తెలుగు చరిత్రTelugu History

కూచిపూడి, పేరిణి: తెలుగు నేల నృత్య నాటకాలు

కృష్ణా జిల్లాలోని కూచిపూడి గ్రామపు బ్రాహ్మణ భాగవతులు నాట్యం, పాటలతో కథలు ఎలా చెప్పారు: భామాకలాపం, గొల్లకలాపం, వీధిలో తెల్లవార్లూ జరిగే ప్రదర్శనలు, శిక్షణ, గోల్కొండ నుంచి తంజావూరు దాకా వారిని ఆదరించినవారు, 1880 తర్వాత క్షీణత, శాస్త్రీయ నృత్యంగా మళ్లీ వెలుగు. కాకతీయ శిల్పాల ఆధారంగా మళ్లీ రూపుదిద్దుకున్న వీర నృత్యం పేరిణి కూడా.

కృష్ణా జిల్లాలోని కూచిపూడి గ్రామంలో భాగవతులు అనే బ్రాహ్మణ కళాకారులు ఉండేవారు. వారు నాట్యంతో, పాటతో, మాటతో పురాణ కథలు చెప్పేవారు.12 శతాబ్దాల పాటు తెలుగు దేశమంతటా రాజాస్థానాల్లో, ఆలయ ఉత్సవాల్లో, ఊరి తిరునాళ్లలో వారి ప్రదర్శనలు భాగంగా ఉండేవి.1 ఈ రోజు ఆ ఊరి పేరే ఒక శాస్త్రీయ నృత్యానికి పేరు.3 అది ఎలా జరిగిందో గ్రంథాలయంలోని ఆధారాలతో ఈ పేజీ చెబుతుంది. తెలుగు జానపద కళలు, సంగీతం, నృత్యం పేజీలు కూడా చూడండి.

ఊరు

కూచిపూడి మచిలీపట్నానికి సుమారు పదిహేను మైళ్ల దూరంలో ఉంది. అదే జిల్లాలోని శ్రీకాకుళం దీనికి దగ్గరే; శాతవాహన చక్రవర్తుల ముఖ్య పట్టణం అదేనని మిక్కిలినేని అంటారు.2 వాగ్గేయకారుడు క్షేత్రయ్య ఊరని చెప్పే మువ్వ కూడా దగ్గరలోనే ఉంది.2 తెలుగు జానపద కళల చరిత్రకారుడు మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి దీన్ని బ్రాహ్మణ అగ్రహారం (బ్రాహ్మణులకు దానంగా ఇచ్చిన ఊరు) అంటారు. ఒకప్పుడు దీన్ని కుచేలపురం అని కూడా పిలిచేవారట.2 సుమారు ఐదువందల ఏళ్ల కిందట అక్కడ నాట్యకళ మొదలైందని చరిత్రకారులు చెబుతారని ఆయన రాశారు.2

సిద్ధేంద్రయోగి ఇచ్చిన కానుక

మీ కళ ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందని అడిగితే కూచిపూడివాళ్లు సిద్ధేంద్రయోగి కథ చెబుతారు.2 ఆయన ఆ ఊరివాడే అని కొందరు, యాత్రలు చేస్తూ అక్కడికి వచ్చిన పరదేశి అని కొందరు అంటారు. ఆయన ఊరూ, కాలమూ ఎవరూ తేల్చలేకపోయారు.2

ఒక కథ ఇలా ఉంది. సిద్ధయ్య ఆ ఊళ్లో ఒక అమాయకుడైన సోమరి యువకుడు. పెళ్లయ్యాక కృష్ణానది దాటి చదువుకోవడానికి వెళ్లి, పండితుడై తిరిగి వచ్చాడు.4 ఇంటికి వస్తూ నదిలో ప్రార్థన చేస్తుండగా వరద ముంచుకొచ్చింది. ఆ ఆపదలో సంసారం వదిలేస్తానని మొక్కుకున్నాడు. ఒక అల ఆయనను క్షేమంగా ఒడ్డుకు చేర్చింది.4 ఆ తర్వాత ఆయన భామాకలాపం రాసి భాగవతులకు నేర్పాడు.4

ఇంకో కథలో ఆయన యాత్రలు చేసే సన్యాసిగా ఊరికి వస్తాడు. బ్రాహ్మణులు భోజనానికి పిలిస్తే, తాను రాసిన నాటకాన్ని ప్రదర్శిస్తామని మాట ఇస్తేనే తింటానన్నాడు.5 వాళ్లు ఒప్పుకున్నారు. ఆ తర్వాత కూచిపూడిలో ప్రతి బ్రాహ్మణ బాలుడూ ముక్కు, చెవులు కుట్టించుకున్నాడు. వేషాలకు తగిన నగలు పెట్టుకోవడానికి అది అవసరం. ప్రతి బాలుడూ కాలికి గజ్జె కట్టి నటరాజస్వామి ఎదుట కనీసం ఒక్కసారైనా నాట్యం చేశాడు.56

భామాకలాపం, గొల్లకలాపం

భామాకలాపం శ్రీకృష్ణుని భార్య సత్యభామ కథ. రుక్మిణి మీద చూపినంత ప్రేమ తనమీద చూపలేదని ఆమె కృష్ణునితో గొడవపడుతుంది. తర్వాత ఆ ఎడబాటు భరించలేక చెలికత్తెతో రాయబారం పంపుతుంది. చెలికత్తె ఆమెను ఓదారుస్తుంది.67 ముఖ్య పాత్ర సత్యభామ ఒక్కతే. సూత్రధారుడు కథకుడిగానూ, ఆమె చెలికత్తె మాధవిగానూ రెండు పాత్రలు వేసి ప్రేక్షకులను నవ్విస్తాడు.78 మొదటి పద్యమే “సిద్ధేంద్రయోగి”ని కవిగా పేర్కొంటుంది.7

రెండో ప్రసిద్ధ ప్రదర్శన గొల్లకలాపం. అందులో ఒక గొల్లభామ ఏ పుట్టుక గొప్పదని ఒక బ్రాహ్మణునితో వాదిస్తుంది.9 మనుషులంతా సమానంగానే పుట్టారని, బ్రాహ్మణులు ఎక్కువ కారని ఆమె వాదిస్తుంది.9 దీన్ని భాగవతుల రామలింగశాస్త్రి రాశారని ప్రతీతి. ఈ రెండు కలాపాల్లోనూ వెంపటి వెంకటనారాయణ అందరికంటే ఎక్కువ పేరు తెచ్చుకున్నారు.9

భాగవతులు ఇతిహాస కథలతో ఎన్నో యక్షగానాలు (పాట, నాట్యం కలిసిన నాటకాలు) కూడా ఆడారు. ప్రహ్లాద, ఉషాపరిణయం, హరిశ్చంద్ర, లవకుశ, శశిరేఖాపరిణయం వంటివాటిని మిక్కిలినేని పేర్కొన్నారు.910 క్షేత్రయ్య, అన్నమాచార్యులు, రామదాసు, నారాయణతీర్థుల పాటలను వారు తమ ప్రదర్శనల్లో పాడేవారు.1110

వీధిలో ఒక రాత్రి

ఈ నాటకాలు వీధుల్లోనే జరిగేవి: నాలుగు వీధుల కూడలిలో, ఊరి మధ్య పెద్ద బజారులో, లేదా ఊరి బయట బయలులో.12 రంగస్థలం ఉండేది కాదు; ఎత్తయిన చోటును ఎంచుకునేవారు, లేదా బల్లలతో వేదిక కట్టేవారు. పైన తాటాకులతో పందిరి వేసేవారు.12 తెరగా బొమ్మల దుప్పటిని ఇద్దరు మనుషులు చెరోవైపు పట్టుకునేవారు. రెండు కంచు నూనె కాగడాలే వెలుగు.1213 రాజు, యముడు వంటి పాత్రలు ప్రవేశించేటప్పుడు కాగడా మీద గుగ్గిలం చల్లేవారు. ఆ భగ్గుమన్న వెలుగులో పాత్ర కనిపించేది.13

రాత్రి సుమారు పది గంటలకు ప్రదర్శన మొదలై, తెల్లవారే దాకా విరామం లేకుండా సాగేది.1314 ఊరి పెద్దలు, పండితులు ముందు వరసలో కూర్చునేవారు; వారు వచ్చేదాకా ప్రదర్శన మొదలయ్యేది కాదు.13 చాలామందికి అర్థంకాని సంస్కృత శ్లోకాలను హాస్యపాత్రలు అడిగి వివరింపజేసేవి.14

శిక్షణ

కూచిపూడి విద్యార్థి శిక్షణ వ్యాయామంతో మొదలయ్యేది: బస్కీలు, దండీలు తీసి శరీరాన్ని దృఢం చేసుకునేవాడు.15 తర్వాత అభినయం, అడుగులు, హస్తముద్రలు, మూడు కాలాల్లో అడుగులు నేర్చేవాడు. నాలుగో దశలో పాటలోని భావాన్ని ముఖంలో చూపడం నేర్చుకునేవాడు.1511 కూచిపూడి ఆచార్యులు నృత్తం (శుద్ధ నాట్యం), నృత్యం (భావం చూపే నాట్యం) రెండింటినీ కలిపి చేసేవారని మిక్కిలినేని అంటారు.11

గోల్కొండ నుంచి తంజావూరు దాకా ఆదరణ

ఈ కళాకారులు దూరదూరాలు తిరిగారు. హైదరాబాదు, విజయనగరం, తంజావూరు సంస్థానాలనూ, వారిని ఆదరించిన ఎందరో రాజులనూ మిక్కిలినేని పేర్కొన్నారు.16 గోల్కొండ రాజు అబుల్ హసన్ తానీషా 1687లో కూచిపూడి గ్రామాన్ని కళాకారులకు అగ్రహారంగా ఇచ్చారని ఆయన రాశారు.16 నాట్యానికే జీవితం అంకితం చేసిన బ్రాహ్మణ కుటుంబాలన్నిటికీ ఆ దానం చెందుతుంది. ఆయన రాసే నాటికీ వారి వారసులు దాన్ని అనుభవిస్తున్నారు.16

2010లో ప్రభుకుమారి వనమ కూడా ఇదే కథ చెప్పారు. మాచుపల్లి కైఫియత్తు (గ్రామ చరిత్ర రికార్డు) ఆధారంగా, 1687లో తానీషా భాగవతుల నాట్యం చూసి ఆ గ్రామాన్ని వారికి ఇచ్చారని ఆమె రాశారు.17 ఆయన మంత్రులు అక్కన్న, మాదన్న కూడా ఈ కళను ఆదరించారని ఆమె చెప్పారు.17

ముస్లిం నవాబుల ఎదుట ఆడినప్పుడు, రాముడి మీదో కృష్ణుడి మీదో పాడిన పాట చివర “సాహెబా సలాముర” అని నవాబుకు నమస్కారం చెప్పేవారు.1618 బనగానపల్లె నవాబు వారికి కోటకొండ మొదలైన గ్రామాలు ఇచ్చారని మిక్కిలినేని అంటారు.18 1886 నాటి కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్ ప్రకారం అక్కడి భాగవతం నాటకాల్లో ముఖ్య నటులు కోటకొండకు చెందిన ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంవారు. వారి పూర్వీకులు “కూచిపాడి” నుంచి వచ్చారు.19 పద్దెనిమిదవ శతాబ్దంలో వేదాంతం సాంబయ్య అనే నాట్యాచార్యుని ప్రతిభకు అనంతశయనం మహారాజు మెచ్చి, ఆయనను గంటసేపు తన సింహాసనం మీద కూర్చోబెట్టారని మిక్కిలినేని రాశారు.18

క్షీణత, మళ్లీ వెలుగు

సుమారు 1880 వరకూ కూచిపూడి కళ బాగా వర్ధిల్లిందని మిక్కిలినేని అంటారు.20 అప్పుడు ధార్వాడ నాటక సమాజాలు తెలుగు దేశానికి వచ్చి, కొత్త రంగస్థల హంగులతో, మెరిసే దుస్తులతో ప్రదర్శనలిచ్చాయి. వాటిని అనుకరిస్తూ పట్టణాల్లో చదువుకున్నవారి నాటక సంఘాలు పుట్టాయి. దాంతో పాత ప్రదర్శనల మీద జనానికి మోజు తగ్గింది.2021 తర్వాత సినిమా వచ్చి రంగస్థల నాటకాలనూ, కూచిపూడి నాటకాలనూ దెబ్బతీసింది.21 (కొత్త రంగస్థలం గురించి తెలుగు నాటకరంగం, తొలి సినిమా పేజీ చూడండి.)

భాగవతులు కూడా మారారు. తెరలు, హార్మోనియం, పద్యాలు, మెరిసే దుస్తులు తెచ్చుకున్నారు.213 ఈ కాలంలో ఇద్దరు గురువులు ప్రత్యేకంగా నిలుస్తారు. చింతా వెంకటరామయ్య 1875 నుంచి భాగవత మేళం నడిపారు; ఊళ్లో గజ్జె కట్టిన దాదాపు ప్రతివారూ ఆయన శిష్యులే.22 వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి అంతకుముందు ఎవరూ ఆడని పాటలకు కొత్త నృత్యాలు కూర్చారు.23 కూచిపూడి ఆచార్యుల్లో చాలామంది తెలుగు సినిమాల్లో నృత్య దర్శకులుగా కూడా పనిచేశారు.24

కూచిపూడి నాటకాలే పాత తెలుగు నాటకానికి సజీవ రూపమని 1944లో పి. టి. రాజు రాశారు.25 కవిత్వం, సంగీతం, అభినయం, నాట్యం ఇంత చక్కగా కలిసిన రూపం మరొకటి లేదని ఆయన అభిప్రాయం.25 కూచిపూడి కేవలం జానపద నృత్యమని తర్వాత కొందరు అన్నారు. సంగీత నాటక అకాడమీ ద్వారా జరిగిన కృషితో దానికి శాస్త్రీయ నృత్యంగా స్థానం వచ్చిందని మిక్కిలినేని అంటారు.3 1992 నాటికి కూచిపూడిలోని సిద్ధేంద్ర కళాక్షేత్రాన్ని తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం తన పరిధిలోకి తీసుకుంది. అక్కడ గురుకుల పద్ధతిలో శిక్షణ ఇచ్చేవారు.3

పేరిణి, వీరుల నృత్యం

పేరిణి వేరే సంప్రదాయానికి చెందినది: కాకతీయుల కాలపు శైవ ఆలయ నృత్యం.2627 గణపతిదేవుని సేనాని జాయప తన నృత్తరత్నావళిలో తన కాలపు దేశి నృత్యాలను వర్ణించాడు. పేరిణి వాటిలో ఒకటి.28 పేరిణి నర్తకుడు అందగాడై, రసజ్ఞుడై, తాళంలో, సంగీతంలో నేర్పరిగా, బలమైన శరీరం కలవాడిగా ఉండాలని జాయప అంటాడు.2729

మాచర్లలో దేవుళ్ల ఎదుట పేరిణి ఆడేవారని, కోటప్పకొండ, శ్రీశైలం శివరాత్రి ఉత్సవాల్లో దాని జతులు కొన్ని ప్రదర్శించేవారని మిక్కిలినేని అంటారు.30 కారంపూడిలో ఏటా జరిగే పల్నాటి వీరుల ఉత్సవంలో పేరిణి జతులు కొన్ని ఆయన కళ్లారా చూశారు. ఆయన కాలానికి అది గణాచారుల నృత్యంగా మాత్రమే మిగిలిందని రాశారు.30

జాయప వర్ణన, మరికొన్ని ప్రస్తావనలు తప్ప పేరిణి గురించి ఇంకేమీ దొరకవు.29 వాటి ఆధారంగా, రామప్ప గుడి శిల్పాల్లోని నాట్య భంగిమలను పరిశీలించి, నర్తకుడు నటరాజ రామకృష్ణ పేరిణిని రంగస్థల నృత్యంగా మళ్లీ తీర్చిదిద్దారు.2731 మృదంగ శబ్దాలను ఆ శిల్పాల నుంచే నేర్చుకుని తన మృదంగ వాద్యకారునికి నేర్పానని ఆయన చెప్పారు.31

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

విజయనగర రికార్డు చెప్పే కూచిపూడి ఏది. భాగవతులు 1502 నాటికే ప్రసిద్ధులని చెప్పడానికి మిక్కిలినేని మాచుపల్లి కైఫియత్తును ఆధారంగా చూపారు.6 కూచిపూడి భాగవతులు విజయనగర రాజు వీరనరసింహరాయల ఎదుట ప్రదర్శన ఇచ్చారని శిష్టా రామకృష్ణశాస్త్రి కూడా అదే రికార్డు నుంచి చదివారు.32 కానీ ఆ కైఫియత్తు పేర్కొన్నది కృష్ణా జిల్లా కూచిపూడిని కాదని, “వినుకొండ బెల్లంకొండ తట్టున” ఉన్న కూచిపూడిని అని ఆరుద్ర ఎత్తిచూపారు.3334 కృష్ణా జిల్లా గ్రామంలోని నాట్యమేళం కుటుంబాల గురించి రాతపూర్వక ఆధారాలు 1763 ఆగస్టు 24 నుంచే దొరుకుతున్నాయని ఆయన కనుగొన్నారు.35

సిద్ధేంద్రుని కాలం. 1687లో సిద్ధేంద్రయోగి ఇంకా బతికే ఉన్నాడని, తానీషా దానపత్రాన్ని ఆయనే రాశాడని కొందరు అంటారని మిక్కిలినేని చెబుతారు.16 భాగవతులు అప్పటికే విజయనగరంలో ప్రసిద్ధులు కాబట్టి సిద్ధేంద్రుడు 1500కు ముందే ఉండాలని శిష్టా రామకృష్ణశాస్త్రి వాదించారు.32

జానపదమా, శాస్త్రీయమా. వారి నాట్యాన్ని శాస్త్రీయంగా “భరతనాట్యం” అంటారని 1944లో పి. టి. రాజు రాశారు.25 సంగీత నాటక అకాడమీ శాస్త్రీయ నృత్యంగా అంగీకరించకముందు కొందరు దాన్ని శాస్త్రీయత లేని జానపద నృత్యమన్నారని మిక్కిలినేని చెబుతారు.3

Footnotes

  1. Mikkilineni Radhakrishna Murthy, Teluguvari Janapada Kalarupalu (Hyderabad: Telugu University, 1992), p. 190 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  2. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 191 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 224 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 192 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  5. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 193 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 194 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  7. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 195 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  8. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 196 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  9. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 197 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 203 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  11. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 199 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  12. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 200 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  13. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 201 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 202 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  15. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 198 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  16. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 213 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  17. Prabhu Kumari Vanama, “Performing Arts under the Patronage of Qutubshahi Rulers”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. V, No. 1 (May 2010), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  18. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 214 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  19. N. G. Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 157 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 222 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  21. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 223 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  22. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 217 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  23. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 219 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  24. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 208 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  25. P. T. Raju, Telugu Literature (Andhra Literature) (Bombay: International Book House, 1944), p. 71 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  26. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 238 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  27. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 240 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  28. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 239 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  29. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 241 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  30. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 244 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  31. Mikkilineni, Janapada Kalarupalu (1992), p. 242 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  32. Sishta Ramakrishna Sastri, “Siddhendrayogi Padunaidava Satabdivade”, Bharati, Vol. 37, No. 3 (March 1960), p. 37 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  33. Arudra, Samagra Andhra Sahityam, p. 1029, quoting the Machupalle kaifiyat (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  34. Arudra, Samagra Andhra Sahityam, p. 1030 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  35. Arudra, Samagra Andhra Sahityam, p. 1032 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

వ్యక్తులు

చింతా వెంకటరామయ్య

క్రీ.శ. 1860–1949

చింతా వెంకటరామయ్య (1860–1949) కూచిపూడి నర్తకుడు, గురువు. 1875 నుంచి సుమారు 1936 వరకు భాగవత మేళం నడిపారు. ఆయన వెంకటరామా నాట్యమండలి ఎడ్లబండ్లలో ఆంధ్ర దేశమంతా తిరిగింది. ఆయన కాలంలో కూచిపూడిలో ప్రతి కళాకారుడూ ఆయన దగ్గరే నేర్చుకున్నాడని మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి రాశారు.

వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి

క్రీ.శ. 1957 కి ముందు

నాట్యకళానిధిగా గౌరవం పొందిన వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి (మరణం 1957) కూచిపూడి నర్తకుల్లో, గురువుల్లో అగ్రగణ్యులు. భామాకలాపంలో సత్యభామగా ప్రసిద్ధులు. నారాయణతీర్థులు, జయదేవుడు, క్షేత్రయ్యల పాటలకు కొత్త నృత్యాలు కూర్చారు. కూచిపూడిని సినిమాకూ వేదికకూ తీసుకెళ్లిన ఎందరో నర్తకులకు ఆయన గురువు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Mikkilineni Radhakrishna Murthy, Teluguvari Janapada Kalarupalu (తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు) (opens in a new tab), Telugu University, Hyderabad (publication no. 129), 1992, pp. 190–226, 238–245. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Arudra, Samagra Andhra Sahityam (సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం) (opens in a new tab), pp. 1028–1032. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. P. T. Raju, Telugu Literature (Andhra Literature) (The P. E. N. Books, The Indian Literatures, No. XV) (opens in a new tab), International Book House, Bombay, for the P. E. N. All-India Centre, 1944, pp. 70–71. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. S. Mahaboob Basha (article); Thallapally Manohar and K. Vijaya Babu (eds.), Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. V, No. 1 (May 2010), incl. S. Mahaboob Basha, 'Flagging off the Marathon: Print Culture and Women's Intellectual Movement in Colonial Andhra: Story of the Hindu Sundari, 1902-1947' (opens in a new tab), 2010, pp. 38–39. Prabhu Kumari Vanama, 'Performing Arts under the Patronage of Qutubshahi Rulers', pp. 35–39. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 157. [Public domain]
  6. Sishta Ramakrishna Sastri (article), Bharati (భారతి), Vol. 37, No. 3 (March 1960), incl. Sishta Ramakrishna Sastri, 'Siddhendrayogi Padunaidava Satabdivade' (opens in a new tab), 1960, pp. 37. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: