స్టడీ గైడ్‌లు

మౌర్యులు, శాతవాహనులు

సుమారు క్రీ.పూ. 300 – క్రీ.శ. 225

ఈ గైడ్ ఈ సైట్‌లోని పేజీలను ఒక క్రమంలో చూపిస్తుంది. ప్రతి విషయం, దాని ఆధారాలతో సహా, లింకు ఇచ్చిన పేజీలలో ఉంది.

క్లుప్తంగా

సుమారు క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం మొదటి వరకు తెలుగు దేశం లిఖిత చరిత్రలోకి అడుగుపెడుతుంది. కర్నూలు జిల్లాలోని అశోకుని శాసనాలు, కృష్ణా డెల్టాలోని బౌద్ధ ధాతు పేటికల మీది అక్షరాలు దీని తొలి లిఖిత ఆధారాలు. క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం నాటికి కృష్ణా లోయను శాతవాహనులు పాలించారు. అక్కడ అమరావతితో పాటు ఇంకా ఎన్నో స్తూపాలు వెలిశాయి. ఈ వంశం తేదీల మీద పండితుల మధ్య ఇప్పటికీ వాదనలు ఉన్నాయి. అందుకే యుగం పేజీ వాళ్ల ముఖ్యమైన అభిప్రాయాలను పక్కపక్కనే చూపిస్తుంది.

యుగం పూర్తి పేజీ చదవండి: మౌర్యులు, శాతవాహనులు →

ముఖ్యమైన తేదీలు

ప్రతి తేదీకి, అది ఏ పేజీ నుంచి తీసుకున్నదో ఆ పేజీకి లింకు ఉంది. పేజీలో "సుమారు", "లేదా" అని ఉన్నచోట అలాగే ఉంచాం.

ఎప్పుడు	ఏం జరిగింది
సుమారు క్రీ.పూ. 272–232	డి. సి. సర్కార్ లెక్క ప్రకారం అశోకుని పాలనా కాలం. ఆయన శాసనాలు కర్నూలు జిల్లా ఎర్రగుడిలో బండరాళ్లపై చెక్కి ఉన్నాయి. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం చివరి పాతిక	వి. వి. కృష్ణశాస్త్రి ప్రకారం కరీంనగర్ ప్రాంతంలోని ధూళికట్ట స్తూపాన్ని కట్టారు. ధూళికట్ట
సుమారు క్రీ.పూ. 200 నాటికే	భట్టిప్రోలు స్తూపంలోని, అక్షరాలు చెక్కిన ధాతు పేటికలకు జి. బూలర్ ఇచ్చిన కాలం. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
బహుశా సుమారు క్రీ.పూ. 200	అమరావతి మహాస్తూపాన్ని మొదట కట్టిన కాలానికి జేమ్స్ బర్జెస్ ఇచ్చిన తేదీ. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
సుమారు క్రీ.పూ. 184	సూయెల్ రాసిన క్రమంలో, చివరి మౌర్య రాజు బృహద్రథుడిని ఆయన సేనాని పుష్యమిత్రుడు చంపాడు. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం	రోమన్ రచయిత ప్లినీ "అందరే" అనే ప్రజల గురించి రాశాడు. వాళ్లకు ముప్పై ప్రాకారాల పట్టణాలు ఉన్నాయన్నాడు. బర్జెస్ వాళ్లను ఆంధ్రులుగా గుర్తించారు. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
సుమారు క్రీ.శ. 106–130	సర్కార్ లెక్క ప్రకారం గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి పాలనా కాలం. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
సుమారు క్రీ.శ. 130–159	వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావి పాలనా కాలం. పులుమావి జయించినప్పుడే శాతవాహనులు కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతానికి చేరారని సర్కార్ వాదించారు. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
సుమారు క్రీ.శ. 225	కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతంలో శాతవాహనుల పాలన ముగిసిందని సర్కార్ చెప్పే కాలం. అక్కడ వారి తర్వాత ఇక్ష్వాకులు వచ్చారు. సూయెల్ మాత్రం వంశం ముగింపును సుమారు క్రీ.శ. 225–236 మధ్య పెట్టారు. శాతవాహనులు
1881–82	అమరావతి మహాస్తూపం అవశేషాలను జేమ్స్ బర్జెస్ సర్వే చేశారు. ఆలయాలు, వాస్తుశిల్పం
1892	అలెగ్జాండర్ రీ భట్టిప్రోలు ఇటుక స్తూపాన్ని తవ్వి మూడు రాతి ధాతు పేటికలను కనుగొన్నారు. భట్టిప్రోలు
1928 చివర	ఖనిజాల కోసం వెతుకుతున్న భారత భూగర్భ సర్వే శాఖకు చెందిన ఎ. ఘోష్ ఎర్రగుడి శాసనాలను కనుగొన్నారు. మౌర్యులు, శాతవాహనులు
26 డిసెంబర్ 1953	ఎర్రగుడికి సుమారు ఇరవై మైళ్ల దూరంలోని రాజుల మండగిరిలో అశోకుని చిన్న శిలాశాసనం రెండో ప్రతి దొరికింది. మౌర్యులు, శాతవాహనులు

ప్రధాన అంశాలు

యుగం పేజీ నుంచి: మౌర్యులు, శాతవాహనులు

సుమారు క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం ప్రారంభం మధ్య కాలానికి తెలుగు దేశపు తొలి లిఖిత చరిత్ర ఆధారాలు లభిస్తాయి. కర్నూలు జిల్లాలో అశోకుని శాసనాలు, కృష్ణా లోయలో బౌద్ధ శాసనాలు, శాతవాహనుల నాణేలు, శాసనాలు ఈ కాలాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతున్నాయి.
సర్కార్ అనువాదం ప్రకారం, ఎర్రగుడిలోని అశోకుని 13వ శిలాశాసనం (Rock Edict XIII) ఆంధ్రులను అతని రాజ్యంలోని ప్రజలుగా పేర్కొంటుంది. ఆంధ్రులను లొంగదీసుకున్నట్లు అశోకుడు చెప్పుకున్నాడని గోదావరి గెజిటీర్ రాసింది. సూయెల్ మాత్రం వారిని స్వతంత్రులుగా భావించారు.
భట్టిప్రోలు స్తూపంలో దొరికిన శాసనాలున్న ధాతు పేటికలు సుమారు క్రీ.పూ. 200 కంటే తర్వాతివి కావని బూలర్ నిర్ధారించారు. అయితే ఇలాంటి పోలికలతో తేదీని నిర్ణయించడం తప్పుదారి పట్టించవచ్చని కూడా హెచ్చరించారు.
శాతవాహనుల తొలి రాజధాని కృష్ణా తీరంలోని శ్రీకాకుళం అని పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు రచయితలు భావించారు. వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావి (సుమారు క్రీ.శ. 130–159) జయించిన తర్వాతే శాతవాహనులు కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతానికి వచ్చారని సర్కార్ వాదించారు.
అమరావతి మహాస్తూపం చైత్యక శాఖకు చెందినది. అక్కడి శాసనాల్లో ఎక్కువగా వ్యక్తిగత దాతలు చెక్కిన రాతి ఫలకాలను దానం చేసిన వివరాలు ఉన్నాయి. రాజుల పేర్లు సాధారణంగా శాసనాల తేదీల్లో మాత్రమే కనిపిస్తాయి.
20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోనూ కృష్ణా లోయలో ఆంధ్రుల సీసపు నాణేలు పెద్ద సంఖ్యలో దొరికేవి. గుడివాడలో దొరికిన డెబ్బై రెండు నాణేలను రియా వివరించారు. వాటిపై చైత్యం, గుర్రం, సింహం, ఓడ లేదా ఏనుగు బొమ్మలు ఉన్నాయి.

ఈ కాలానికి చెందిన ఇతర పేజీల నుంచి

మగధ మౌర్యులు పాటలీపుత్రం నుండి పాలించారు. అశోకుని కాలంలో (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) సామ్రాజ్యం పశ్చిమ తెలుగు దేశాన్ని కలుపుకుంది. కళింగపై అతని యుద్ధం గోదావరికి ఉత్తరాన ఉన్న తీరం వరకు చేరింది. మౌర్యులు
సొంత శాసనాలు, నాణేల ద్వారా పాలకుల పేర్లు తెలిసిన మొదటి పెద్ద దక్కన్ రాజ్యం శాతవాహనులది. తెలుగు దేశంలో వారి తర్వాతి రాజుల శాసనాలు, సీసపు నాణేలు కృష్ణా లోయలో, గోదావరి డెల్టాలో దొరుకుతాయి. శాతవాహనులు
పురాణాలు ఈ రాజులను ఆంధ్రులుగా జాబితా చేస్తాయి. స్థాపకుని విగ్రహం కోసం నానాఘాట్‌లో చెక్కిన 'రాయ సిముక శాతవాహనో' అనే పేరు ఫలకం కుటుంబ పేరును నిర్ధారిస్తుంది. శాతవాహనులు
వారి నాణేలు ప్రధానంగా సీసపువి. రాప్సన్ ఆంధ్రదేశపు సీసపు నాణేలను రెండు రకాలుగా విభజించారు. ఒకదానిపై స్తూపం, 'ఉజ్జయిని గుర్తు' ఉంటాయి. మరొకదానిపై సింహం, గుర్రం, తర్వాత ఏనుగు ఉంటాయి. శాతవాహనులు
గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో శాతవాహన రాజు. ఆయన తల్లి గౌతమీ బాలశ్రీ. ఆయన కొడుకు, వారసుడు వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావి. ఆయన పాలనలో వంశ అధికారం శిఖరానికి చేరిందని రాప్సన్ అంచనా వేశారు. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి
గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి కొడుకు వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావి క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దపు శాతవాహన రాజు. ఆయన కనీసం 24 సంవత్సరాలు పాలించాడని ఆయన శాసనాలు చూపిస్తాయి. రాప్సన్ ఆయన సింహాసనారోహణను దాదాపు క్రీ.శ. 131లో ఉంచారు. సర్కార్ ఆయన పాలనను దాదాపు క్రీ.శ. 130–159లో ఉంచారు. వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావి
అమరావతిలోని మహాచైత్యం ('గొప్ప చైత్యం') కృష్ణా నది దక్షిణ ఒడ్డున, విజయవాడకు సుమారు ఇరవై మైళ్లు ఎగువన ఉంది. దక్షిణ భారతదేశంలోని అతి పెద్ద బౌద్ధ కట్టడాలలో ఇది ఒకటి. ఈ రోజు దానిలో దాదాపు ఏదీ నిలిచి లేదు. అమరావతి మహాచైత్యం
మహాసేనాపతి ఖందనాకుడు పాలించిన శాతవాహని-హార దేశం పేరు శాసనంలో ఉంది. కృష్ణకు దక్షిణాన ఈ ప్రదేశం వరకు శాతవాహనుల అధికారం ఉండేదని నిర్ధారించే ఆనవాలుగా వి. ఎస్. సుక్తంకర్ దీన్ని చూశారు. శాతవాహని-హార ఆధునిక బళ్లారి జిల్లాలో చాలా భాగాన్ని కలిగి ఉండేదని ఆయన వాదించారు. మ్యాకదోని శాసనం (పులుమావి)
అమరావతిలో గృహస్థులు, వారి కుటుంబాలు, భిక్షుణులు, వ్యాపారులు దానాలు చేశారు. దానం ఒక కుటుంబ కార్యం. వ్యాపారులు, సాధారణ గృహస్థులు దానం చేయగలిగేవారు. సమాజం, సామాజిక వర్గాలు
మొదటి శతాబ్దపు గ్రీకు నౌకాయాన మార్గదర్శి పెరిప్లస్, పెద్ద మొత్తంలో మస్లిన్ తయారయ్యే మసాలియా అనే తీర ప్రాంతాన్ని వర్ణిస్తుంది. దాని అనువాదకుడు మసాలియాను తర్వాతి మసులిపటం (మచిలీపట్నం) గా గుర్తించారు. వ్యాపారం, ఆర్థిక వ్యవస్థ

ముఖ్యమైన పదాలు

ధర్మం (dharma): నైతిక నియమం; అలాగే పవిత్ర కర్తవ్యం; అలాగే సరైన ప్రవర్తన
ప్రాకృతం (Prakrit): సంస్కృతానికి సంబంధించిన వ్యవహార భాషల్లో ఒకటి
స్తూపం (stupa): ధాతువుల దిబ్బ
ధాతు పేటిక (reliquary): ధాతువుల పెట్టె
మహాచేతియ (mahachetiya): మహాచైత్యం, ఒక పవిత్ర కట్టడం
ధర్మచక్రం (dharmachakra): ధర్మ చక్రం
మాతృనామం (metronymic): తల్లి నుంచి తీసుకున్న పేరు
పోటిన్ (potin): ఒక రాగి మిశ్రమ లోహం
అచ్చు (die): నాణేలు తయారు చేసే అచ్చు
రజ్జుకుడు (rajjuka): జిల్లా పాలకుడు
అమాత్యుడు (amatya): మంత్రి లేదా కార్యనిర్వాహక అధికారి
జనపదం (janapada): జిల్లా; అలాగే దేశం
గహపతిక (gahapatika): గృహస్థుడు
శ్రమణులు (sramanas): సన్యాసులు
స్వస్తిక (svastika): శుభ సూచక అడ్డగుర్తు

తెలుసుకోవలసిన వ్యక్తులు, ప్రదేశాలు, కట్టడాలు, శాసనాలు

రాజవంశాలు

వ్యక్తులు

ప్రదేశాలు

కట్టడాలు

శాసనాలు

అంశాలు

తొలి గ్రంథాలలో ఆంధ్రులు

పటాలు, కాలరేఖ

పూర్తి చార్టు కోసం పక్కకు జరపండి; వివరాల కోసం ఏదైనా పట్టీని తాకండి.

ప్రతి పట్టీ ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించిన శక్తి; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. గీతల అంచు = సుమారు తేదీలు. వివరాల కోసం పట్టీని ఎంచుకోండి.

జాబితాగా చూపించు