ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

రేచర్ల అనపోత నాయకుడు

సింగమ నాయకుని కొడుకైన రేచర్ల వెలమ నాయకుడు (పాలన దాదాపు 1361–1384). ఆయన 1365లో రాచకొండకు కోట కట్టించాడు. దాదాపు 1368లో ముసునూరి నాయకుడు కాపయ నాయకుడిని పడగొట్టాడు. 1369 జూలై నాటికి ఆయన వరంగల్, భువనగిరి, రాచకొండలను పాలిస్తున్నాడు. దేవరకొండకు చెందిన తన సోదరుడు మాదాతో కలిసి ఆయన రేచర్ల కుటుంబాన్ని తెలంగాణలో ప్రధాన శక్తిగా చేశాడు.

Colour photograph of a granite rock surface in front of a ruined fort wall of large dressed stone blocks, overgrown with trees and creepers, with a square gateway in the wall.
Colour photograph of a granite rock surface in front of a ruined fort wall of large dressed stone blocks, overgrown with trees and creepers, with a square gateway in the wall. · Madagoni Venkatesham (opens in a new tab) · CC0 (opens in a new tab)

అనపోత నాయకుడు, అనవోత లేదా అన్నవోత అని కూడా రాస్తారు, రేచర్ల కుటుంబానికి చెందిన సింగమ నాయకుని పెద్ద కొడుకు.123 తన తమ్ముడు మాదా నాయకుడితో కలిసి ఆయన తమ తండ్రి మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకుని, ముసునూరి నాయకుడు కాపయ నాయకుడిని పడగొట్టాడు.123 వారు ఆ కుటుంబాన్ని తెలంగాణకు యజమానులుగా చేశారు.123 ఆయన స్వయంగా రాచకొండ కొండ కోట అయిన రాజుకొండ నుంచి పాలించాడు.123 రేచర్ల వెలమలు చూడండి.

కుటుంబం

సింగముని కొడుకులు అనపోత నాయకుడు, మాధవ నాయకుడు కలిసి రాజ్యాన్ని పాలించారని 1369 నాటి ఐనవోలు శాసనం చెబుతుంది.1 ఆయన కొడుకు సింగభూపాలుడు రసార్ణవసుధాకరము రాశాడు. అది ఆయన రెండు పేర్లపై శ్లేష చేస్తుంది.4 రాజుల దోషాలు ఆయనను ఎప్పుడూ గుచ్చలేదు (అ-ప్రోత) కాబట్టి ఆయనకు అనపోత అనే పేరు వచ్చిందని అది చెబుతుంది.4 భూమిని మోసినందుకు ఆయనకు అనంత అనే పేరు వచ్చింది.4

ఆ కావ్యం ఆయన భార్య పేరు అన్నమాంబ అని చెబుతుంది.5 రసార్ణవసుధాకరము ప్రకారం, అనపోతుడు, అన్నమాంబలకు ఇద్దరు కొడుకులు: పెద్దవాడు దేవగిరీశ్వరుడు, చిన్నవాడు ఆ గ్రంథ రచయిత సింగభూపాలుడు.5 1922లో ప్రచురించిన కుటుంబ చరిత్ర మాత్రం ఆయన కొడుకులను పెద్ద సింగమ నాయుడు, ధర్మ నాయుడుగా చెబుతుంది.6

వరంగల్ దగ్గరి సాయంపేటలోని 1464 నాటి ఒక శాసనం తన దాత ధర్మరావు వంశాన్ని వివరిస్తుంది.7 అది పెద్ద సింగమ నాయుని ద్వారా ఆయనను అన్నవోత నాయుని వరకు తీసుకువెళ్తుంది.7

ప్రతీకారం, విజయం

సింగముడు జల్లిపల్లిలో చనిపోయాడని కుటుంబ చరిత్ర చెబుతుంది.8 అప్పుడు అనపోతుడు, మాదా చెజర్ల ప్రాంతంలోని మొగులూరు దగ్గర జల్లిపల్లిని పాలిస్తున్న చాళుక్య రాకుమారులతో, వారి రెడ్డి మిత్రులతో పోరాడి వారిని చంపారు.8 వారు తమ తండ్రికి శత్రువుల రక్తంతో తర్పణాలు సమర్పించారు.8

ఆ చరిత్ర ఇనుకుర్తి (ఇనుగుర్తి) దగ్గర రెండవ విజయం గురించి చెబుతుంది.9 అక్కడ వారు నూట ఒక్క మంది చంద్రవంశ రాకుమారుల, వారి కమ్మ మిత్రుల సైన్యాన్ని ఓడించారు.9 ఆ చరిత్ర దీనిని శక 1283 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), శార్వరి సంవత్సరం (1361) కార్తీక శుద్ధ పక్షంలో జరిగినట్లు చెబుతుంది.9 పాత కుటుంబ చరిత్రలు ఈ విజయాన్ని శక 1223లో ఉంచాయని, అది పొరపాటు అని రచయిత గుర్తించారు.9

Epigraphia Telanganica (తెలంగాణ శాసనాలు) కూడా అదే చరిత్రను అనుసరించి, జల్లిపల్లిపై దాడిని 1361 నాటిదిగా చెబుతుంది.10 ఈ విజయాలకు సోదరులు సోమకుల-పరశురామ, “చంద్రవంశానికి పరశురాముడు” అనే బిరుదు తీసుకున్నారని ఆ చరిత్ర చెబుతుంది.112

ఆ తర్వాత ఆ చరిత్ర మాదాను దేవరకొండ పాలకుడిగా చెబుతుంది. అనపోతుడు కుటుంబపు పాత రాజధాని రాచకొండలో నివసించాడు.9 రసార్ణవసుధాకరము కూడా రాజధానిని దాని సంస్కృత పేరు రాజాచలంతో, కుటుంబంలో వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన రాజధాని అంటుంది (శ్లోకం 41కి మా అనువాదం).12

రాచకొండలోని అనపోతుని మూడు శాసనాల తేదీ శక 1287, విశ్వావసు సంవత్సరం (1365 ఆగస్టు).131415 అవి ఈ పనులను నమోదు చేస్తాయి:131415

  • అనపోత సముద్రం చెరువుకు దక్షిణాన రాజుకొండ కొండపై రాతి గోడలు, బావులు
  • చెరువుకు ఉత్తరాన నాగనాయనికొండ కొండపై రాతి గోడలు, బావులు
  • పడమర వైపు మట్టి గోడలు
  • రెండు కొండల మధ్య తవ్విన ఆ చెరువు, దానితో పాటు తన బిరుదు ప్రతిగండభైరవ పేరుతో ప్రతిష్ఠించిన భైరవ దేవుని విగ్రహం131415

అనపోతుని రాచకొండ శాసనాలు (1365), రాచకొండ కోట చూడండి.

కాపయ నాయకుని పతనం

యశోదాదేవి (Yashoda Devi) కుటుంబ చరిత్రను అనుసరించారు.23 అనపోతుడు వరంగల్‌పైకి దండెత్తి, భీమవరం దగ్గర జరిగిన యుద్ధంలో కాపయ నాయకుడిని ఓడించి చంపిన యుద్ధాన్ని ఆమె వర్ణించారు.23 దీని తర్వాత ఆయన త్రిభువనగిరి (భువనగిరి), ఓరుగల్లు (వరంగల్), సింగవరంలను తీసుకున్నాడు.23 ఆయన ఆంధ్రదేశాధీశ్వర (ఆంధ్ర దేశ ప్రభువు), ప్రతిగండభైరవ బిరుదులు తీసుకున్నాడు.23 కాపయ ఇంకా జీవించి ఉన్న అక్కలపూండి దానశాసనానికి, ఐనవోలు శాసనానికి మధ్య, 1368లో ఆ యుద్ధం జరిగిందని ఆమె చెప్పారు.23

ఐనవోలు శాసనం ప్రకారం, 1369 జూలై 19న అనపోతుడు దిగ్విజయ యాత్ర (దిగ్విజయం)లో ఉన్నాడు.1 ఆయన ఓరుగల్లు, త్రిభువనగిరి, రాజుకొండ, సింగవరం, మిగిలిన తెలుగు దేశాన్ని పాలించాడు.1 ఆ రోజు ఆయన అయ్యనవోలు గ్రామాన్ని మైలార దేవుడికి ఇచ్చాడు.1

Epigraphia Telanganica ఆ శాసనాన్ని వేరుగా చదువుతుంది.10 కాపయను చంపిన తర్వాత అనపోతుడు “ఆంధ్ర దేశపు సుల్తాన్” (ఆంధ్ర-సురత్రాణ) అనే బిరుదు తీసుకున్నాడని ఆ చరిత్ర చెబుతుంది.10 శాసనం ఈ బిరుదును వాడలేదు కాబట్టి, Epigraphia Telanganica కాపయ మరణాన్ని తర్వాత, 1369 రెండవ అర్ధభాగంలో ఉంచుతుంది.10 1368లో అనపోతుడు భీమవరం రాజును యుద్ధంలో చంపాడని నల్గొండ జిల్లా జనగణన సర్వే (1964) చెబుతుంది.16 ఐనవోలు శాసనం చూడండి.

రెడ్లు, బహమనీలు

దాదాపు శక 1283 (1361)లో అనపోతుడు, మాదా ధరణికోట దగ్గర కొండవీడు రెడ్డి రాజు అనపోత (అనవోతారెడ్డి)ను ఓడించారని ఆ చరిత్ర చెప్పుకుంటుంది.1718 రెడ్డి రాజు మంత్రి పేరు ఉన్న అమరావతి శాసనం కూడా ఇదే సంవత్సరానిదని 1906లో జె. రామయ్య (J. Ramayya) గుర్తించారు.1718 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఈ విజయాన్ని 1361 కింద నమోదు చేశారు.1718

పాలన చివరిలో రెడ్లకు వ్యతిరేకంగా రెండు వైపులా యుద్ధం చేసినట్లు Epigraphia Telanganica సోదరులకు ఆపాదిస్తుంది.19 అందులో అనపోతుడు దక్షిణ కళింగపైకి దండెత్తాడు. సింహాచలంలోని శక 1302 నాటి ఆయన శాసనాన్ని ఆ పుస్తకం ఉదహరిస్తుంది.19

ఫెరిష్తా చరిత్రలోని “తెలింగాణ రాజా” అనపోతుడే అని కూడా అది గుర్తిస్తుంది.19 విజయనగర రాజు మొదటి బుక్కరాయలతో మిత్రత్వం చేసుకున్న ఈ రాజా, బహమనీ సుల్తాన్ మొదటి ముహమ్మద్ షాను కౌలాస్‌ను తిరిగి ఇవ్వమని కోరాడు.19 తర్వాత గోల్కొండను బహమనీలకు ఇచ్చి శాంతి కొనుక్కున్న పాలకుడు కూడా ఆయనే అని Epigraphia Telanganica గుర్తిస్తుంది.19 ఆయన గోల్కొండ కోటను వదులుకుని బహమనీ సుల్తానుల అనుగ్రహం కోరాడని జనగణన సర్వే కూడా చెబుతుంది.16 ఇతర రచయితలు ఈ సంఘటనలను కాపయ నాయకుడికి ఆపాదిస్తారు: ముసునూరి కాపయ నాయకుడు, బహమనీలు చూడండి.

తర్వాతి పనులు, పాలన ముగింపు

1910 నాటి చరిత్ర అనుబంధంలో, రాచకొండ తూర్పు వైపు గన్నెర్ల భైరవ విగ్రహం దగ్గర ఉందని చెప్పే ఒక శాసనం ఉంది.13 దాని తేదీ శక 1302, రౌద్రి సంవత్సరం (1380).13 అనపోతుడు రాయసముద్రం అనే చెరువు తవ్వించి, దాని పక్కన ప్రతిగండభైరవ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాడని అది నమోదు చేస్తుంది.13

మెదక్ జిల్లాలోని రాయవరంలో 1380 జనవరి నాటి ఒక సంస్కృత శాసనాన్ని Epigraphia Telanganica సంక్షిప్తంగా ఇస్తుంది.20 అనపోతుడు తవ్వించిన అదే పేరు గల ఒక చెరువును అది నమోదు చేస్తుంది.20 చంద్రవంశ రాకుమారుడిని చంపిన పరశురాముని అవతారంగా అది ఆయనను ప్రశంసిస్తుంది.20

ఆయన చక్కని మెట్ల దారితో పవిత్ర శ్రీశైల పర్వతాన్ని అందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చాడని రసార్ణవసుధాకరము చెబుతుంది (శ్లోకం 21కి మా అనువాదం).519 కానీ జాతరరేవులోని ఒక శాసనం శ్రీశైలం దగ్గరి మెట్లను ఆయన సోదరుడు మాదాకు ఆపాదిస్తుంది.519

ఎ. ఎస్. రామనాథ అయ్యర్ (A. S. Ramanatha Ayyar) శక 1307 (1385–86) వరకు అనపోతుని శాసనాలను గుర్తించారు.212216 Epigraphia Telanganica ఆయన పాలనను 1383లో, జనగణన సర్వే 1384లో ముగిస్తాయి.212216

Footnotes

  1. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of Andhra Pradesh, Part III (1956), p. 119, No. Wg. 1 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. V. Yashoda Devi, After the Kakatiyas (1975), p. 64. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  3. Yashoda Devi, After the Kakatiyas (1975), p. 65. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  4. Singabhupala, The Rasarnavasudhakara, ed. T. Ganapati Sastri (Trivandrum Sanskrit Series No. L, 1916), p. 3, verses 15–17 (archive.org (opens in a new tab)). Translation and paraphrase ours. ↩ ↩2 ↩3

  5. Singabhupala, Rasarnavasudhakara, ed. Ganapati Sastri (1916), p. 4, verses 21–26 (archive.org (opens in a new tab)). Translation and paraphrase ours. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Alladi Jagannatha Sastri, A Family History of Venkatagiri Rajas (1922), pp. 27–28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Sreenivasachar (ed.), Corpus, Part III (1956), pp. 161–162, No. Wg. 18 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  8. Vellala Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), pp. 30–31 (archive.org (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  9. Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), pp. 32–33 (archive.org (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  10. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 26, No. 10. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 25, No. 10. Cite-only; paraphrased. ↩

  12. Singabhupala, Rasarnavasudhakara, ed. Ganapati Sastri (1916), p. 7, verses 41–42 (archive.org (opens in a new tab)). Translation ours. ↩

  13. Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), appendix, pp. 26–27, inscriptions Nos. 5 and 6 (archive.org (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  14. Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), appendix, pp. 28–29, inscriptions Nos. 7 and 8 (archive.org (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  15. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), pp. 17–18, Nos. 1–3. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  16. A. Chandra Sekhar (ed.), Census of India 1961, Vol. II, Part VII-B (20): Fairs and Festivals, Nalgonda District (1964), Section I (Nalgonda taluk), entry “Rajkonda” (PDF p. 23) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. J. Ramayya, “Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345”, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 195 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  19. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), pp. 27–28, No. 10. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  20. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 32, No. 14. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  21. A. S. Ramanatha Ayyar, “Conjeeveram Inscription of Brahma-tantra-svatantra-Jiyar: Saka 1282”, Epigraphia Indica XXV (1939–40), p. 324 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  22. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 11, list of rulers. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

రేచర్ల వెలమలు

సుమారు క్రీ.శ. 1336–1475

కాకతీయుల పతనం తర్వాత ఎదిగిన, రేచర్ల వంశానికి, వెలమ (పద్మనాయక) సమాజానికి చెందిన తెలుగు యోధ నాయకుల కుటుంబం. సింగమ నాయకుని కుమారులు అనపోత, మాద సుమారు 1368లో ముసునూరి నాయకుడు కాపయ నాయకుని పడగొట్టారు. బహమనీలు, రెడ్లు, విజయనగరం, ఒడిశా గజపతుల మధ్య, రాచకొండ, దేవరకొండ కొండ కోటల నుండి వారు సుమారు ఒక శతాబ్దం తెలంగాణను పాలించారు. రాజు సింగభూపాలుడు సంస్కృత రసార్ణవసుధాకరం రాశాడు. సంప్రదాయం కవులు శ్రీనాథుని, పోతనను వారి ఆస్థానంతో ముడిపెడుతుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of Andhra Pradesh, Part III (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, 1956, pp. 119, 161–162. Nos. Wg. 1 and Wg. 18. Paraphrased. [Public domain in India]
  2. Vellala Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu leka Venkatagirirajula Vamsacaritramu (వెలుగోటివారి వంశచరిత్రము) (opens in a new tab), Madras (Chennapuri), 1910, pp. 30–35; appendix 24–29. Family chronicle (Telugu) and its appendix of inscriptions; paraphrased. [Public domain]
  3. Singabhupala; ed. T. Ganapati Sastri, The Rasarnavasudhakara of Singabhupala (Trivandrum Sanskrit Series No. L) (opens in a new tab), Government of His Highness the Maharajah of Travancore, Trivandrum, 1916, pp. 3–4, 7. Verses 15–27, 41–42; translation ours. [Public domain]
  4. Alladi Jagannatha Sastri, A Family History of Venkatagiri Rajas (opens in a new tab), Addison Press, Madras, 1922, pp. 27–28. [Public domain]
  5. Archaeological Survey of India, Epigraphia Indica, Vol. VIII (1905–06) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1906, pp. 12. J. Ramayya, Madras Museum plates of Vema. [Public domain]
  6. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 195. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. N. P. Chakravarti (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXV (1939–40) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1940, pp. 324. A. S. Ramanatha Ayyar. Paraphrased. [Public domain in India]
  8. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census of India 1961, Vol. II: Andhra Pradesh, Part VII-B (20): Fairs and Festivals, Nalgonda District (opens in a new tab), Superintendent of Census Operations, Andhra Pradesh, 1964, Section I, 'Rajkonda'. Paraphrased. [Public domain in India]
  9. V. Yashoda Devi, After the Kakatiyas (opens in a new tab), Andhra Pradesh Sahitya Akademi, Hyderabad, 1975, pp. 64–66. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  10. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 4: Post-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 11, 17–18, 25–28, 32. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: