధారాలు వేర్వేరుగా చెబుతాయి:2154

  • 1779లో హైదర్ పంపిన చిన్న సైన్యం విఫలమైందని, 1780లో ఆయనే స్వయంగా యుద్ధానికి వచ్చాడని బ్రాకెన్‌బరీ 1915 గెజిటీర్ చెబుతుంది.21
  • 1779లో హైదర్ కడప పట్టణాన్ని పట్టుకుని దోచుకున్నాడని గ్రిబుల్ 1875 మాన్యువల్ చెబుతుంది.54
  • అదే మాన్యువల్ సిద్ధవటం తేదీల జాబితాలో, హైదర్ ఆ కోటను, నవాబును 1778లో పట్టుకున్నాడని చెబుతుంది.55

అన్ని జిల్లాల సరిహద్దుల్లో వచ్చిన మార్పుల వివరాలు పటం ఎలా మారింది అనే పేజీలో ఉంది.

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 370 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Cuddapah District (1964), p. i (PDF p. 21) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), p. 433 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Government of Andhra Pradesh, Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms. No. 195 (YSR; Gazette No. 494) and No. 196 (Annamayya; Gazette No. 495), 2 April 2022, final notifications printed in the Andhra Pradesh Gazette, Part I Extraordinary, 3 April 2022: notification PDF p. 1, Schedule-I PDF p. 2 (archive.org copies: 195 (opens in a new tab), 196 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  15. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  17. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  18. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 373 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  20. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 43 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  22. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 45 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 46 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Cuddapah District (1964), p. xvi (PDF p. 36) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  26. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 47 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  27. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 48 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  28. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 383 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  29. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Cuddapah District (1964), p. lxix (PDF p. 89) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩

  30. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 407, s.v. Kurnool District (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  31. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 382 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  32. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Anantapur District (1964), p. i (PDF p. 19) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩

  33. Madras District Gazetteers: Statistical Appendix for Chittoor District (1915), p. 25, Table XV, note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  34. Census of India, 1911, Vol. XII: Madras, Part I, Report (1912), p. 80 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  35. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Cuddapah District (1964), p. ii (PDF p. 22) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩

  36. “Prime Minister’s Statement on Andhra”, 25 March 1953, printed in Madras Legislative Assembly Debates, 2 April 1953, appendix, pp. 823–825 (archive.org (opens in a new tab)); The History of the Andhra Pradesh Police (1861–1961) (1961), pp. 249–250 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  37. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (2007), p. 10 (PDF p. 50) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  38. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (2007), p. 12 (PDF p. 52) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  39. Ch. Purnachandra Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (1981), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  40. The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014), ss. 2–4, pp. 1–2 (Gazette copy (opens in a new tab)). ↩

  41. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 389 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  42. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 378 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  43. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 379 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  44. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Cuddapah District (1964), p. xliii (PDF p. 63) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  45. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (2007), p. 21 (PDF p. 61) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  46. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (2007), p. 20 (PDF p. 60) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  47. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 380 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  48. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 381 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  49. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. I (1908), p. 372 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  50. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (2007), p. 23 (PDF p. 63) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  51. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (2007), p. 17 (PDF p. 57) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  52. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (2007), p. xxx (PDF p. 22) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  53. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District, Part XII-A (Village and Town Directory) (2014), p. 9 (PDF p. 27) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  54. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  55. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఈ జిల్లాలోని ప్రదేశాలు (11)

ఈ జిల్లాలోని కట్టడాలు (1)

ఈ జిల్లాలో దొరికిన శాసనాలు (7)

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (14)
  1. Ch. Purnachandra Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (opens in a new tab), Registrar General and Census Commissioner, India, 1981, pp. 13. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Government of Andhra Pradesh, Revenue (Lands-IV) Department, Restructuring / formation of districts: final notifications, G.O.Ms. Nos. 173 to 198 (2 April 2022) (opens in a new tab), Andhra Pradesh Gazette, Part I Extraordinary, Nos. 472 to 497 (3 April 2022), 2022, PDF pp. 1–2 of each notification. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 370–393; 433; 407. [Public domain]
  4. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 25–48. [Public domain]
  5. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1875, pp. 51, 61. [Public domain]
  6. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Cuddapah District (opens in a new tab), Census of India, 1964, i–ii, vii, xvi, xliii, lxix. [Public domain in India]
  7. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Anantapur District (opens in a new tab), Census of India, 1964, i. [Public domain in India]
  8. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2007, xix, xxx, 10, 12, 17, 20, 21, 23. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  9. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Y.S.R. (Cuddapah) District, Part XII-A (Village and Town Directory) (opens in a new tab), Census of India, 2014, pp. 9. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  10. Madras District Gazetteers: Statistical Appendix for Chittoor District (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 25. [Public domain]
  11. J. Chartres Molony, Census of India, 1911, Vol. XII: Madras, Part I, Report (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1912, pp. 80. [Public domain]
  12. Madras Legislative Assembly, Prime Minister's Statement on the Establishment of Andhra State (Assembly debates, 2 April 1953) (opens in a new tab), Madras Legislative Assembly, 1953, pp. 823–825. [Public domain in India]
  13. Inspector-General of Police, Andhra Pradesh, The History of the Andhra Pradesh Police (1861-1961) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1961, pp. 249–250. [Public domain in India]
  14. Parliament of India, The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014) (opens in a new tab), Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 1 (1 March 2014), 2014, pp. 1–2 (ss. 2–4). [Public domain (Indian enactment; Copyright Act 1957, s. 52(1)(q))]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: