ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కుమారగిరిరెడ్డి

కొండవీడు రెడ్డి రాజు (దాదాపు 1386–1402), అనవోత కొడుకు. ఆయన వసంతోత్సవం, ఆయన ఆస్థానపు విదేశీ వ్యాపారం కోసం, కాళిదాసుపై తన వ్యాఖ్యానానికి కాటయ వేముడు ఎవరి పేరు పెట్టాడో ఆ పోషకుడిగా ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. ఆయన రాజమహేంద్రవరం చుట్టూ ఉన్న గోదావరి ప్రాంతాన్ని తన మంత్రి, బావమరిది కాటయ వేమునికి ఇచ్చాడు. తన పాలన చివరలో ఆయన కొండవీడును తన బంధువు పెదకోమటి వేమునికి కోల్పోయాడు.

కుమారగిరి కొండవీటి రెడ్డి రాజులలో నాల్గవ రాజు. ఆయన పాలన ప్రధానంగా మూడు ఆధారాల నుంచి తెలుస్తుంది:123

  • ఆయన మంత్రి కాటయ వేముని శాసనాలు1
  • జె. రామయ్య (J. Ramayya) సంక్షిప్తం చేసిన శ్రీనాథుని తెలుగు కావ్యం హరవిలాసము2
  • కాటయ వేముడు ఆయన పేరు పెట్టిన కాళిదాసుపై వ్యాఖ్యానం3

ఆయన కాలంలో రెడ్డి రాజ్యం రెండుగా విడిపోయింది. తూర్పు సగాన్ని రాజమహేంద్రవరం నుంచి పాలించారు.1

తల్లిదండ్రులు, సింహాసనానికి రావడం

కుమారగిరి స్థాపకుడు ప్రోలయ వేముని పెద్ద కొడుకు అనవోత కొడుకు అని కాటయ వేముని తొత్తరమూడి ఫలకాలు చెబుతాయి.1 ఆయన తన పూర్వీకుల రాజధాని కొండవీడు నుంచి చాలా కాలం దేశాన్ని పాలించాడని అవి చెబుతాయి.1 కాళిదాసు శాకుంతలంపై కాటయ వేముని వ్యాఖ్యానం పరిచయం అదే వరుసను ఇస్తుంది, అయితే అది అనవేముడిని వదిలేస్తుంది.3 ఆయన బాబాయి అనవేముడు చనిపోయినప్పుడు కిరీటం కుమారగిరికి వెళ్లిందని 1906లో రాసిన రామయ్య నిర్ణయించారు.2

కుమారగిరి తన పూర్వీకుల భూములను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి, వాటిని పాలించడానికి కాటయ వేముడు “యుధిష్ఠిరునికి కృష్ణుడు చేసినట్లే” సాయం చేశాడని కూడా ఆ ఫలకాలు చెబుతాయి.1 ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma) దీనిని అనవేముని మరణం తర్వాత వివాదాస్పద వారసత్వానికి ఆధారంగా చదివారు.45 ఆయన కుమారగిరి సింహాసనారోహణను 1382, 1386 మధ్య ఉంచారు.45

ఇతర కథనాలు వేరే వంశవృక్షాన్ని ఇస్తాయి. 1883 నాటి Kistna District Manual (కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్) కొమరగిరిని పూర్వ రాజుల సోదరుడిగా, చివరి ఇద్దరి తండ్రిగా చెబుతుంది.6 1932 నాటి రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) వంశవృక్షం ఆయనను అనవోత కొడుకుగా చెప్పడంలో ఫలకాలతో ఏకీభవిస్తుంది.7

పేరు ప్రతిష్ఠలు, వసంతోత్సవం

స్థానిక చరిత్ర కొండవీటి దండకవిలె కుమారగిరిని ప్రజాదరణ లేని, దుష్ట రాకుమారుడు అంటుంది.2 కృష్ణా మాన్యువల్ ఆయనను “చెడ్డ పేరు ఉన్న పాలకుడు” అని వర్ణిస్తుంది.6 ఆయన రెడ్డి ఇంటి పేరు వసంతరాజు, “వసంత రాజు”.8

రామయ్య ప్రకారం, కుమారగిరి గొప్ప వార్షిక వసంతోత్సవాన్ని (వసంతోత్సవం) మొదలుపెట్టాడని హరవిలాసము సూచిస్తుంది.2 దానికి సుగంధ ద్రవ్యాలు, మసాలాలు సరఫరా చేసే ఏకైక హక్కు వ్యాపారి తిప్పకు ఉంది.2 వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) కుమారగిరిని వసంతరాజీయము రచయిత అంటారు.9

కావ్య శాస్త్ర గ్రంథం శృంగారదీపిక తనను ఆయన రచనగా చెప్పుకుంటుందని 1928 నాటి History of Telugu Literature (తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర) చెబుతుంది.10 కానీ అది “శ్రీనాథుని రచన అని చాలా మంది భావిస్తారు”.10 రామయ్య శృంగారదీపికను పెదకోమటి వేమునికి ఇచ్చారు.2

వ్యాపారం

హరవిలాసము అంకితమైన తిప్ప, రెడ్డి రాజులకు తొలి మద్దతుదారుడైన నెల్లూరు వ్యాపారి అవచి దేవయ కొడుకు.8 రామయ్య ఆయనను కుమారగిరికి సరఫరాదారుడు (సరుకులు అందించేవాడు) అంటారు.8 తిప్ప చాలా దేశాల నుంచి సరుకులు తెచ్చాడని ఆ కావ్యం చెబుతుంది:2

  • పంజాబ్ నుంచి కర్పూర వృక్షాలు2
  • సింహళం నుంచి ఏనుగులు2
  • రామయ్య ఓర్ముజ్ లేదా పర్షియా అని భావించిన హురుమంజి నుంచి గుర్రాలు2
  • గోవా నుంచి జవాది2
  • చైనా నుంచి పట్టు బట్ట2

రామయ్య గుర్తించలేని ప్రదేశాల నుంచి వచ్చిన సరుకుల పేర్లు కూడా అది చెబుతుంది.2 తెలుగు దేశానికి భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, విదేశాలతో “విస్తృతమైన వ్యాపార సంబంధాలు ఉన్నాయి” అనడానికి రామయ్య దీనిని ఆధారంగా చదివారు.2 అదే కావ్యం కుమారగిరిని విజయనగర రెండవ హరిహరునికి, బహమనీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షాకు సమకాలికుడిగా చెబుతుంది.2

యుద్ధాలు, రాజ్య విభజన

సోమశేఖర శర్మను అనుసరించి, రెండవ హరిహరుని నాయకత్వంలోని విజయనగర సైన్యం త్రిపురాంతకాన్ని తీసుకుని వినుకొండ వరకు ముందుకు వచ్చిందని ఎన్. రమేశన్ (N. Ramesan) చెబుతారు.11 కుమారగిరి దానిపైకి కాటయ వేముడిని పంపాడని ఆయన చెబుతారు.11 తర్వాత కుదిరిన శాంతిని హరిహరుని కుటుంబానికి, కాటయ వేమునికి మధ్య పెళ్లి స్థిరపరిచింది.11

కాటయ వేముడు కుమారగిరికి బావమరిది కూడా. ఆయన కుమారగిరి సోదరి మల్లాంబికను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.1213 ఆయన సేవలకు బదులుగా, కాటయ వేమునికి రాజమహేంద్రవరం రాజధానిగా “తూర్పు దేశం” ఇవ్వబడిందని తొత్తరమూడి ఫలకాలు చెబుతాయి.1 విభజన తేదీని వేర్వేరుగా ఇస్తారు:21415

  • కాటయ వేముడు అప్పటికే తన సొంత శాసనాలు జారీ చేస్తున్న శక 1308 (దాదాపు 1386; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) తర్వాత కాదని రామయ్య చెప్పారు2
  • సూయెల్ దానిని దాదాపు 1380లో ఉంచారు14
  • గోదావరి గెజిటీర్ కాటయ వేముని శాసనాలు 1385 నుంచి 1422 వరకు ఉన్నాయని ఇస్తుంది15

కుమారగిరి కొడుకు అనవోత, కాటయ వేముడు నడిపించిన దండయాత్ర తర్వాత దాదాపు 1390లో తూర్పు రాష్ట్రం ఏర్పడిందని సోమశేఖర శర్మ భావించారు.516 ఆయన కథనంలో, యువ రాకుమారుడు చనిపోయినప్పుడు అది కాటయ వేమునికి వెళ్లింది.516 రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు చూడండి.

కాటయ వేముని విశ్వాసం

కాటయ వేముడు తన పూర్వ ప్రభువును గౌరవిస్తూనే ఉన్నాడు. ఆయన శాకుంతలంపై తన వ్యాఖ్యానానికి కుమారగిరిరాజీయము అని పేరు పెట్టాడు, తన కొడుకులలో ఒకరికి కుమారగిరి అని పేరు పెట్టాడు.31718 ద్రాక్షారామంలోని 1414, 1416 నాటి శాసనాలు కాటయ వేముడు, ఈ కొడుకు, ఆయన రాణి పుణ్యం కోసం చేసినవి.31718

1410లో కాటయ వేముడు కొమరగిరిపురం అని పేరు మార్చిన కలువచేరు గ్రామాన్ని అహోబిలం దేవాలయానికి ఇచ్చాడు.19 “తన ప్రభువు (బావమరిది) కొమరగిరిరెడ్డి” పుణ్యం కోసం, ఆయన పేరు పెట్టిన ఇతర గ్రామాల జాబితాతో ఆయన దానిని ఇచ్చాడు.19

1411–12లో దానం చేసిన గ్రామం పక్కన ఒక అగ్రహారం (బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన గ్రామం) ఉంది.3 మల్లాంబిక దానిని స్థాపించి తన సోదరుని పేరు పెట్టిందని ఇ. హుల్ట్‌జ్ (E. Hultzsch) భావించారు.3 కాటయ వేముని భార్య రాజమహేంద్రవరంలోని మార్కండేయ దేవాలయానికి ఒక దానం చేసింది.20

పాలన ముగింపు

ప్రోలయ వేముని శాఖలో కుమారగిరి చివరివాడని రామయ్య నమ్మారు.2 రామయ్య అభిప్రాయంలో, ఆయన తర్వాత కిరీటం ప్రోలయ వేముని అన్న మాచ మనవడు పెదకోమటి వేమునికి వెళ్లింది.2

ఎక్కువ శాసనాలతో సోమశేఖర శర్మ కుమారగిరి, ఆయన భార్య పుణ్యం కోసం ఇచ్చిన 1402 డిసెంబర్ నాటి ఒక దానాన్ని కనుగొన్నారు.4212216 అంతకు ముందే పెదకోమటి వేముడు కాటయ వేముడిని ఓడించి, బలవంతంగా కొండవీడును ఆక్రమించాడని ఆయన వాదించారు.4212216 ఆయన కథనంలో కుమారగిరి కాటయ వేమునితో కలిసి రాజమహేంద్రవరానికి పారిపోయి, తన చివరి రోజులు అనారోగ్యంతో అక్కడ గడిపాడు.4212216 అందుకే ఆయన తేదీలు అనిశ్చితం:236411

  • దండకవిలె: శక 1296–1309 (దాదాపు 1374–1387)23
  • రామయ్య: శక 1300–1320 (దాదాపు 1378–1398)23
  • కృష్ణా మాన్యువల్: 13826
  • సోమశేఖర శర్మ, రమేశన్: 1386–1402411

Footnotes

  1. J. Ramayya, Tottaramudi Plates of Kataya-Vema, Saka-Samvat 1333, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 319 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema (1905–06), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20

  3. Ramayya, Tottaramudi Plates of Kataya-Vema (1896–97), p. 320 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 45 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 173 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 385 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. J. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 824, Guntur No. 625 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (1962), p. 168 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  12. Ramayya, Tottaramudi Plates of Kataya-Vema (1896–97), p. 321 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 203 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 202 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 174 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  17. E. Hultzsch, Three Inscriptions of Kataya-Vema, Saka-Samvat 1313, 1336 and 1338, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 329 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Hultzsch, Three Inscriptions of Kataya-Vema (1896–97), p. 330 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 975, Kurnool No. 598 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 723, Godavari No. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 157 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  22. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 159 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema (1905–06), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

రాజవంశాలు

కొండవీటి రెడ్డి రాజులు

సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424

పంట రెడ్డి కుటుంబానికి చెందిన తెలుగు రాజవంశం. కాకతీయుల పతనం తర్వాత తీరంలో ఎదిగి, సుమారు 1325 నుండి 1420ల వరకు సుమారు వంద సంవత్సరాలు, మొదట అద్దంకి నుండి, తర్వాత కొండవీడు కొండ కోట నుండి పాలించింది. ప్రోలయ వేమ నుండి రాచ వేమ వరకు దాని ఆరుగురు రాజులు శ్రీశైలానికి, సముద్రానికి మధ్య ఉన్న దేశాన్ని, కొన్నిసార్లు గోదావరి డెల్టాను పట్టుకున్నారు. వారు శ్రీశైలం, అహోబిలంలలో మెట్ల వరుసలు కట్టించారు. రేచర్ల వెలమలతో, విజయనగరంతో, బహమనీలతో పోరాడారు. ఎఱ్ఱాప్రెగడ, శ్రీనాథుడు రచనలు చేసిన ఆస్థానాన్ని నిర్వహించారు. కుమారగిరి కాలంలో రాజ్యపు తూర్పు సగం రాజమహేంద్రవరం వద్ద వేరే రాజ్యమైంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. Archaeological Survey of India, Epigraphia Indica, Vol. VIII (1905–06) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1906, pp. 11–13. J. Ramayya, Madras Museum plates of Vema (No. 3). [Public domain]
  2. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 319–321, 328–330. J. Ramayya, Tottaramudi plates of Kataya-Vema (No. 46); E. Hultzsch (No. 47). [Public domain]
  3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 723, 824, 975. [Public domain]
  4. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 202–203, 210, 385. Paraphrased. [Public domain in India]
  5. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 10. [Public domain]
  6. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 26. [Public domain]
  7. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 60. [Public domain]
  8. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 6) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1962, pp. 168–169. Paraphrased. [Public domain in India]
  9. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (circa 1325 A.D. to circa 1448 A.D.) (opens in a new tab), Andhra University, Waltair (Andhra University Historical Series No. 38), 1948, pp. 44–45, 157–159, 173–174. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: