తెలుగు చరిత్రTelugu History

చిత్తూరు (పాత జిల్లా)

పాత చిత్తూరు జిల్లా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, రాయలసీమ దక్షిణ కొసన ఉండేది. ఉత్తర ఆర్కాటులోని తెలుగు తాలూకాలను, కడపలోని రెండు తాలూకాలను కలిపి 1911 ఏప్రిల్ 1న దీన్ని ఏర్పాటు చేశారు. తిరుపతి, శ్రీకాళహస్తి, చివరి విజయనగర రాజుల నివాసమైన చంద్రగిరి ఇందులో ఉండేవి. 1960లో సరిహద్దు వివాదంపై వచ్చిన తీర్పు ప్రకారం తిరుత్తణిలో ఎక్కువ భాగాన్ని మద్రాసుకు బదిలీ చేశారు. 2022లో ఈ ప్రాంతాన్ని చిత్తూరు, తిరుపతి, అన్నమయ్య జిల్లాల మధ్య విభజించారు.

పాత చిత్తూరు జిల్లా రాయలసీమ దక్షిణ కొసన, మైసూరు పీఠభూమి అంచున ఉండేది.12 1911 ఏప్రిల్ 1న ఇది ఏర్పడింది.34 2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతాన్ని మూడు జిల్లాల మధ్య విభజించింది.34 తిరుపతి, శ్రీకాళహస్తి అనే ఆలయ పట్టణాలు, పాత రాజనగరం చంద్రగిరి ఈ జిల్లాలోనే ఉండేవి.25

తొలి చరిత్ర, రాజ్యాలు

తిరుపతి, పీలేరు వంటి చోట్ల పాత రాతియుగం నాటి రాతి పనిముట్లు దొరికాయని 1979 జిల్లా గెజిటీర్ చెబుతుంది.6 తర్వాతి కాలపు రాతి సమాధులు చాలా చోట్ల కనిపిస్తాయి.6 వాటిని స్థానికంగా పాండవ గుళ్లు అంటారు.6

బాణులకు ఈ ప్రాంతంతో దగ్గరి సంబంధం ఉంది.7 జిల్లాలో వారి శాసనాలు సుమారు 32 దొరికాయి.7 వాటిలో 22 పుంగనూరు తాలూకాలోనే ఉన్నాయి.7 వైదుంబుల రాజధాని వైదుంబవ్రోలు ఈ జిల్లాలోనే ఉండేది.8 మదనపల్లె తాలూకాలోని చిప్పిలి నుంచి వాళ్లు రేనాటి చోళులను వెళ్లగొట్టారు.8

తర్వాత చోళ చక్రవర్తులు ఈ జిల్లాను పాలించారని వారి శాసనాలు చూపిస్తాయి.9 వారి పాలనలో తెలుగు చోళుల ప్రాధాన్యం పెరిగింది.9 శ్రీకాళహస్తి గుడికి వాళ్లు చాలా దానాలు చేశారు.9

విజయనగరం, చంద్రగిరి

ఇక్కడ దొరికిన తొలి విజయనగర శాసనాలు బుక్కరాయలవి, ఆయన కొడుకు కుమార కంపనవి.10 సాళువ నరసింహుడికి 1456లో చంద్రగిరి వారసత్వంగా వచ్చింది.11 ఆయన మెల్లగా చుట్టుపక్కల జిల్లాలపై తన అధికారాన్ని పెంచుకున్నాడు.11 1485 చివర్లో ఆయన చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు.11

జిల్లాలో కృష్ణదేవరాయల శాసనాలు సుమారు 85 దొరికాయి.11 ఆయన తిరుమల వేంకటేశ్వర ఆలయాన్ని ఏడుసార్లు దర్శించాడు.11 మొదటిసారి 1513 ఫిబ్రవరి 10న వచ్చాడు.11 ఈ యాత్రల్లో కొన్ని గజపతులతో యుద్ధాల మధ్యలో జరిగాయి.11

1565 ఓటమి తర్వాత తిరుమలరాయల కొడుకు వెంకటుడు చంద్రగిరి నుంచి తమిళ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు.5 1639లో రాజు శ్రీరంగరాయలు చంద్రగిరిలో ఉంటున్నాడని సూయెల్ రాశారు.12 ఆ ఏడాది మద్రాసులోని ఇంగ్లీషు స్థావరం అధిపతి డే ఆయన నుంచి భూమి దానం పొందాడు.12 ఆ భూమిపైనే సెయింట్ జార్జి కోట కట్టారు.12

మూడో వెంకటరాయలు నారాయణవనం కొండల్లో చనిపోయాడు.13 1642 అక్టోబర్ 29న మూడో శ్రీరంగరాయలను రాజుగా ప్రకటించారు.13 మీర్ జుమ్లా నాయకత్వంలో గోల్కొండ సైన్యం తిరుపతిని, చంద్రగిరిని పట్టుకుంది.14 1658లో చంద్రగిరి కుతుబ్ షాహీ అధికారుల చేతికి వెళ్లింది.14

మరాఠాలు, నవాబులు, బ్రిటిష్ వారు

1740లో ఆర్కాటు నవాబు దోస్త్ అలీ చంద్రగిరి తాలూకాలోని దామలచెరువు దగ్గర మరాఠా సైన్యాన్ని ఆపడానికి ప్రయత్నించాడు.15 మరాఠా నాయకుడు రాత్రివేళ నవాబు సైన్యం వెనక వైపుకు రహస్యంగా చేరి దాడి చేశాడు.15 ఆర్కాటు నవాబులకు తిరుపతి గుడి నుంచి ఏటా దాదాపు 2 లక్షల రూపాయలు వచ్చేవి.15 తర్వాత ఈ ఆదాయాన్ని వాళ్లు ఇంగ్లీషువారికి ఇచ్చారు.15

బ్రిటిష్ వారు ఈ ప్రాంతాన్ని దశలవారీగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు.16 హైదర్ అలీతో యుద్ధం జరుగుతుండగా సర్ ఐర్ కూట్ చిత్తూరులోని చిన్న కోటను పట్టుకున్నాడు.16 1792 ఒప్పందం తర్వాత కాళహస్తి, కార్వేటినగరం జమీందారులు బ్రిటిష్ నిర్వహణ కిందికి వచ్చారు.16 1799లో పుంగనూరు జమీందారీ, ఇప్పటి పలమనేరు అయిన వెంకటగిరికోట తాలూకా కంపెనీకి వచ్చాయి.16 1801 జూలై 31న ఆర్కాటు పాలకుడు కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని అప్పగించాడు.16

స్థానిక పాలెగాళ్లు (తమ ప్రాంతంలో శాంతిభద్రతలను కాపాడే వారసత్వ నాయకులు) ఈ కొత్త పాలనను ఒప్పుకోలేదు.1617 1804లో పెంచిన కప్పానికి వ్యతిరేకంగా వాళ్లు తిరగబడ్డారు.17 దాంతో చిత్తూరుకు సైన్యాన్ని పంపారు.17 ఏదరగుంట పాలెగాడిని పట్టుకుని ఉరితీశారు.17 1805 ఫిబ్రవరి 8న ఆ ప్రాంతం మళ్లీ ప్రశాంతంగా ఉందని కలెక్టర్ నివేదించాడు.17

కొత్త జిల్లా, 1911–1960

1911 ఏప్రిల్ 1న చిత్తూరు జిల్లా ఏర్పడింది.31819 ఉత్తర ఆర్కాటులోని చిత్తూరు, పలమనేరు, చంద్రగిరి తాలూకాలు, కడపలోని మదనపల్లె, వాయల్పాడు తాలూకాలు ఇందులో చేరాయి.20 పుంగనూరు, కాళహస్తి, పుత్తూరు, కార్వేటినగరం పాత జమీందారీ భూములు కూడా ఇందులో చేరాయి.20 1928లో కంగుంది తాలూకాలో ఎక్కువ భాగాన్ని పలమనేరు తాలూకాలో కలిపారు.20

జిల్లా నుంచి వచ్చిన పలువురు నాయకుల పేర్లను 1961 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.1721 1891లో నాగపూర్‌లో జరిగిన కాంగ్రెస్ సభకు పనప్పాకం ఆనందాచార్యులు అధ్యక్షత వహించారు.17 ఆ గౌరవం పొందిన మొదటి దక్షిణ భారతీయుడు ఆయనే.17 పానగల్ రాజా, బొల్లిని మునిస్వామి నాయుడు ఇద్దరూ మద్రాసు ముఖ్యమంత్రులు అయ్యారు.21 1926లో కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి వైస్ ఛాన్సలర్ అయ్యారు.21

1953లో కొత్త ఆంధ్ర రాష్ట్రంలోని పదకొండు జిల్లాల్లో ఇది ఒకటి.22 1959లో ఆంధ్రప్రదేశ్, మద్రాసు రాష్ట్రం తమ సరిహద్దు వివాదాన్ని ఒక తీర్పుతో పరిష్కరించుకున్నాయి.23 దాని ప్రకారం చిత్తూరు జిల్లాలోని మూడు తాలూకాలకు చెందిన 319 గ్రామాలు మద్రాసుకు వెళ్లాయి.23 ఈ మార్పు 1960 ఏప్రిల్ 1 నుంచి అమలైంది.23

282 గ్రామాలు, రెండు పట్టణాలతో తిరుత్తణి తాలూకాలో ఎక్కువ భాగం చెంగల్పట్టు జిల్లాకు వెళ్లింది.20 దానికి బదులుగా చెంగల్పట్టు, చిత్తూరు గ్రామాలతో కొత్త సత్యవేడు తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు.20 కుప్పం, బంగారుపాలెం ఉప తాలూకాలు కూడా అదే రోజు ఏర్పడ్డాయి.20

1985–2014

1985లో జిల్లాలోని 15 తాలూకాలను 66 మండలాలుగా మార్చారు.1 ఈ మండలాలను చిత్తూరు, తిరుపతి, మదనపల్లె అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఉంచారు.1 1981 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని 23 జిల్లాల్లో చిత్తూరు ఒకటి.24 2014 విభజన తర్వాత ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే ఉంది.25

విభజన, 2022

2022 ఏప్రిల్ 4న ఈ ప్రాంతాన్ని మూడు జిల్లాల మధ్య విభజించారు:4

పాలన

1961లో జిల్లాలో తొమ్మిది తాలూకాలు, రెండు ఉప తాలూకాలు ఉండేవి.20 అవి చిత్తూరు, చంద్రగిరి, మదనపల్లె అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఉన్నాయి.20 విస్తీర్ణంలో నాలుగు రాయలసీమ జిల్లాల్లో ఇది అతి చిన్నది, కానీ జనాభాలో అన్నిటికంటే పెద్దది.20 జనాభాలో 11.47 శాతం మందే దీని 13 పట్టణాల్లో నివసించేవారు.20

2011 నాటికి జిల్లాలో మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో 66 మండలాలు, 22 పట్టణాలు ఉన్నాయి.26 జిల్లా కేంద్రమైన చిత్తూరు పట్టణం పేరే జిల్లాకు వచ్చిందని 1979 గెజిటీర్ చెబుతుంది.27

భూమి, వ్యవసాయం, నీరు

1961 హ్యాండ్‌బుక్ జిల్లాలో రెండు భౌగోళిక భాగాలను వివరిస్తుంది: పడమట కొండల పీఠభూమి, తూర్పున మైదానాలు.202 జిల్లాలో ఎక్కువ భాగం ఎర్ర నేల.28 ఇక్కడి నదులు ఏడాదిలో చాలా కాలం ఎండిపోయి ఉంటాయి.2 ఇసుక కింద పారే నీటిని రైతులు కాసం అనే కాలువలు తవ్వి వాడుకునేవారు.2

1961లో జిల్లాలో సుమారు నాలుగో వంతు అడవి ఉండేది.29 పుంగనూరు ఆవులు ఎక్కువ పాలు ఇవ్వడానికి పేరుపొందాయి.29 పీఠభూమిపై ఉండే చిన్న నల్ల కురుమ గొర్రెల ఉన్నితో కంబళ్లు నేసేవారు.29

చింతపండు, మామిడి గుజ్జుకు జిల్లా పేరుపొందిందని 2001 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.30 మామిడి తోటలు 45,380 హెక్టార్లలో ఉండేవి.31 వాణిజ్య పంటల్లో వేరుశనగ ముందుండేది.31 2009–10 నాటికి గొట్టపు బావులు 1,08,398 హెక్టార్లకు నీరిచ్చాయి.32 చెరువుల ద్వారా నీరందిన విస్తీర్ణం కంటే ఇది చాలా ఎక్కువ.32 తెలుగు గంగ, గాలేరు-నగరి, హంద్రీ-నీవా ప్రాజెక్టులు అప్పటికి ఇంకా నిర్మాణంలో ఉన్నాయి.32

చేతిపనులు, పరిశ్రమలు

1958 వరకు బిసనత్తంలో బంగారం తవ్వేవారు.33 ఆ ఏడాది పని ఆగిపోయింది.33 కాళహస్తిలోని లోహ కళాకారులు స్వర్ణముఖి నది ఇసుకతో అచ్చులు తయారుచేసి, వాటిలో కంచు పాత్రలు పోత పోసేవారు.33

1998లో జిల్లాలో పెద్ద, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు 20 మాత్రమే ఉండేవి.34 వాటిలో 29,318 మంది పని చేసేవారు.34 గ్రానైట్ పాలిష్, సుగంధ తైలాలు, చెప్పుల పై భాగాలు, పీవీసీ పైపుల వంటివి అవి తయారు చేసేవి.34 పట్టు పురుగుల పెంపకం వేగంగా పెరిగింది.35 2000 మార్చి నాటికి మల్బరీ సాగు 41,932 ఎకరాలకు విస్తరించింది.35 అయినా 2001లో ప్రతి 100 మంది కార్మికుల్లో 66 మంది వ్యవసాయంలోనే ఉన్నారు.30

ప్రజలు

1961 హ్యాండ్‌బుక్‌లో, 1961 నాటి జిల్లా సరిహద్దుల ప్రకారం లెక్కించిన జనాభా వివరాలు 1901 నుంచి ఉన్నాయి.36 2011 జనాభా వివరాన్ని 2011 హ్యాండ్‌బుక్ నుంచి తీసుకున్నారు.37

జనాభా లెక్కల సంవత్సరంజనాభా
190111,24,261
193113,31,517
195116,66,266
196119,14,639
201141,74,064

మదనపల్లెలోని థియోసాఫికల్ సంస్థతో అనీబిసెంట్, జె.కృష్ణమూర్తికి సంబంధం ఉండేదని 1961 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.21

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

రెండు విషయాల్లో ఆధారాలు వేర్వేరుగా చెబుతాయి:3812

  • శివాజీ దండయాత్ర: 1676లో ఆయన కల్లూరు కనుమ గుండా కర్ణాటకలోకి వచ్చాడని 1961 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.38 1677–78లో ఆయన తిరుపతి కనుమ గుండా వెళ్లాడని 1979 గెజిటీర్ అంటుంది.39
  • మద్రాసు భూమి దానం: సూయెల్ ప్రకారం ఆ దానం 1639లో జరిగింది.12 1961 హ్యాండ్‌బుక్ ఆ దానం 1640లో జరిగిందని అంటుంది.38

అన్ని జిల్లాల సరిహద్దుల్లో వచ్చిన మార్పుల వివరాలు పటం ఎలా మారింది అనే పేజీలో ఉంది.

Footnotes

  1. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Chittoor District, Part XII-A (Village and Town Directory) (2014), p. 10 (PDF p. 28) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  2. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. ii (PDF p. 22) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Madras District Gazetteers: Statistical Appendix for Chittoor District (1915), p. 25, Table XV, note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. Government of Andhra Pradesh, Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms. No. 196 (Annamayya; Gazette No. 495), No. 197 (Chittoor; Gazette No. 496) and No. 198 (Tirupati; Gazette No. 497), 2 April 2022, final notifications printed in the Andhra Pradesh Gazette, Part I Extraordinary, 3 April 2022: notification PDF p. 1, Schedule-I PDF p. 2 (archive.org copies: 196 (opens in a new tab), 197 (opens in a new tab), 198 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  7. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  8. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  9. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  10. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  11. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  12. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 233 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  14. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  15. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. vii (PDF p. 27) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  16. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. ix (PDF p. 29) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  17. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. x (PDF p. 30) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  18. Census of India, 1911: Madras, Part I (1912), p. 88 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Census of India, 1911, Vol. XII: Madras, Part I, Report (1912), p. 80 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. i (PDF p. 21) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  21. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. xi (PDF p. 31) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  22. “Prime Minister’s Statement on Andhra”, 25 March 1953, printed in Madras Legislative Assembly Debates, 2 April 1953, appendix, pp. 823–825 (archive.org (opens in a new tab)); The History of the Andhra Pradesh Police (1861–1961) (1961), pp. 249–250 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  23. Election Commission, Report on the Third General Elections in India, 1962, Vol. I (1965), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  24. Ch. Purnachandra Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (1981), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014), ss. 2–4, pp. 1–2 (Gazette copy (opens in a new tab)). ↩

  26. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Chittoor District, Part XII-A (Village and Town Directory) (2014), p. 11 (PDF p. 29) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  27. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  28. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. iii (PDF p. 23) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩

  29. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. v (PDF p. 25) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  30. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (2007), p. xix (PDF p. 8) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  31. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (2007), p. 16 (PDF p. 26) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  32. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Chittoor District, Part XII-A (Village and Town Directory) (2014), p. 22 (PDF p. 40) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  33. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. iv (PDF p. 24) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  34. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (2007), p. 19 (PDF p. 29) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  35. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (2007), p. 20 (PDF p. 30) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  36. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. xxvi (PDF p. 46) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩

  37. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Chittoor District, Part XII-A (Village and Town Directory) (2014), p. 13 (PDF p. 31) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  38. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. vi (PDF p. 26) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  39. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (1979), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఈ జిల్లాలోని ప్రదేశాలు (8)

ఈ జిల్లాలోని కట్టడాలు (3)

ఈ జిల్లాలో దొరికిన శాసనాలు (3)

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (13)
  1. Ch. Purnachandra Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (opens in a new tab), Registrar General and Census Commissioner, India, 1981, pp. 13. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Government of Andhra Pradesh, Revenue (Lands-IV) Department, Restructuring / formation of districts: final notifications, G.O.Ms. Nos. 173 to 198 (2 April 2022) (opens in a new tab), Andhra Pradesh Gazette, Part I Extraordinary, Nos. 472 to 497 (3 April 2022), 2022, PDF pp. 1–2 of each notification. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Madras District Gazetteers: Statistical Appendix for Chittoor District (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 25. [Public domain]
  4. J. Chartres Molony, Census of India, 1911, Vol. XII: Madras, Part I, Report (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1912, pp. 88; 80. [Public domain]
  5. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (opens in a new tab), Census of India, 1965, i–ii, iv–vii, ix–xi, xxvi. [Public domain in India]
  6. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: Chittoor (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1979, pp. 1, 23, 26–27, 29, 32–33, 35–37, 39. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900, pp. 233. [Public domain]
  8. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2007, xix, 16, 19–20. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  9. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Chittoor District, Part XII-A (Village and Town Directory) (opens in a new tab), Census of India, 2014, pp. 10–11, 13, 22. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  10. Madras Legislative Assembly, Prime Minister's Statement on the Establishment of Andhra State (Assembly debates, 2 April 1953) (opens in a new tab), Madras Legislative Assembly, 1953, pp. 823–825. [Public domain in India]
  11. Inspector-General of Police, Andhra Pradesh, The History of the Andhra Pradesh Police (1861-1961) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1961, pp. 249–250. [Public domain in India]
  12. Election Commission, India, Report on the Third General Elections in India, 1962, Vol. I (General) (opens in a new tab), Election Commission, India, 1965, pp. 5. [Public domain in India]
  13. Parliament of India, The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014) (opens in a new tab), Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 1 (1 March 2014), 2014, pp. 1–2 (ss. 2–4). [Public domain (Indian enactment; Copyright Act 1957, s. 52(1)(q))]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: