స్టడీ గైడ్‌లు
నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు
సుమారు క్రీ.శ. 1323–1518
ఈ గైడ్ ఈ సైట్‌లోని పేజీలను ఒక క్రమంలో చూపిస్తుంది. ప్రతి విషయం, దాని ఆధారాలతో సహా, లింకు ఇచ్చిన పేజీలలో ఉంది.
క్లుప్తంగా
1323లో ఢిల్లీ సైన్యం వరంగల్‌ను పట్టుకుని కాకతీయ రాజ్యాన్ని ముగించింది. ఆ తర్వాత దాదాపు రెండు శతాబ్దాల పాటు తెలుగు దేశం అంతటినీ ఒకే రాజ్యం పాలించలేదు. అయినా ఇరవై ఏళ్లలోపే తెలుగు నాయకులు ఢిల్లీ సైన్యాలను తరిమివేశారు. ఆ తర్వాత తీరాన్ని రెడ్డి రాజులు పాలించారు. తెలంగాణ కొండ కోటలు స్థానిక నాయకుల చేతుల్లో ఉన్నాయి. ఒరిస్సా గజపతులు తీరం వెంబడి దక్షిణానికి చొచ్చుకువచ్చారు. లోపలి ప్రాంతాన్ని బహమనీ సుల్తానులు నెమ్మదిగా ఆక్రమించారు. వారి తెలింగాణ రాష్ట్రమే తర్వాత గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యమైంది.
ముఖ్యమైన తేదీలు
ప్రతి తేదీకి, అది ఏ పేజీ నుంచి తీసుకున్నదో ఆ పేజీకి లింకు ఉంది. పేజీలో "సుమారు", "లేదా" అని ఉన్నచోట అలాగే ఉంచాం.
| ఎప్పుడు | ఏం జరిగింది |
|---|---|
| 1323, లేదా 1321 | ఉలుగ్ ఖాన్ రెండో ముట్టడిలో వరంగల్‌ను పట్టుకుని దానికి సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు పెట్టాడు. కాకతీయుల అధికారం 1321లోనే ముగిసిందని సామ్రాజ్య గెజిటీర్ చెబుతుంది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1324 | ఢిల్లీ సైన్యం తీరానికి చేరింది. రాజమహేంద్రవరంలోని ఒక మసీదు శాసనం దాన్ని ఈ ఏడాది మహమ్మద్ తుగ్లక్ కట్టించాడని చెబుతుంది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1325 | మల్లవరంలోని ప్రోలయ వేముని శాసనాన్ని తొలి రెడ్డి శాసనంగా ఎన్. రమేశన్ ఈ తేదీతో చూపారు. గోదావరి గెజిటీర్ 1344 అని చెప్పింది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| సుమారు 1330 | ఢిల్లీ సైన్యాలను తెలుగు దేశం నుంచి వెళ్లగొట్టిన ఘనత ప్రోలయ నాయకుడిదేనని ఆయన విలస దానపత్రం చెబుతుంది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1336 | తుంగభద్ర తీరంలో విజయనగరం స్థాపనకు సాధారణంగా చెప్పే తేదీ. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| సుమారు 1336–37, లేదా 1343–44 | బరనీ చెప్పిన "కన్యా నాయక్" అని గుర్తించిన కాపయ నాయకుడు ఢిల్లీ అధికారి నుంచి వరంగల్‌ను తిరిగి తీసుకున్నాడు. యశోదాదేవి సుమారు 1336–37 అంటారు, ఫెరిష్తా 1343–44 అంటాడు. ముసునూరి కాపయ నాయకుడు |
| 1347 | దక్కన్ అధికారులు ఢిల్లీపై తిరుగుబాటు చేసిన తర్వాత బహమనీ సుల్తానత్ ఏర్పడింది. వరంగల్ పాలకుడు సాయంగా 15,000 మందిని పంపాడని గ్రిబుల్ రాశాడు. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1357 | పిల్లలమర్రి శాసనం కాపయ నాయకుడిని ఆంధ్ర దేశానికి, అనుమనంగల్లుకు అధిపతిగా చెబుతుంది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1364 | సామ్రాజ్య గెజిటీర్ తేదీ ప్రకారం వరంగల్ రాజు గోల్కొండ కోటను, రత్నాల సింహాసనాన్ని బహమనీ సుల్తానుకు ఇచ్చేశాడు. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| ఆగస్టు 1365 | రేచర్ల నాయకుడు అనపోతుడు రాచకొండలో కట్టించిన రాతి గోడలు, బావులు, చెరువు గురించి అక్కడి మూడు శాసనాలు చెబుతాయి. రేచర్ల వెలమలు |
| 1368, లేదా 1369 | అనపోతుడు, అతని తమ్ముడు మాదుడు కలిసి కాపయ నాయకుడిని పడగొట్టారు. కాపయ మరణాన్ని యశోదాదేవి 1368లో, ఎపిగ్రాఫియా తెలంగానికా 1369లో పెడతాయి. రేచర్ల వెలమలు |
| 1424 | గ్రిబుల్ తేదీ ప్రకారం వరంగల్ బహమనీ సుల్తాన్ అహ్మద్ షా వశమైంది. తెలింగాణ బహమనీ రాష్ట్రమైంది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1448 | గజపతి పాలనను పేర్కొనే పెనుగొండలోని ఈ ఏడాది శాసనాన్ని రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి పాలనకు ముగింపుగా సోమశేఖర శర్మ తీసుకున్నారు. రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు |
| 1454 నాటికి | ఒరిస్సా గజపతి రాజు కపిలేశ్వరుడిని దక్షిణాన కొండవీడు వరకు అధిరాజుగా అంగీకరించారు. ఒడిశా గజపతులు |
| 1459 | దేవరకొండ కొండ కోటపైకి పంపిన బహమనీ సైన్యాన్ని ఒరిస్సా రాజు ఓడించాడు. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1470–71 | ఒరిస్సా సింహాసనం కోసం గొడవ జరుగుతుండగా బహమనీలు రాజమహేంద్రవరం, కొండపల్లిలను దక్కించుకున్నారు. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 21 జనవరి 1504 | పారసీకంలో షితాబ్ ఖాన్ అని పిలిచే సీతాపతి వరంగల్ కోటను పట్టుకున్నాడని అక్కడి స్తంభ శాసనం చెబుతుంది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
| 1512, లేదా 1518 | బహమనీ రాజ్యం ముక్కలవుతుండగా సుల్తాన్ కులీ రాజయ్యాడు. ఫెరిష్తా 1512 అంటాడు. కానీ 1518 నాటి సుల్తాన్ కులీ మసీదు శాసనం ఇంకా బహమనీ రాజునే సార్వభౌముడిగా చెబుతుంది. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు |
ప్రధాన అంశాలు
యుగం పేజీ నుంచి: నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు
- 1323లో ఢిల్లీ సైన్యం వరంగల్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో కాకతీయ రాజ్యం ముగిసింది. ఆ తర్వాత దాదాపు రెండు శతాబ్దాల పాటు తెలుగు దేశమంతా ఒకే పాలన కింద లేదు. ఇరవై సంవత్సరాలలోపే తెలుగు నాయకులు ఢిల్లీ సైనిక దళాలను వెళ్లగొట్టారు.
- తిరుగుబాటు నాయకుడిని పాత ఆధారాలు కన్యా నాయక్, కృష్ణ నాయక్, వీరభద్రయ్య అనే వేర్వేరు పేర్లతో పేర్కొంటాయి. ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు చరిత్రకారులు అతనిని ముసునూరి కాపయ నాయకుడిగా గుర్తించారు. అయితే ఢిల్లీ సైనిక దళాలను వెళ్లగొట్టింది అతని దాయాది ప్రోలయ నాయకుడని విలస దానపత్రం చెబుతుంది.
- 1347లో ఏర్పడిన బహమనీ రాజ్యం క్రమంగా తీరానికి దూరంగా ఉన్న ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. 1420లలో అహ్మద్ షా వరంగల్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తెలింగాణ బహమనీ పాలనలో ఒక ప్రాంతంగా మారింది. తీర ప్రాంతంలో రెడ్డి రాజులు మొదట అద్దంకి నుంచి, తర్వాత కొండవీడు నుంచి పాలించారు.
- పారసీ దేశానికి చెందిన సుల్తాన్ కులీ, గోల్కొండ కేంద్రంగా తెలింగాణకు బహమనీ గవర్నర్‌గా పనిచేశాడు. అతను 1512లో రాజు అయ్యాడని ఫెరిష్తా చెబుతాడు. కానీ 1518 నాటి అతని మసీదు శాసనం అప్పటికీ బహమనీ రాజునే సార్వభౌముడిగా పేర్కొంటుంది.
ఈ కాలానికి చెందిన ఇతర పేజీల నుంచి
- 1303 నుండి 1323 మధ్య ఖిల్జీ, తుగ్లక్ సుల్తానులు ప్రతాపరుద్రుని వరంగల్‌పైకి ఐదు సైన్యాలను పంపారు. రెండు విఫలమయ్యాయి, రెండు కప్పంతో ముగిశాయి. యువరాజు ఉలుగ్ ఖాన్ నాయకత్వంలోని చివరిది నగరాన్ని, రాజును పట్టుకుంది. తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు
- సుమారు 1330 నాటి ప్రోలయ విలస రాగి రేకుల శాసనం ప్రతాపరుద్రుని మరణం తర్వాత దేశం తురుష్కుల (తురకలు) చీకటిలో ఉందని, ప్రోలయ వారిని వారి కోటల నుంచి తరిమాడని వర్ణిస్తుంది. అతను గోదావరి తీరంలోని రేకపల్లిని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. ముసునూరి నాయకులు
- తెలుగు మహాభారతాన్ని పూర్తి చేసిన ఎఱ్ఱాప్రెగడ తన హరివంశాన్ని ప్రోలయ వేమకు అంకితం చేశాడు. కవి శ్రీనాథుడు శృంగారదీపిక రచయితగా ప్రసిద్ధుడైన పెదకోమటి వేమ కింద పదవిలో ఉన్నాడు. కొండవీటి రెడ్డి రాజులు
- అనపోత కుమారుడు రాజు సింగభూపాలుడు నాటక సిద్ధాంతంపై మూడు అధ్యాయాల గ్రంథం రసార్ణవసుధాకరం రాశాడు. రేచర్ల వెలమలు
- బహమనీ రాజ్యం 1347లో దక్కన్‌లోని ఢిల్లీ సుల్తాన్ అధికారుల తిరుగుబాటుతో ప్రారంభమై 1527 వరకు కొనసాగింది. దానిని మొదట గుల్బర్గా నుండి, 1420ల నుండి బీదర్ నుండి పాలించారు. బహమనీలు
- 1454 నాటికి కపిలేశ్వరుడు దక్షిణాన కొండవీడు వరకు సార్వభౌముడిగా (అధిరాజుగా) గుర్తింపు పొందాడని గోదావరి గెజిటీర్ నమోదు చేస్తుంది. 1458లో అతని మంత్రి ఒకరు రాజమహేంద్రవరంలో పాలిస్తున్నారు. ఒడిశా గజపతులు
- కొండవీడు పెదకోమటి వేముని ఆస్థానంలో శ్రీనాథుడు విద్యాధికారిగా పనిచేశాడు. హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి ఈ పదవిని పరీక్షకుల మండలి అధ్యక్ష పదవితో పోల్చారు. శ్రీనాథుడు రాజు దానశాసనాలు, ఇతర శాసనాలు కూడా రచించాడు. రామయ్య ప్రకారం, తర్వాత ఆయన రాజమహేంద్రవరానికి వెళ్లినట్లు కనిపిస్తుంది. అక్కడ వేమారెడ్డి, వీరభద్రారెడ్డి ఆయనను పోషించారు. శ్రీనాథుడు
- బమ్మెర పోతన సంస్కృత భాగవత పురాణాన్ని తెలుగులోకి అనువదించాడు. చెంచయ్య, భుజంగరావు ఆయనను పదిహేనవ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో అత్యుత్తమ కవి అని, దాదాపు 1400 నుంచి 1475 నాటివాడని చెప్పారు. ఆయన భాగవతం శ్రీరాముడికి అంకితం. బమ్మెర పోతన
- ముస్లింలు తొలగించిన పాంచాలరాయ రూపంలోని కృష్ణ విగ్రహాన్ని, కాకతీయ కుల దేవతను అతను తిరిగి నిలిపాడని అతని శాసనం చెబుతుంది. అతని కాలపు ఒక తెలుగు కావ్యం అతనిని, అతని బ్రాహ్మణ మంత్రి పెద్దన్నను పొగుడుతుంది. ఓరుగల్లు షితాబ్ ఖాన్
- 1518 వరకు సుల్తాన్ కులీ విధేయంగా ఉండి, తన యజమాని మరణం తర్వాత మాత్రమే స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నాడని వాదించడానికి బిల్‌గ్రామీ ఆ శాసనాన్ని వాడారు. మహమూద్ షా 1518 డిసెంబరు 7న చనిపోయాడు. ఇతర రచయితలు ముందరి తేదీలు ఇస్తారు: గ్రిబుల్ 1510, టి. డబ్ల్యు. హేగ్ 1512. గోల్కొండ కోట జామా మసీదు శాసనం (1518)
ముఖ్యమైన పదాలు
- యవనులు (yavanas)
- విదేశీయులు; అలాగే విదేశీ ముస్లిం పాలకులు
- మ్లేచ్ఛ (mlechchha)
- విదేశీ
- ఆంధ్రదేశాధీశ్వర (andhradesadhisvara)
- ఆంధ్ర దేశ ప్రభువు
- నాయకుడు (nayaka)
- సైనిక నాయకుడు
- అమీర్ (amir)
- సేనాధిపతి; అలాగే ప్రముఖులు
- తరఫ్‌దార్ (tarafdar)
- రాష్ట్ర పాలకుడు
- సర్వాధిపతి (suzerain)
- అధిపతి
- మహారాజాధిరాజు (maharajadhiraja)
- మహారాజులకు రాజు
- విద్యాధికారి (vidyadhikarin)
- విద్యా అధికారి
- వీరమండపం (viramantapa)
- వీరుల హాలు
- ఆస్థాన మండపం (asthana-mandapa)
- సభా మందిరం
- కోమటి (Komati)
- వ్యాపారి
- ఘాజీ (ghazi)
- మత యోధుడు
- కైఫీయతు (kaifiyat)
- గ్రామ రికార్డు; అలాగే గ్రామ చరిత్ర
- కవిత్రయం (kavitraya)
- తెలుగు మహాభారతపు ముగ్గురు కవులు
- ధర్మశాసనం (dharmasasana)
- దాన శాసనం
- సుల్తానత్ (sultanate)
- పాలకుడు సుల్తాన్ బిరుదు ధరించే ముస్లిం రాజరికం
తెలుసుకోవలసిన వ్యక్తులు, ప్రదేశాలు, కట్టడాలు, శాసనాలు
రాజవంశాలు
- తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు
- ముసునూరి నాయకులు
- కొండవీటి రెడ్డి రాజులు
- రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు
- రేచర్ల వెలమలు
- బహమనీలు
- ఒడిశా గజపతులు
- విజయనగర సామ్రాజ్యం
- ఓరుగల్లు షితాబ్ ఖాన్
వ్యక్తులు
- ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు
- ముసునూరి కాపయ నాయకుడు
- ప్రోలయ వేమారెడ్డి
- రేచర్ల అనపోత నాయకుడు
- పెదకోమటి వేమారెడ్డి
- ఎఱ్ఱాప్రెగడ (ఎఱ్ఱన)
- శ్రీనాథుడు
- బమ్మెర పోతన
- కపిలేంద్రుడు (కపిలేశ్వరుడు)
- మొదటి అహ్మద్ షా (బహమనీ)
- సుల్తాన్ కులీ
ప్రదేశాలు
కట్టడాలు
శాసనాలు
పటాలు, కాలరేఖ
- ఢిల్లీ సుల్తానులు, తెలుగు దేశం (1303–1336)
- ముసునూరి నాయకులు
- కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజ్యాలు
- రేచర్ల వెలమలు
- తెలుగు దేశంలో బహమనీ సుల్తానులు
- తెలుగు దేశంలో ఒడిశా గజపతులు
- దక్కన్, 1336–1570
- ఓరుగల్లు షితాబ్ ఖాన్ (సుమారు 1504–1516)
పూర్తి చార్టు కోసం పక్కకు జరపండి; వివరాల కోసం ఏదైనా పట్టీని తాకండి.
ప్రతి పట్టీ ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించిన శక్తి; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. గీతల అంచు = సుమారు తేదీలు. వివరాల కోసం పట్టీని ఎంచుకోండి.
జాబితాగా చూపించు
కాకతీయులు క్రీ.శ. 1163–1323
- తెలంగాణ
- కాకతీయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1163–1323)
- కోస్తా ఆంధ్ర
- తూర్పు గాంగులు (సుమారు క్రీ.శ. 537–1434) · కోన, పల్నాటి హైహయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1073–1364) · ధరణికోట కోట వంశం (సుమారు క్రీ.శ. 1100–1276) · పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు (సుమారు క్రీ.శ. 1106–1316) · తంజావూరు చోళులు (సుమారు క్రీ.శ. 1135–1264) · కాకతీయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1185–1323) · పాండ్యులు (సుమారు క్రీ.శ. 1260–1264)
- రాయలసీమ
- తంజావూరు చోళులు (సుమారు క్రీ.శ. 985–1268) · పాండ్యులు (క్రీ.శ. 1285–1293) · పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు (సుమారు క్రీ.శ. 1120–1268) · హొయసలులు (సుమారు క్రీ.శ. 1178–1342) · కాకతీయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1250–1323)
నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు క్రీ.శ. 1323–1518
- తెలంగాణ
- ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1368) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1459–1461) · బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1489–1686) · ఢిల్లీ సుల్తానులు (తుగ్లక్‌లు) (సుమారు క్రీ.శ. 1323–1336) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1347–1518) · రేచర్ల వెలమలు (సుమారు క్రీ.శ. 1361–1475) · షితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి) (సుమారు క్రీ.శ. 1504–1516)
- కోస్తా ఆంధ్ర
- తూర్పు గాంగులు (సుమారు క్రీ.శ. 537–1434) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1446–1571) · కోన, పల్నాటి హైహయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1073–1364) · రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1471–1489) · ఢిల్లీ సుల్తానులు (తుగ్లక్‌లు) (సుమారు క్రీ.శ. 1323–1326) · విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1350–1579) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424) · ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1346)
- రాయలసీమ
- విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1346–1386) · హొయసలులు (సుమారు క్రీ.శ. 1178–1342)
విజయనగరం, కుతుబ్ షాహీలు క్రీ.శ. 1336–1687
- తెలంగాణ
- ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1368) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1459–1461) · బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1489–1686) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1347–1518) · విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1563–1565) · రేచర్ల వెలమలు (సుమారు క్రీ.శ. 1361–1475) · కుతుబ్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1518–1687) · షితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి) (సుమారు క్రీ.శ. 1504–1516)
- కోస్తా ఆంధ్ర
- తూర్పు గాంగులు (సుమారు క్రీ.శ. 537–1434) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1446–1571) · కోన, పల్నాటి హైహయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1073–1364) · రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1471–1489) · కుతుబ్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1524–1687) · విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1350–1579) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424) · ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1346)
- రాయలసీమ
- విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1346–1386) · బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1568–1686) · హొయసలులు (సుమారు క్రీ.శ. 1178–1342) · కుతుబ్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1579–1687)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
కాకతీయులు
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1052–1162 (సుమారు 110 సంవత్సరాలు)
Partial: feudatory chiefs of Anumakonda (Hanamkonda) under the Chalukyas of Kalyani. Prola I received the Anumakonda district as a permanent fief from Someshvara I (record of 1053); Prola II's last record as a subordinate is of 1149; Rudradeva subdued the other Telangana chiefs c. 1157–62 (Parabrahma Sastry). Earlier members served the Rashtrakutas (Mangallu grant, c. 956) according to Parabrahma Sastry, a link rejected by Venkataramanayya and Somasekhara Sarma (1960).
- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1163–1323 (సుమారు 160 సంవత్సరాలు)
Sovereign from Rudradeva's Anumakonda inscription of January 1163; capital moved to Orugallu (Warangal) under Ganapatideva. Warangal taken by Ulugh Khan in 1323 (Parabrahma Sastry, after Isami); Barani and the Imperial Gazetteer give 1321.
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1185–1323 (సుమారు 138 సంవత్సరాలు)
Rudradeva subdued the Kotas of Dharanikota and the Kondapadumatis (Tripurantakam grant 1185); Ganapatideva annexed Divi (1203) and Velanadu (records from 1209; Jaya governor 1213) and held the coast from the Godavari to the Penna; Kakatiya records at Draksharama from 1212, but the Eastern Gangas held the region north of the Godavari c. 1230–33 and again c. 1262–78; the Telugu Chodas of Nellore were allies; Nellore was lost to the Pandyas c. 1263 and recovered under Prataparudra.
- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 1250–1323 (సుమారు 73 సంవత్సరాలు)
Through the Kayastha chiefs (Gangaya Sahini, bahattara-niyogadhipati c. 1250, capital Valluru in Cuddapah); Ambadeva independent c. 1272–1291, until Prataparudra's armies retook Tripurantakam (between 13 June and 11 August 1291) and the Kayastha lands within about eight years.
పాలకులు (11)
రాజధానులు
కట్టడాలు (16)
శాసనాలు (36)
- కాజీపేట దర్గా స్తంభ శాసనం
- మాటేడు శాసనం (వేమబోల మల్లెనాయకుడు)
- గూడూరు విరియాల శాసనాలు
- వేయి స్తంభాల గుడి శాసనం
- కరీంనగర్ శాసనం (మంత్రి గంగాధరుడు)
- వరంగల్ కోట శాసనం (రుద్రదేవుడు)
… మరో 30
- పిల్లలమర్రి శాసనం (రేచర్ల నామిరెడ్డి)
- కొండపర్తి శాసనం (మల్యాల చౌండ సేనాని)
- ఇనుగుర్తి స్తంభ శాసనం (నతవాడి రుద్రుడు)
- బయ్యారం చెరువు శాసనం (మైలమ)
- జాయప చేబ్రోలు శాసనం
- పాలంపేట శాసనం
- గణపవరం శాసనం (దేవపాలుడు)
- గణపతిదేవుని వరంగల్ సుంకాల శాసనం
- గణపేశ్వరం శాసనం
- ఉప్పరపల్లి స్తంభ శాసనం (కాటయ)
- మోటుపల్లి అభయ శాసనం
- పాకాల చెరువు శాసనం (జగదాళ ముమ్మడి)
- రాయపర్తి శాసన శకలం (శక 1169)
- కాంచీపురం ఏకామ్రనాథ దేవాలయంలో గణపతి శాసనం
- గణపతిదేవుని నాయనపల్లె శాసనం
- గంగయ సాహిణి దుర్గి శాసనం
- శార్ఙ్గధరుని శార్ఙ్గపురం శాసనం
- బొత్పూర్ చెరువు శాసనం (మల్యాల గుండ సేనాని)
- గణపతిదేవుని గరవపాడు శాసనం
- రుద్రమదేవి మల్కాపురం స్తంభ శాసనం
- కోటగిరి తామ్రశాసనం (విర్యాల సూరుడు)
- కొలనుపాక శాసనం (రుద్రమదేవి కాలం)
- చందుపట్ల శాసనం
- పానుగల్లు శాసనం (ఇమ్మడి మల్లికార్జున నాయకుడు)
- అంబదేవుని త్రిపురాంతకం శాసనం
- గోన విఠలుని రాయచూరు కోట శాసనం
- మేళ్లచెరువు శాసనం (ప్రతాపరుద్రుని కాలం)
- ప్రతాపరుద్రుని శ్రీరంగం శాసనం
- ధర్మసాగర్ శాసనం (మంత్రి మల్లుడు)
- హనుమకొండ శాసనం (మంత్రి గంగాధరుడు)
ఆధారాలు (7)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
ముసునూరి నాయకులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1325–1346 (సుమారు 21 సంవత్సరాలు)
Prolaya Nayaka recovered the coast from Delhi in 1325-26 and ruled from Rekapalli on the Godavari (Vilasa grant, about 1330); latest dated Musunuri records on the coast are Kapaya's Guraja grant (February 1346) and his Ganapesvaram inscription (1346-47). Partial: the Reddis of Addanki and the Korukonda chiefs held parts of the coast as Kapaya's kinsmen and subordinates
- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1336–1368 (సుమారు 32 సంవత్సరాలు)
Kapaya Nayaka took Warangal about 1336-37 (Ferishta: 1343-44) and ruled as "lord of the Andhra country" (Pillalamarri inscription, 1357); ceded Kaulas and then Golconda (1364-65) to the Bahmanis; overthrown by the Recherla chief Anapota about 1368 (Kapaya named in the Akkalapundi grant of 1368; Anapota ruling Orugallu in July 1369)
పాలకులు
రాజధానులు
శాసనాలు
ఆధారాలు (9)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
గజపతులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1446–1571 (సుమారు 125 సంవత్సరాలు)
Kapilendra (Kapilesvara, r. 1434-35 to 1469-70) took the Reddi kingdom of Rajahmundry between 1444 and 1448 and held Kondavidu by 1454 through his kinsman Ganadeva; the Bahmanis took Rajahmundry and Kondapalli or Kondavidu in 1470-71 and Purushottama had recovered the Godavari-Krishna country and the Ongole taluk by 1489; the country south of the Krishna passed to Saluva Narasimha after 1470 and, with Udayagiri, Kondavidu and Kondapalli, to Krishnadeva Raya in 1513-16; Golconda took the Godavari-Krishna doab from about 1522 and Rajahmundry in 1571-72. The northern coast (Srikurmam, Simhachalam) stayed Gajapati throughout.
- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1459–1461 (సుమారు 2 సంవత్సరాలు)
Brief: Orissan troops relieved Devarakonda from the Bahmanis in 1459, and Kapilendra's son Hamvira and nephew Raghudeva took Warangal on 2 February 1460 (two gateway inscriptions); in 1461-62 the Orissan army and the zemindars of Telangana marched on Bidar. How long Warangal was held is not recorded
- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1497–1516 (సుమారు 19 సంవత్సరాలు)
Partial: the uplands of Khammam and the Kondapalli-Nelakondapalli country, held by Prataparudra until Krishnadeva Raya's campaigns (Banerji; Nizam's Archaeological Department)
పాలకులు
- కపిలేంద్రుడు (కపిలేశ్వరుడు) (సుమారు క్రీ.శ. 1434–1470)
- పురుషోత్తముడు (సుమారు క్రీ.శ. 1470–1497)
- ప్రతాపరుద్రుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1497–1540)
- కాలువ దేవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1540–1541)
- కఖారువ దేవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1541)
శాసనాలు (8)
ఆధారాలు (10)
సుల్తానత్‌లు
బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1489–1686 (సుమారు 197 సంవత్సరాలు)
After the Bahmani break-up part of Mahbubnagar district went to Bijapur (the rest to Golconda) and stayed with it until Aurangzeb annexed Bijapur in 1686; the Raichur district article likewise passes Raichur (which then included the Alampur taluk and Gadwal) from the Bahmanis to the Adil Shahis.
- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 1568–1686 (సుమారు 118 సంవత్సరాలు)
Partial, the western uplands only. Adoni taken by Ali Adil Shah's general Ankus Khan in 1568 after a failed siege in 1535-37; Penukonda besieged in the 1570s (dates disputed) and taken in 1652 (Mackenzie MS); Kurnool taken from Gopala Raja early in the 17th century and governed by Abdul Wahab (d. 1618) and later deputies, Siddi Jauhar holding it as his jagir about 1660; the Bellary and Anantapur uplands held through governors and tributary poligars; Bijapur's rights there passed to Shivaji in 1677-80 (Francis); Bijapur fell to Aurangzeb on 12 September 1686, but Siddi Masud held Adoni until 1688 (Sarkar) or 1687 (Bellary gazetteer)
పాలకులు (9)
రాజధానులు
కట్టడాలు
ఆధారాలు (11)
సుల్తానత్‌లు
ఢిల్లీ సుల్తానులు (తుగ్లక్‌లు)
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1323–1336 (సుమారు 13 సంవత్సరాలు)
Province of Tilang after Ulugh Khan (Muhammad bin Tughluq) took Warangal and renamed it Sultanpur (1321 by Barani's date for the campaign, 1323 in Haig and the editors of the Vilasa grant). Earlier Khalji campaigns (1303, 1309-10, 1318) ended in failure or tribute and are not drawn. Lost to a Hindu rising under Kanya Naik (Kapaya Nayaka) soon after the cholera of 1335 (Barani), about 1336-37 (modern historians) or in 1343-44 (Ferishta)
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1323–1326 (సుమారు 3 సంవత్సరాలు)
Brief hold on the Godavari delta and the coast: mosque at Rajahmundry built in 1324 by Ulugh Khan's servant Salar Ulwi; the coast retaken by Prolaya Nayaka and his allies between 1325 and 1326
పాలకులు
ఆధారాలు (7)
సుల్తానత్‌లు
బహమనీ సుల్తానులు
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1347–1518 (సుమారు 171 సంవత్సరాలు)
Western Telangana from 1347 (Kaulas taken or ceded; Bhongir taken late in Bahman Shah's reign, the province of Bidar reaching east to Bhongir); Golconda ceded under Muhammad Shah I (1362 Bilgrami; 1364-65 Haig, IG); Warangal taken in AH 828 (end of 1424 per Haig, 1422 per IG, 1425 per the Kistna Manual) and the rayas of Devarakonda and Rachakonda made tributary. Partial afterwards (Telugu chiefs regained districts under Ahmad I; Devarakonda relieved by Orissa 1459; Warangal held by the Gajapatis 1460 and by Shitab Khan from 1504). Governed for Mahmud Shah by Sultan Quli from 1495-96 until his independence (1512 per Haig; 1518 per Bilgrami, from the Golconda mosque inscription of AH 924)
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1471–1489 (సుమారు 18 సంవత్సరాలు)
Rajahmundry and Kondapalli (Ferishta) or Kondavidu (Haig, Burhan-i Ma'asir) taken by Malik Hasan Bahri in AH 876 (1471-72), on the invitation of a claimant to the Orissan throne (the Godavari gazetteer says Purushottama ceded the two districts); Muhammad Shah III at Rajahmundry for nearly three years after his Orissa campaign of 1478, and raided Masulipatam and Kanchi in 1481; Telingana split into the provinces of Rajahmundry and Warangal; Rajahmundry still Bahmani in 1486; the Godavari-Krishna country recovered by the Gajapati Purushottama by 1489
పాలకులు (18)
- అల్లావుద్దీన్ హసన్ బహమన్ షా (క్రీ.శ. 1347–1358)
- మొదటి ముహమ్మద్ షా (క్రీ.శ. 1358–1375)
- ముజాహిద్ షా (క్రీ.శ. 1375–1378)
- దావూద్ షా (క్రీ.శ. 1378)
- రెండవ ముహమ్మద్ షా (క్రీ.శ. 1378–1397)
- ఘియాసుద్దీన్ (క్రీ.శ. 1397)
… మరో 12
- షంసుద్దీన్ దావూద్ (క్రీ.శ. 1397)
- ఫిరోజ్ షా (క్రీ.శ. 1397–1422)
- మొదటి అహ్మద్ షా (క్రీ.శ. 1422–1435)
- రెండవ అల్లావుద్దీన్ అహ్మద్ షా (క్రీ.శ. 1435–1458)
- హుమాయూన్ షా (క్రీ.శ. 1458–1461)
- నిజాం షా (క్రీ.శ. 1461–1463)
- మూడవ ముహమ్మద్ షా (క్రీ.శ. 1463–1482)
- మహమూద్ షా (క్రీ.శ. 1482–1518)
- అహ్మద్ షా (సుమారు క్రీ.శ. 1518–1521)
- అల్లావుద్దీన్ (సుమారు క్రీ.శ. 1521–1523)
- వలీఉల్లా షా (సుమారు క్రీ.శ. 1523–1525)
- కలీముల్లా షా (సుమారు క్రీ.శ. 1525–1527)
శాసనాలు
ఆధారాలు (12)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
విజయనగర సామ్రాజ్యం
పేజీ తెరవండి- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646 (సుమారు 310 సంవత్సరాలు)
Founded c. 1335-36; Bukka I held Penukonda and Gooty (records of 1352 and a Gooty rock inscription) and his minister built the Bukkarayasamudram tank near Anantapur in 1364; Cuddapah in the 14th century; Kurnool wholly annexed under Krishnadeva Raya. After Talikota (1565) the kings ruled from Penukonda, which held out against Bijapur in 1577 and Golconda in 1589; the country north of Penukonda was lost after Sriranga I's capture (c. 1579-80); Venkatapati II moved to Chandragiri c. 1592; Golconda held the Cuddapah district and took Chandragiri (Chittoor) in 1646. Bijapur and Golconda took most of the region piecemeal after 1565
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1350–1579 (సుమారు 229 సంవత్సరాలు)
Vijayanagara officers kept Guntur (Kondavidu, Vinukonda, Bellamkonda) and the governor of Udayagiri kept Nellore after Talikota; Golconda took Kondavidu in April 1579 (Kistna Manual) or 1580 (a Guntur record of 1592 cited by Sewell), though Sewell thinks Guntur was already under Muslim rule by 1576 and the Nellore Manual says the Muslims held Nellore from 1565.
- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1563–1565 (సుమారు 2 సంవత్సరాలు)
To end the confederate invasion of Golconda, Ibrahim Qutb Shah let Rama Raja keep the forts of Ghanpur and Panagal (Mahbubnagar) until Talikota; Ferishta places this after the Kalyani campaign of the early 1560s, the Kistna Manual dates it to 1557.
పాలకులు (24)
- మొదటి హరిహరరాయలు (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1355)
- మొదటి బుక్కరాయలు (క్రీ.శ. 1355–1377)
- రెండవ హరిహరరాయలు (క్రీ.శ. 1377–1404)
- రెండవ బుక్కరాయలు (క్రీ.శ. 1404–1406)
- మొదటి దేవరాయలు (క్రీ.శ. 1406–1422)
- విజయరాయలు (మూడవ బుక్కరాయలు) (క్రీ.శ. 1422)
… మరో 18
- రెండవ దేవరాయలు (క్రీ.శ. 1422–1446)
- మల్లికార్జునరాయలు (క్రీ.శ. 1446–1465)
- విరూపాక్షరాయలు (క్రీ.శ. 1465–1485)
- సాళువ నరసింహరాయలు (క్రీ.శ. 1485–1492)
- ఇమ్మడి నరసింహరాయలు (క్రీ.శ. 1492–1505)
- నరస నాయకుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1505)
- వీర నరసింహరాయలు (క్రీ.శ. 1505–1509)
- శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (క్రీ.శ. 1509–1529)
- అచ్యుతదేవరాయలు (క్రీ.శ. 1529–1542)
- మొదటి వేంకటరాయలు (క్రీ.శ. 1542)
- సదాశివరాయలు (సుమారు క్రీ.శ. 1542–1569)
- తిరుమలదేవరాయలు (సుమారు క్రీ.శ. 1569–1572)
- మొదటి శ్రీరంగరాయలు (క్రీ.శ. 1572–1586)
- రెండవ వేంకటపతిరాయలు (క్రీ.శ. 1586–1614)
- రెండవ శ్రీరంగరాయలు (క్రీ.శ. 1614)
- రామదేవరాయలు (క్రీ.శ. 1614–1630)
- పెద్ద వేంకటరాయలు (క్రీ.శ. 1630–1642)
- మూడవ శ్రీరంగరాయలు (సుమారు క్రీ.శ. 1642–1670)
కట్టడాలు (7)
- పెనుకొండ కోట, గగన్ మహల్
- శ్రీకాళహస్తీశ్వర ఆలయం, శ్రీకాళహస్తి
- వీరభద్ర ఆలయం, లేపాక్షి
- చంద్రగిరి కోట, రాజమహల్
- గుత్తి కోట
- నరసింహ ఆలయాలు, అహోబిలం
… మరో 1
శాసనాలు (14)
- పెనుకొండ కోట శాసనం (1354)
- మొదటి బుక్కరాయల గుత్తి శిలాశాసనం
- రెండవ సంగముని బిట్రగుంట దానశాసనం (1356)
- బుక్కరాయసముద్రం చెరువు శాసనం (1364)
- కృష్ణదేవరాయలు, ఆయన రాణుల తిరుమల శాసనాలు (1513–1514)
- కృష్ణదేవరాయల అమరావతి శాసనం (1515)
… మరో 8
- మంగళగిరి, కాజ స్తంభ శాసనాలు (1515–1518)
- కృష్ణదేవరాయల సింహాచలం శాసనాలు (1516–1519)
- కృష్ణదేవరాయల శ్రీకాళహస్తి శాసనం (1516)
- నాదెండ్ల గోపన కొండవీడు స్తంభ శాసనం (1520)
- అచ్యుతరాయల కాలపు లేపాక్షి ఆలయ శాసనాలు (1533–1538)
- సదాశివరాయల కనుమ దానశాసనం (1548)
- చెన్నప్ప నాయుని పెనుకొండ శాసనం (1577)
- మొదటి శ్రీరంగరాయల అహోబిలం శాసనం (1584)
ఆధారాలు (20)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
రేచర్ల వెలమలు
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1361–1475 (సుమారు 114 సంవత్సరాలు)
Anapota at Rachakonda (Rajukonda) and Mada at Devarakonda after their victories of 1361 (family chronicle); Rachakonda fortified in August 1365; Warangal, Bhongir and Rachakonda ruled by July 1369 (Inavolu inscription). The rayas of Devarakonda and Rachakonda paid tribute to Ahmad Shah Bahmani after his capture of Warangal (end of 1424); Devarakonda routed a Bahmani army with Orissan help in 1459; last dated record of the Rachakonda line 1464. End about 1475 per the list of rulers in Epigraphia Telanganica; no source dates the annexation
పాలకులు (7)
రాజధానులు
కట్టడాలు
శాసనాలు
ఆధారాలు (7)
సుల్తానత్‌లు
కుతుబ్ షాహీలు
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1518–1687 (సుమారు 169 సంవత్సరాలు)
Sultan Quli governed Telingana for the Bahmanis from 1493-95 and declared independence in 1512 (Ferishta, Haig, IG Hyderabad) or 1518 (Bilgrami, from the Golconda mosque inscription of AH 924); he took the forts of the Telugu chiefs, among them Rachakonda, Devarakonda and, from Shitab Khan, Warangal and Khammam (1519-1525 per Bilgrami). Tributary to the Mughals from 1635-36 (khutba and coins in Shah Jahan's name; two lakhs of huns a year). Hyderabad taken by the Mughals in 1656 and 1685; Golconda surrendered on 21 September 1687 (Old Style) and was annexed
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1524–1687 (సుమారు 163 సంవత్సరాలు)
Sultan Quli took Kondapalli and fixed the Godavari as his frontier with Orissa (Ellore ceded) some time before his 1530 campaign, and a 1524 record shows him granting villages near Kondapalli and Bezwada; the Godavari gazetteer and IG Madras date the Krishna-Godavari doab to c. 1540 or 'before 1543', and the IG Madras Kistna article to after 1565.
- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 1579–1687 (సుమారు 108 సంవత్సరాలు)
Partial; the sources disagree on when Golconda's hold began. IG Madras says Kurnool and Cuddapah were overrun soon after 1565. The Kurnool Manual dates the campaigns that took Gurramkonda (1579) and Gandikota, Nandyal and Musalimadugu (c. 1590). The Cuddapah gazetteer says Golconda only turned to Cuddapah in the early 17th century and never really conquered it. Chandragiri fell to Golconda in 1646.
పాలకులు (8)
రాజధానులు
కట్టడాలు (13)
శాసనాలు (7)
- సుల్తాన్ కులీ సమాధి శాసనం (1543)
- గోల్కొండ మక్కా దర్వాజా శాసనం (1559)
- హైదరాబాద్ జామా మసీదు శాసనం
- ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా సమాధి శాసనం (1612)
- మా సాహెబా చెరువు శాసనాలు (1625)
- గోల్కొండ మూసా బురుజు శాసనం (1666–67)
… మరో 1
ఆధారాలు (23)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
షితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి)
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.శ. 1504–1516 (సుమారు 12 సంవత్సరాలు)
Partial (Warangal, Khammam and other hill forts, with Bellamkonda south of the Krishna; probably Nalgonda). A former Bahmani officer, Shitab Khan or Sitapati, took Warangal fort from the Muslims on 21 January 1504 by his pillar inscription, and held it until Sultan Quli Qutb Shah defeated him and his Gajapati allies; the Kistna manual calls him apparently a vassal of Orissa. The end is uncertain: Sastri allows him six or seven years (to 1512), the Hyderabad archaeological report of 1925-26 dates the loss of Warangal to 1513-1516, the Kistna manual places the war after 1516, and Bilgrami gives 1519-1525
పాలకులు
రాజధానులు
కట్టడాలు
శాసనాలు
ఆధారాలు (6)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
తూర్పు గాంగులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 537–1434 (సుమారు 897 సంవత్సరాలు)
Partial: only the far north coast (the old Ganjam and Vizagapatam districts, now Srikakulam-Vizianagaram- Visakhapatnam), capital Kalinganagara (Mukhalingam). Earliest dated grant: Jirjingi, near Tekkali, Ganga year 39 (c. 537 on Mirashi's epoch of 498; Fleet put the early grants in the 7th century and Sewell used an epoch of 877-78; the Imperial Gazetteer, the 7th century). Later line in power from the end of the 9th century (Vizagapatam gazetteer): Vajrahasta III crowned 1038; Anantavarman Chodaganga 1078-1146, with records at Mukhalingam, Srikurmam, Simhachalam and Visakhapatnam. South of the Godavari only records and raids (Draksharama 1128-1274; Bendapudi). Ended 1434, when the minister Kapilesvara founded the Gajapati line
పాలకులు (15)
- మూడవ వజ్రహస్తుడు (క్రీ.శ. 1038–1070)
- మొదటి రాజరాజు (క్రీ.శ. 1070–1078)
- అనంతవర్మ చోడగంగ (సుమారు క్రీ.శ. 1078–1146)
- మధుకామార్ణవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1146–1152)
- రాఘవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1152–1166)
- రెండవ రాజరాజు (సుమారు క్రీ.శ. 1166–1192)
… మరో 9
- అనియంకభీముడు (సుమారు క్రీ.శ. 1192–1202)
- మూడవ అనంగభీముడు (సుమారు క్రీ.శ. 1219–1253)
- మొదటి నరసింహుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1253–1256)
- మొదటి భానుదేవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1256–1275)
- రెండవ నరసింహుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1275–1306)
- రెండవ భానుదేవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1306–1323)
- మూడవ నరసింహుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1323–1346)
- మూడవ భానుదేవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1346–1378)
- నాల్గవ నరసింహుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1378–1397)
రాజధానులు
కట్టడాలు
శాసనాలు (8)
ఆధారాలు (10)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
కోన, పల్నాటి హైహయులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1073–1364 (సుమారు 291 సంవత్సరాలు)
Partial. Kona chiefs of Konamandala (the Godavari delta, Amalapuram taluk), with records at Draksharama and Palakol from Saka 995 (1073) to 1364–65, dependent on the Chola–Chalukya kings and the Velanati Chodas, later on the Kakatiyas; Haihaya chiefs of the Chagi family in the Palnadu (Macherla 1111, Gurazala 1129) as feudatories of the Chalukyas of Kalyani; the Palnadu war of the ballads is undated (proposals 1080–1386).
పాలకులు
శాసనాలు
ఆధారాలు (5)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448 (సుమారు 62 సంవత్సరాలు)
Partial: the Godavari delta and the coast north to Simhachalam, capital Rajahmundry. Kataya Vema, minister of Kumaragiri, received "the eastern country" by 1386 (Ramayya; Sewell c. 1380); after his death (c. 1414-16) Allada Reddi, then Allada's sons Allaya Vema and Virabhadra (records 1423-1437, a record of 1444). Godavari gazetteer: family in the Draksharama inscriptions until 1447; a Gajapati record of 1448 at Penugonda marks the end (Somasekhara Sarma); Kapilesvara's minister ruling at Rajahmundry in 1458
పాలకులు
రాజధానులు
శాసనాలు
ఆధారాలు (6)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
ధరణికోట కోట వంశం
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1100–1276 (సుమారు 176 సంవత్సరాలు)
Partial (the Six-thousand country, Konnatavadi, south of the Krishna about Amaravati–Dharanikota and the Sattenapalle taluk). Line from Bhima I (c. 1100, Sewell); Keta II from about 1182; subdued by the Kakatiya Rudradeva about 1185 and thereafter Kakatiya subordinates and relatives by marriage (Ganapamba, widow of Kota Beta, ruled in the 1250s); last record of a Kota Rudra 1275–76.
పాలకులు
రాజధానులు
శాసనాలు
ఆధారాలు (5)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1106–1316 (సుమారు 210 సంవత్సరాలు)
Konidena branch in the Guntur country from 1106 to about 1150; the main line at Nellore (Vikramasimhapura) from Tammusiddhi's anointment in 1205-06, under the Cholas and then the Kakatiyas, who restored Manumasiddhi II; held Kanchi under Tikka I (1209/1223-1248/1250) and Manmasiddhi III. Last date 1316 (Sewell); the Nellore gazetteer finds no Telugu Choda record in Nellore after 1305.
- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 1120–1268 (సుమారు 148 సంవత్సరాలు)
Pottapinadu (Pullampet country of Cuddapah), seat of the Madhurantaka Pottapi-Cholas under the Chola emperors: Betta 1120-21, Vimaladitya c. 1125; Pottapi remained their seat until Tikka I moved to Nellore; Manumasiddhi II recorded at Pottapi 1258-59; the country passed to the Kayastha Ambadeva after 1268.
పాలకులు
రాజధానులు
శాసనాలు
ఆధారాలు (5)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
కొండవీటి రెడ్డి రాజులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424 (సుమారు 99 సంవత్సరాలు)
Capital Addanki, then (from Anavema, after 1361) Kondavidu. Coast south of the Krishna and at times the Godavari delta (Anavema's grants at Vanapalli, Nadupuru, Palivela, Draksharama 1374-81). Start: Mallavaram record of 1325 (Somasekhara Sarma); the Kistna manual says 1328, the Godavari gazetteer has the earliest record in 1344. End disputed: Vijayanagara conquest by 1424 (Somasekhara Sarma), Racha Vema killed 1428 (Kistna manual), overthrown 1427 (Sewell 1884), a Gajapati conquest c. 1420 (village chronicles). From c. 1386 the Godavari country belonged to the separate Rajahmundry kingdom
- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 1346–1386 (సుమారు 40 సంవత్సరాలు)
Partial: the Srisailam plateau and the Markapur taluk (records at Tripurantakam, 1346 and 1347; Anavema's Viramantapa at Srisailam, 1378); Prolaya Vema's steps at Srisailam and Ahobilam
పాలకులు
రాజధానులు
కట్టడాలు
శాసనాలు (8)
ఆధారాలు (8)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
తంజావూరు చోళులు
పేజీ తెరవండి- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 985–1268 (సుమారు 283 సంవత్సరాలు)
Rajaraja I (from 982/985) claims Nulambapadi and had the Vaidumbas of Cuddapah as feudatories. Chola inscriptions in Kurnool are dated 1108 and 1123. The east of Cuddapah (Pottapi-nadu) stayed under Chola suzerainty through the Telugu Chodas until Rajendra III's death in 1268. IG Madras has Cuddapah Chola from the 11th to the 13th century.
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 999–1135 (సుమారు 136 సంవత్సరాలు)
Overlords of the Eastern Chalukya kings from 999; Kulottunga I's sons ruled Vengi as viceroys 1077-1118; Vengi was lost to the Western Chalukyas after Vikrama-Chola left in 1118, and his records reappear at Chebrolu (1127) and Nidubrolu (1135). Nellore stayed under Chola suzerainty into the 13th century (IG Madras)
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1135–1264 (సుమారు 129 సంవత్సరాలు)
Partial (Nellore). After Vengi was lost, Nellore stayed under the Cholas until their 13th-century decline: Rajaraja III is recognised there in 1237 and Rajendra III in 1253, with the Telugu Choda chiefs ruling locally as their vassals. A Tamil record at Punjulurupadu, in the Gudur country, is still dated in the 20th year of Rajendra III, Saka 1185 (1263-64).
పాలకులు (14)
- మొదటి రాజరాజు (క్రీ.శ. 985–1016)
- మొదటి రాజేంద్రుడు (క్రీ.శ. 1012–1043)
- మొదటి రాజాధిరాజు (క్రీ.శ. 1018–1052)
- రాజేంద్రదేవుడు (క్రీ.శ. 1052–1063)
- వీరరాజేంద్రుడు (క్రీ.శ. 1063–1070)
- అధిరాజేంద్రుడు (క్రీ.శ. 1070)
రాజధానులు
శాసనాలు (10)
ఆధారాలు (9)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
పాండ్యులు
పేజీ తెరవండి- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.శ. 1260–1264 (సుమారు 4 సంవత్సరాలు)
Partial (Nellore). Jatavarman Sundara Pandya I beat the Telugus at Mudugur, drove them to the Krishna and was crowned at Nellore (Aiyangar, from his records); Sewell dates the march to 1260, Parabrahma Sastry the battle to 1263. Aiyangar says the conquest was not permanent and the Nellore gazetteer says Ganapati recovered Nellore almost at once, so the span is short. A later Jatavarman Sundara Pandya, crowned at Nellore after 1276 (Nellore gazetteer), endowed a hall in the Ranganayaka temple there; no source gives the length of this second hold, so it has no span.
- రాయలసీమ: క్రీ.శ. 1285–1293 (8 సంవత్సరాలు)
Partial (Nandalur, east Cuddapah). Jatavarman Sundara Pandya II has dated records at Nandalur in 1285, 1286 and 1293, six in all from 1286-1293, as Pandya power spread north after the Chola collapse.
పాలకులు
- మొదటి జటావర్మ సుందర పాండ్యుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1251–1268)
- మొదటి మారవర్మ కులశేఖరుడు (క్రీ.శ. 1268–1311)
- జటావర్మ సుందర పాండ్యుడు (నెల్లూరులో పట్టాభిషిక్తుడు) (సుమారు క్రీ.శ. 1276–1293)
శాసనాలు
ఆధారాలు (5)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
హొయసలులు
పేజీ తెరవండి- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.శ. 1178–1342 (సుమారు 164 సంవత్సరాలు)
Partial (south and west Anantapur: Hemavati, Madakasira, Penukonda, Gooty claim; Rayachoti taluk in the later 13th century). A record at Parigi (Hindupur taluk) of Saka 1100 (1178) shows Ballala II ruling at Dorasamudra; he took Nolambavadi, and his inscription of 1205-06 is at Hemavati. A record at Kodigepalle of 1328 shows Ballala III's minister ruling at Penugonda. Ballala III's inscriptions in Anantapur district run from 1317 through 1320 and 1323 to 1340. He was killed fighting the Sultan of Madurai on 8 September 1342.
పాలకులు
- రెండవ బల్లాలుడు (క్రీ.శ. 1173–1220)
- రెండవ నరసింహుడు (క్రీ.శ. 1220–1235)
- సోమేశ్వరుడు (క్రీ.శ. 1233–1254)
- మూడవ నరసింహుడు (క్రీ.శ. 1254–1291)
- మూడవ బల్లాలుడు (క్రీ.శ. 1291–1342)
- నాల్గవ బల్లాలుడు (విరూపాక్ష) (క్రీ.శ. 1342–1343)
రాజధానులు
ఆధారాలు (6)
చరిత్రకారులు ఏకీభవించని విషయాలు
ఈ ప్రశ్నలకు ఇంకా తుది జవాబు లేదు. ప్రతి వాక్యం, రెండు వైపుల వాదనలను ఆధారాలతో చూపే పేజీ భాగానికి లింకు అవుతుంది. వ్యాస రూప జవాబులకు ఇవి బాగా ఉపయోగపడతాయి.
- దేశాన్ని విడిపించిన ఘనతను విలస దానపత్రం ప్రోలయ నాయకుడికి ఇస్తుంది. మరో దానపత్రాన్ని కాపయకు ఆ ఘనత ఇచ్చేదిగా ఉదహరించారు. పారసీక చరిత్రలు మాత్రం వరంగల్‌లోని ఒక నాయకుడి పేరే చెబుతాయి. ముసునూరి నాయకులు
- వరంగల్‌ను తిరిగి పట్టుకున్న సంఘటనకు యశోదాదేవి సుమారు 1336–37, ఫెరిష్తా 1343–44, 1931లో సోమశేఖర శర్మ 1345–46 అని తేదీలు ఇచ్చారు. ముసునూరి నాయకులు
- కొండవీడు రాజ్యం ముగింపును 1420లో గజపతుల విజయం నుంచి, 1424 నాటికి విజయనగర విజయం, సుమారు 1427లో ముస్లింల చేతిలో పతనం వరకు రకరకాలుగా చెబుతారు. కొండవీటి రెడ్డి రాజులు
- సంప్రదాయాలు హరిహర బుక్కరాయలను వరంగల్ ఖజానా అధికారులుగా చెబుతాయి. వెంకటరమణయ్య వారిని కంపిలికి చెందిన తెలుగు మూలాలున్నవారిగా చెప్పారు. హేరాస్ వారిని హొయసల అధికారులుగా చెప్పారు. విజయనగర సామ్రాజ్యం
- శాసనం ఆధారంగా షితాబ్ ఖాన్ హిందువని శాస్త్రి భావించారు. పాత పుస్తకం ఒకటి మాత్రం ఆయనను వరంగల్‌ను జయించిన తొలి ముస్లింగా చెప్పింది. ఓరుగల్లు షితాబ్ ఖాన్
సాధన
ఉపాధ్యాయులకు
పాఠ ప్రణాళిక
1వ పీరియడ్: ఢిల్లీని తరిమివేయడం (40 నిమిషాలు)
యుగం పేజీ ప్రారంభం, మొదటి రెండు భాగాలు చదవండి (15 నిమిషాలు). తర్వాత విలస దానపత్రం పేజీ చదవండి. కన్యా నాయక్, కృష్ణ నాయక్, వీరభద్రయ్య, కాపయ నాయకుడు అనే పేర్లను బోర్డు మీద రాసి, ఆధారాలు ఒకే నాయకుడికి వేర్వేరు పేర్లు ఎందుకు ఇచ్చాయో అడగండి.
చదవండి: నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు → ప్రోలయ నాయకుని విలస తామ్రశాసనం → ముసునూరి నాయకులు
2వ పీరియడ్: రెడ్లు, వెలమలు, గజపతులు (40 నిమిషాలు)
తరగతిని మూడు జట్లుగా విభజించండి. ఒక్కో జట్టు ఒక వంశం పేజీ చదివి, దాని రాజధాని, బాగా తెలిసిన రాజు, దానితో ముడిపడిన ఒక కవి లేదా పుస్తకం గురించి చెప్పాలి. కింద ఉన్న పట పనితో ముగించండి.
చదవండి: కొండవీటి రెడ్డి రాజులు → రేచర్ల వెలమలు → ఒడిశా గజపతులు → శ్రీనాథుడు
3వ పీరియడ్: బహమనీలు, గోల్కొండకు దారి (40 నిమిషాలు)
యుగం పేజీలోని "తెలింగాణలో బహమనీలు", "కొండ కోటల నాయకులు", "గోల్కొండ వైపు" భాగాలు చదవండి. తర్వాత సుల్తాన్ కులీ పేజీ చదవండి. ఒక శాసనం చరిత్ర గ్రంథాన్ని ఎలా సరిదిద్దగలదో చూపే కింది శాసన కార్యకలాపంతో ముగించండి.
చదవండి: నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు → బహమనీలు → ఓరుగల్లు షితాబ్ ఖాన్ → సుల్తాన్ కులీ
కార్యకలాపాలు
- పట పని: అద్దంకి, కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం, రాచకొండ, దేవరకొండ, గోల్కొండలను గుర్తించండి. ఒక్కో ప్రదేశాన్ని దాన్ని పాలించిన రాజ్యం రంగుతో నింపి, ఏ ప్రదేశాలు చేతులు మారాయో రాయండి. కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజ్యాలు · రేచర్ల వెలమలు · తెలుగు దేశంలో ఒడిశా గజపతులు
- నిజమైన శాసనాన్ని చదవండి: ఈ ప్రతి గోల్కొండ కోటలోని మసీదు ద్వారం మీది శాసనానిది. శాసనం పేజీలో అది చెప్పే సంవత్సరాన్ని వెతికి, సుల్తాన్ కులీ రాజైన తేదీకి అది ఎందుకు ముఖ్యమో వివరించండి. Inscription over the doorway of Masjid Safa, Golconda Fort (Bilgrami 1927, p. 110) · గోల్కొండ కోట జామా మసీదు శాసనం (1518)
- ముఖ్యమైన తేదీలతో రెండు రంగుల్లో కాలరేఖ గీయండి: ఒక రంగు తెలుగు నాయకులు, రాజులకు, మరో రంగు సుల్తానులు, గజపతులకు. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు
- చిన్న చర్చ: తెలుగు దేశాన్ని ఢిల్లీ నుంచి విడిపించిన ఘనత ప్రోలయ నాయకుడిదా, కాపయ నాయకుడిదా? ఒక్కో ఆధారం ఏం చెబుతుందో పేజీలో ఉన్నంత మేరకే వాడండి. ముసునూరి నాయకులు
- "ఆధారాల గురించి" భాగంలో చెప్పిన రెండు రకాల ఆధారాలను పోల్చండి: పారసీక చరిత్రలు, తెలుగు శాసనాలు. ఒకటి చెప్పి, మరొకటి చెప్పని ఒక్కో విషయాన్ని రాయండి. నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు
చర్చకు ప్రశ్నలు
ప్రతి ప్రశ్నకు జవాబు, దాని పక్కన లింకు ఇచ్చిన పేజీలో దొరుకుతుంది.
- 1323లో వరంగల్‌కు, దాని రాజుకు ఏమైంది? (జవాబు ఇక్కడ: నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు)
- ప్రతాపరుద్రుని మరణం తర్వాతి సంవత్సరాల గురించి విలస దానపత్రం ఏం చెబుతుంది? (జవాబు ఇక్కడ: ప్రోలయ నాయకుని విలస తామ్రశాసనం)
- రెడ్లు ఎవరు? వారు ఎక్కడి నుంచి పాలించారు? (జవాబు ఇక్కడ: నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు)
- రెడ్డి ఆస్థానాలతో ఏ కవులకు సంబంధం ఉంది? వారు ఏం రాశారు? (జవాబు ఇక్కడ: కొండవీటి రెడ్డి రాజులు)
- బహమనీలకు గోల్కొండ ఎలా దక్కింది? వరంగల్ వారి వశం ఎప్పుడు అయింది? (జవాబు ఇక్కడ: నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు)
- 1504లో వరంగల్‌లో తాను ఏం పునఃప్రతిష్ఠించానని షితాబ్ ఖాన్ చెప్పుకున్నాడు? (జవాబు ఇక్కడ: ఓరుగల్లు షితాబ్ ఖాన్)
- ఈ కాలపు నాయకులకు పారసీక చరిత్రలు, తెలుగు శాసనాలు వేర్వేరు పేర్లు ఎందుకు ఇస్తాయి? (జవాబు ఇక్కడ: నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు)
- బమ్మెర పోతన ఏం అనువదించారు? దాన్ని ఎవరికి అంకితం ఇచ్చారు? (జవాబు ఇక్కడ: బమ్మెర పోతన)